Coronamaatregelen

Kerken en moskeeën zoeken eigen manieren om hun deuren veilig te openen: ‘Je wil niet dat de naam van onze God eraan gaat’

Een kerkdienst in de Remonstrantse kerk in Den Haag. Beeld Phil Nijhuis
Een kerkdienst in de Remonstrantse kerk in Den Haag.Beeld Phil Nijhuis

Kerken en moskeeën zoeken eigen manieren om hun deuren veilig te openen, nu de coronamaatregelen worden losgelaten. Iedereen is welkom, maar soms moeten mensen toch anderhalve meter afstand houden of hun coronapas tonen.

Terwijl het coronatoegangsbewijs vanaf zondag in de horeca, bioscopen en voetbalstadions verplicht is, geldt dat niet voor kerken en andere gebedshuizen. De overheid kan het gebruik van een coronapas door kerken niet verplichten, en veel kerkgenootschappen maken gebruik van die uitzonderingspositie. Zij geven aan niets te zien in een coronapas, omdat die zich niet verenigt met het open karakter van de gebedshuizen, waar iedereen welkom is.

Trouw
maakte een rondgang langs verschillende kerkgemeenschappen en moskeeën door het land. Waar de ene gemeente vanaf zondag alles opengooit, blijven andere juist voorzichtig. En de coronapas blijkt niet overal taboe.

‘We sluiten niemand buiten, maar zorgen juist voor ieders veiligheid’
Dominee Kaj van der Plas, Dorpskerk Eelde-Paterwolde, onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland

Het hoeft niet, maar de Dorpskerk in het Drentse Eelde-Paterswolde doet het toch - waarschijnlijk als een van de weinige kerken in het land. Vanaf zondag moeten kerkgangers een coronapas laten zien als ze de kerkdienst in de Dorpskerk willen bijwonen. Belangrijkste argument, legt dominee Kaj van der Plas uit: “Het is een signaal naar plaatselijke horeca en ondernemers: gelijke monniken, gelijke kappen.”

De predikant vindt dat Nederlandse kerken voorzichtiger om moeten gaan met hun bijzondere positie in de maatschappij. “Ik heb er grote moeite mee dat kerken vanwege de scheiding van kerk en staat een uitzonderingspositie hebben gekregen en niet met de coronapas hoeven te werken. Dat past niet bij onze gemeente, we willen solidair zijn met de samenleving waarin we ons begeven.”

Het besluit van de Drentse PKN-gemeente heeft evenwel ook heel praktische gronden, legt Van der Plas uit. “We zijn een kleine gemeente en door het opheffen van de anderhalvemeterregel - wat mogelijk is als je de coronapas gebruikt - gaat onze capaciteit flink omhoog: er kunnen dan honderd mensen de dienst bijwonen in plaats van dertig. Zo kunnen meer mensen weer het gevoel ervaren fysiek deel uit te maken van onze gemeente. Daar is veel behoefte aan.”

Het invoeren van de coronapas leidt volgens Van der Plas niet tot het uitsluiten van gemeenteleden. “Er is sprake van een zeer hoge vaccinatiegraad in onze gemeente, en ik denk dat kwetsbaren juist beschermd worden als we de coronapas gaan gebruiken. We sluiten niemand buiten, maar zorgen juist voor ieders veiligheid. Er is ook geen sprake van een tweedeling tussen gevaccineerden en ongevaccineerden. Je hebt alleen gezond of ziek. Wij zaaien geen verdeling, we zaaien verbinding. Iedereen kan zich laten testen. Je bent echt geen David die tegen Goliath strijdt als je daar niet aan mee wil doen, geen held die opstaat tegen de staat.”

‘Je wil niet dat de naam van onze God eraan gaat’
Dominee Sander Janse, Zuiderkerk Rijssen, Gereformeerde Gemeente

De Zuiderkerk in Rijssen, onderdeel van de behoudende Gereformeerde Gemeenten, gaat zondag volledig open: een coronapas is niet nodig en afstand houden hoeft niet. Alle 1950 zitplaatsen mogen worden benut. Dominee Sander Janse kijkt uit naar komend weekend, maar vindt het ook ‘best spannend’.

“Hoe zal het gaan als er besmettingen plaatsvinden? Tegelijkertijd willen we heel graag weer een dienst met alle gemeenteleden tegelijk. De samenleving gaat ook los, waarom zouden wij dan het slot op de kerk houden?”

In de afgelopen periode werden de gemeenteleden telkens over drie kerkdiensten verdeeld. Nu worden die groepen samengevoegd, maar Janse verwacht dat er ook mensen thuis zullen blijven om de dienst online te volgen. De predikant ziet een negatief sentiment rond het opengaan van kerken in Nederland. “Ik vraag mij natuurlijk ook af hoe niet-kerkelijke mensen naar dit besluit kijken. Ook daarom voel ik spanning, je wil niet dat de naam van onze God eraan gaat.”

‘Het mooiste is dat we weer een volledige koorzang hebben’
Pastoor Sandor Koppers, Sint Bonifatiuskerk Almere, rooms-katholiek

In Almere volgt de rooms-katholieke Sint Bonifatiuskerk dit weekeinde de richtlijnen die de Nederlandse bisschoppen hebben afgekondigd, vertelt pastoor Sandor Koppers. “Kerkgangers hoeven zich niet meer aan te melden en mogen weer naast elkaar zitten. Maar het mooiste is dat we zondag eindelijk weer een volledige koorzang hebben, dat voelt echt als verlichting.” In rooms-katholieke kerken mocht er de afgelopen maanden alleen gezongen worden door kleine groepjes.

De Sint Bonifatiuskerk maakt geen gebruik van de coronapas. Dat past niet bij het karakter van de kerk, stelden de bisschoppen deze week. “Iedereen is welkom in het huis van God”, zegt Koppers. “De toekomst zal uitwijzen of dat een probleem gaat worden, maar als ik de voetbalstadions zie, maak ik mij niet zoveel zorgen. Daarbij komt dat de katholieke kerk de afgelopen periode nooit de godsdienstvrijheid misbruikt heeft. We hebben ons aan de richtlijnen van het RIVM gehouden en schudden nog steeds geen handen bij de vredeswens.”

Moslims zijn bijeen in de Mevlana Moskee in Rotterdam voor het feestgebed tijdens het Suikerfeest.  Beeld ANP
Moslims zijn bijeen in de Mevlana Moskee in Rotterdam voor het feestgebed tijdens het Suikerfeest.Beeld ANP

‘Tijdens het vrijdaggebed geldt een mondkapjesplicht’
Bestuursvoorzitter Mohamadi El Harche, Essalammoskee Rotterdam

In de Rotterdamse Essalammoskee nog geen versoepelingen: de moskee houdt voorlopig vast aan de afstandsregel. Volgens bestuursvoorzitter Mohamadi El Harche zijn maar weinig jongeren die naar de moskee komen gevaccineerd. “Tijdens het vrijdaggebed gaat er daarom een mondkapjesplicht gelden, en mensen moeten zich vooraf registreren.” In een coronapas ziet hij niets, omdat de moskee voor iedereen toegankelijk moet blijven. Bovendien denkt hij dat een pas tot te veel discussie leidt en niet te handhaven is.

Als de moskee tijdens het vrijdaggebed vol is, spreiden laatkomers hun gebedskleedje nu buiten uit op het plein. Dat geldt ook voor mensen die angstig zijn. In de winter wordt dat wel een probleem, vreest El Harche. Mogelijk wordt de anderhalvemeterregel in de moskee dan teruggebracht naar een éénmetertwintigregel. “Dat wordt flink passen en meten, maar dan kunnen we wel meer mensen kwijt. Voor wie zich daar niet prettig bij voelt, zal er altijd minstens één ruimte zijn in de moskee waar anderhalve meter de norm is.”

‘Een coronabewijs past niet bij een uitnodigende kerk’
Voorzitter Harry Vahl, Protestantse Gemeente Dronten

In de Protestantse Gemeente in Dronten, die Trouw tijdens de coronacrisis volgt, blijft het zondag net zoals eerdere zondagen: aanmelding is verplicht en het maximum is 120 mensen. Maandag zet de kerkenraad het nieuwe beleid uit. Het moderamen, het dagelijks bestuur, volgt het advies van het landelijke bestuur van de Protestantse Kerk in Nederland: geen coronapas aan de deur en binnen op gepaste afstand van elkaar.

“Tja, hoeveel is dat, twee jassen? Dat moeten we nog bekijken”, zegt voorzitter Harry Vahl. Het kerkbestuur overweegt een apart vak in te richten voor mensen die ‘om wat voor reden dan ook’ op anderhalve meter willen blijven zitten. Een coronabewijs vragen vindt het bestuur niet passen bij een ‘uitnodigende kerk’. De meeste gemeenteleden zijn gevaccineerd, denkt Vahl. Maar of mensen weer net zo veilig naar de kerk kunnen als naar het theater, kan hij niet met zekerheid zeggen: “Dat is een goed punt. Als de kerkenraad ons voorstel overneemt om de coronapas niet in te voeren, dan nemen we wel een stukje risico.”

‘We willen een veilige omgeving creëren’
Hilde Stapert, Evangelische gemeente Mozaiek0318 Veenendaal

Net als in veel andere kerken verandert er in de evangelische kerk Mozaiek0318 in Veendendaal komende zondag nog niets. Het kerkgebouw zal - met ongeveer 600 mensen - voor de helft gevuld zijn: tussen ieder huishouden blijft telkens één plek vrij. Bezoekers worden niet gecontroleerd op de coronapas, maar moeten wel vooraf een plek reserveren.

“We willen een veilige omgeving creëren voor onze mensen”, zegt Hilde Stapert van Mozaiek0318. “Het is ook vreemd voor mensen als direct alle maatregelen vervallen. We zullen rustig kijken hoe het loopt zodat men er weer aan kan wennen. En je weet nooit zeker wat er de komende weken gaat gebeuren, straks wordt de versoepeling weer teruggedraaid. Opschalen is dan makkelijker dan afschalen.”

Met hoe de niet-kerkelijke buitenwacht naar de kerk kijkt, houdt Mozaiek0318 zich niet bezig, zegt Stapert. “Iedereen moet voor zichzelf bepalen hoe ze moet de versoepelingen omgaan. We focussen ons op de eigen gemeenschap.”

Lees ook:

Moeten kerken toch vragen om een coronapas? ‘Dit heeft niets met geloof te maken, maar alles met de pandemie’

Theaters moeten gaan werken met een coronapas, kerken niet. Is dat verschil terecht? Juristen op het gebied van religie denken daar verschillend over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden