De kerkgang

Kerkelijk Nederland zucht, maar de dominee in Staphorst vraagt om begrip. ‘Het is van levensbelang’

Kerkganger komt aan bij de Hersteld Hervormde Kerk in het diepgelovige dorp Staphorst.Beeld ANP

Met instemming hoorden kerkgangers het premier Rutte vorige week maandag zeggen: de kerken doen het heel netjes, en daarom geldt de regel dat er maximaal dertig mensen mogen samenkomen niet voor hen. Nog geen week later overheerst in de kerken stevige teleurstelling. In ieder geval de rest van de maand geldt ook voor religieuze vieringen dat er niet meer dan dertig mensen mogen samenkomen. En samenzang is uit den boze.

Althans, zo luidt het zeer dringende advies dat de kerkgenootschappen en andere religieuze organisaties aan hun achterban doen.

Het heeft alles te maken met de drie kerkdiensten die de hersteld-hervormde gemeente van Staphorst afgelopen zondag hield. Elk van die diensten werd door zeshonderd mensen bijgewoond. Ook al hield de kerk zich daarbij aan de coronaregels – omdat er 2400 zitplaatsen zijn kon er onderling afstand worden gehouden – leidde het alom tot woede en onbegrip.

‘Staphorst, bedankt’, twitterde Joost Smit. En hij was bepaald niet de enige. De gereformeerd-vrijgemaakte predikant uit Amersfoort is flink chagrijnig over de nieuwe beperkingen. “We zijn in onze gemeente heel voorzichtig”, vertelt Smit. “Omdat onze kerkzaal onderdeel uitmaakt van een pand waar ook zorginstanties actief zijn, zijn we pas in september begonnen om weer bij elkaar te komen. Voor die tijd hadden we alleen online kerkdiensten.” In de kerkzaal – waar ruimte is voor 550 mensen – kwamen afgelopen zondag tachtig gereformeerd-vrijgemaakt gelovigen samen. “Mijn gemeenteleden zijn zo blij dat ze af en toe weer kunnen komen. Ze zijn er emotioneel onder. En nou gebeurt er dit en zijn we alles weer kwijt. De broeders en zusters in Staphorst hielden zich aan de regels, dus ik wil ze ook niet bashen, maar ze hadden gewoon moeten bedenken wat dit betekent in de beeldvorming. Want dit is het beeld nu: we mogen in Nederland niks, maar zij gaan drie keer op zondag met z’n zeshonderden naar de kerk.”

Ook in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) overheerst teleurstelling. “Het is verschrikkelijk jammer dat de ruimte die er was om kerkdiensten te houden weer wordt beperkt”, zegt PKN-directeur Jurjen de Groot. “Het stijgende aantal besmettingen speelt hierin mee, maar helaas ook de beeldvorming die de afgelopen dagen rond de kerk is ontstaan.”

Van levensbelang

“Heel Nederland is over ons heen gevallen”, zegt dominee Van Marle van de Staphorster kerk. “Maar we hebben echt geprobeerd om de regels zo goed mogelijk na te leven en zorgvuldigheid te betrachten. Mensen begrijpen niet welke plaats kerk en godsdienst hier in het hart en leven van mensen innemen. Het is voor ons van levensbelang. Er wordt van alles van gevonden en dat snap ik ook, dat is Nederland. Wij zullen ons nu eerst maar eens gaan bezinnen.” De kerkenraad in Staphorst heeft sinds de berichten van afgelopen weekend tientallen doodsbedreigingen ontvangen.

De kerk in Staphorst is niet de enige plek waar grote groepen kerkgangers samen kwamen. In de kerk van de gereformeerde gemeente in Nederland van Opheusden – met 2750 zitplaatsen een van de grootste kerken van Nederland – kwamen zondag twee keer 950 gelovigen samen. “Wij staan op het standpunt dat de zondagse erediensten wezenlijk zijn”, zegt voorzitter Rein van der Garde van de kerk uit Opheusden. “Het leven is een voorbereidingstijd voor de eeuwigheid, en de getrouwe gang naar het huis van de Heere is een wezenlijk onderdeel van de dienst aan de Heere. Het is voor ons dan ook van oneindig grotere betekenis dan andere bijeenkomsten. De vergelijking met bijvoorbeeld het theater gaat dan ook niet op.”

Uitzonderingspositie

Het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO), dat maandagochtend namens de Nederlandse kerkgenootschappen overlegde met minister Grapperhaus, zegt dat de ‘incidenten met grote groepen gelovigen’ niet representatief zijn voor wat er in de Nederlandse kerken gebeurt. Cijfers zijn er niet, maar het lijkt erop dat in de meeste kerken, moskeeën en synagogen in de afgelopen maanden kleine, maar geleidelijk groeiende groepen gelovigen samen kwamen. 

Vooralsnog leidde die groei niet tot veel besmettingen. Volgens het RIVM is zo’n 0,3 procent van de besmettingen terug te voeren op religieuze vieringen. “Vorige week werd al duidelijk dat er iets moest gebeuren”, zegt Daniëlle Woestenberg van het CIO. “Het onbegrip over de uitzonderingspositie van kerken nam toe. En toen kwam daar Staphorst nog eens bij, ook al was het meeste wat over die kerk geroepen werd uitermate ongenuanceerd. Ze hielden zich aan de regels. Maar ja, niet alles wat mag moet je ook willen.”

Waarom kappers wel?

Aan het begin van de coronacrisis in maart gingen kerken massaal over op online vieringen. Aanvankelijk mochten er toen groepen van maximaal dertig gelovigen samenkomen, later werd dat teruggeschroefd tot het aantal dat noodzakelijk was om een viering te kunnen houden. Door de coronaregels konden voor kerkgangers belangrijke onderdelen van de vieringen – doop, eucharistie – een tijdlang niet doorgaan. De PKN ontwikkelde een doopstok – een schelp aan het uiteinde van een lange houten stok – waarmee voorgangers konden dopen. Toen de kappers weer aan het werk mochten, maar voorgangers nog niet mochten dopen, leidde dat tot onbegrip: waarom mag een kapper wel twintig minuten aan mijn haar zitten, maar mag ik niet in een paar tellen een kind dopen, vroegen voorgangers zich af. Die maatregel is inmiddels ingetrokken. In rooms-katholieke kerken wordt ook de eucharistie weer gevierd: de priester reikt daarbij met een pincet en vanachter een spatscherm de hosties uit.

In de meeste kerken wordt nog niet samen gezongen. Verboden is het niet, maar er kleven risico’s aan. In het protocol dat de PKN heeft uitgegeven wordt daarom verwezen naar een rekentool: op basis van het aantal kubieke meters, het vermogen van het ventilatiesysteem, de ouderdom van het kerkgebouw en zo nog een aantal factoren kan worden uitgerekend of er gezongen kan worden en zo ja, hoe lang. In de meeste kerken wordt alleen gezongen door een paar voorzangers of een kleine cantorij.

Lees ook:

Weer aanpassing regels na maatschappelijke druk: kabinet wil maximaal dertig personen in de kerk

Na tumult over kerkdiensten in Staphorst met honderden mensen, zijn er nieuwe afspraken met de kerken. ChristenUnie en SGP vinden die te streng.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden