ReportageNieuw christendom

‘Kerk zijn is naar elkaar omzien’

Fotograferen, tafeltennis, schaken: Reinhardt Mulder (met blauwe jas) en Aldert Bos doen veel samen.  Beeld Bram Petraeus
Fotograferen, tafeltennis, schaken: Reinhardt Mulder (met blauwe jas) en Aldert Bos doen veel samen.Beeld Bram Petraeus

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag: duurzame diaconie van Stichting Hart voor Zwolle.

Reinhardt Mulder (50) mag het zeggen. Het is zijn middag. Tafeltennissen, wandelen of eerst schaken? Het wordt eerst wandelen, met de camera om de nek, in het watergebied achter het ouderlijk huis in Dalfsen van zijn maatje Aldert Bos (35) uit Zwolle. Nu is het licht nog mooi. Aldert is met Wouter Tijssen (zie kader) sinds 2016 maatjes van Reinhardt. Ze spreken afwisselend met hem af zodat hij om de week iemand ziet, een avond, of sinds de avondklok, overdag.

Warm is anders op deze waterkoude middag, maar de waterplas omringd met licht wuivend riet doet dat even vergeten. Het flauwe zonlicht werpt een pittoresk grijsgeel filter over het stille landschap. Een vogel die opvliegt uit het riet, legt Reinhardt meteen vast met zijn camera. De mannen knippen erop los en tonen elkaar hun foto’s.

Als de vingers daar te koud voor worden, lopen ze naar de schuur. Even opwarmen met een potje tafeltennis. Reinhardt speelde twee keer bij de tafeltennisvereniging, maar nu die dicht is door de lockdown, heeft Aldert een tafel opgesteld. Juist sporten is nu zo nodig. Reinhardt tennist bij een reguliere vereniging omdat hij te goed is voor de gehandicaptenclub.

‘Reinhardt is mijn kerk’

Toen Wouter Tijssen (30) uit Zwolle werd gevraagd als maatje van Reinhardt Mulder, had hij zijn zaakjes op orde. Net afgestudeerd als gymdocent, getrouwd en tijd genoeg. “Ik hielp vanuit Stichting Present weleens een dagje met verhuizen, maar wilde langdurig mensen bijstaan. Ik vind het fijn iets voor een ander te doen. Zo ben ik opgevoed. Jezus deed dat ook. Het kost wel tijd en energie, nu met twee kinderen van een en drie jaar. Tropenjaren. Maar je plant het gewoon in. Je cijfert jezelf een beetje weg, doet waar hij zin in heeft. Het is zijn moment, hij kijkt ernaar uit. Dan zie je zijn eenzaamheid.

“Soms heb ik minder zin of zit hij in de put. Dat is lastig. Maar als hij een paar dagen niet buiten is geweest en het lukt een rondje te wandelen, dan zie ik dat het hem goed doet. Daar word ik blij van. De scheidslijn tussen maatje en hulpverlener is soms lastig, zoals wanneer hij afglijdt, wordt opgenomen. Dan praat ik erover. Ik hoef er alleen te zijn, niets te doen. Zo zou ik ook kerk willen zijn, naar elkaar omzien. Reinhardt is mijn kerk. Ik wil voor hem klaar staan en hoef er niets voor terug. Tegenwoordig gaat het vaak om: Wat bied jij mij? Maar een uurtje voor mij betekent zoveel voor de ander.”

Reinhardt liep een hersenbeschadiging op door zuurstoftekort bij geboorte. Zijn rechtgezette rug belet hem wel te bukken. Lastig wanneer de balletjes alle kanten op springen, maar Aldert pakt ze gewillig op en start een nieuwe rally. Zonder woorden, want zo gaat dat tussen de mannen. Gewoon spelen, contact, er zijn. Net als bij het schaken daarna, bij de kachel en een kop thee. Wit, oftewel Reinhardt begint.

Schaakmaatje gezocht

Hun buddyschap begon met een oproepje op Facebook van Stichting Hart voor Zwolle (HvZ, zie kader onderaan) dat Reinhardt een schaakmaatje zocht. Leuk iets te doen voor een ander, dacht Aldert, en iets dat hij zelf leuk vindt: schaken. Veel woorden maakt hij er liever niet aan vuil: “Ik ga naar de kerk, maar geloof gaat voor mij vooral om wat je doet, het gaat niet om mij”. Wat er in de Bijbel in Mattheüs 25 staat over de zorg aan behoeftigen inspireert hem daarbij. Daarin zegt Jezus: “Alles wat jullie voor de minste van mijn broeders hebben gedaan, hebben jullie voor mij gedaan”.

Om het haalbaar te houden, vroeg Aldert Wouter van zijn christelijke studentenvereniging Absens Carens erbij. Dat bleek een goede zet. Aldert studeerde toen nog bedrijfskunde, nu werkt hij als procesmanager kwaliteit en administratie, is getrouwd en heeft twee kinderen van vier en twee jaar. Druk inderdaad – ‘ik zie hem vaker dan mijn beste vrienden’ - maar omdat veel sociaal contact en de volleybalclub van zijn vrouw nu stilligt, heeft hij meer tijd. “Je realiseert je dit niet als je erin stapt, maar je maakt bijna een commitment voor het leven. We stoppen er niet mee.”

Reinhardt kan goed tafeltennissen maar door zijn rechtgezette rug is het lastig om de balletjes op te rapen. Beeld Bram Petraeus
Reinhardt kan goed tafeltennissen maar door zijn rechtgezette rug is het lastig om de balletjes op te rapen.Beeld Bram Petraeus

“Je staat schaak”, zegt Aldert, maar daar speelt Reinhardt zich behendig onderuit. Qua schaken zijn ze aan elkaar gewaagd. Ze winnen om en om. “Hij is iets gegroeid”, grijnst Reinhardt.

Voor Reinhardts coach hem aanmeldde bij HvZ, schaakte Reinhardt slechts online. Live concentreert hij zich beter en het is gezelliger. Hij woont op zichzelf, werkt op de sociale werkplaats. Veel vrienden heeft hij niet, zijn ouders zijn in de tachtig, zijn zus woont ver weg en heeft een gezin. Reinhardt zou zijn maatjes liefst elke week willen zien, maar dat lukt niet. Soms, als het minder goed gaat, zien ze hem twee keer per week, maar het is nu stabiel. Hij begrijpt dat. Sinds kort bidden ze samen. Reinhardt: “Dat geeft rust. Ik zat erg met mezelf in de knoop. Ik had kracht en liefde nodig.” Aldert: “Als je elkaar daarin onderweg kunt vinden is het mooi. Het is geen doel op zich.”

“Zullen we het maar op een remise gooien en er een eind aan breien?”, oppert Aldert. Zo simpel kan het zijn. “Ja, dit is makkelijk te regelen, ook tijdens corona. Gelukkig zijn we geen pretparkmensen.” Waarop Reinhardt prompt begint te glunderen: “Een pretpark? Leuk.” “O balen”, lacht Aldert, “Nou ja, die zijn nu toch dicht.” Dan maar gewoon schaken. Reinhardt glundert er niet minder om.

De twee Zwollenaren fotograferen ook veel samen. Beeld Bram Petraeus
De twee Zwollenaren fotograferen ook veel samen.Beeld Bram Petraeus

‘Jongeren willen graag van betekenis zijn’

Terwijl vrijwel alles stilligt, bloeien maatjesprojecten als Hart voor Zwolle als nooit te voren. De stichting koppelt jongeren aan kwetsbare Zwollenaren. Tijdens de pandemie verdubbelde het aantal jongeren bijna tot 752. Het aantal kwetsbaren steeg met een derde naar 1324.

“Enerzijds neemt de eenzaamheid toe door minder bezoek en activiteiten, maar het is ook meer zichtbaar en invoelbaar, omdat iedereen beperkt is in contacten”, is de verklaring van HvZ-teamleider Eline Ploegman voor de toename. Deze zogeheten duurzame diaconie vraagt commitment. “Het kost echt wat van je en zal niet altijd leuk zijn. Dit is geen bezoekje aan oma”, zegt Ploegman.

Hulpverleners en huisartsen melden de eenzamen aan. Er is regelmatig sprake van huiselijk geweld, psychische problemen, overlijden en ziekte. Ploegman herkent zich totaal niet in het beeld van hangende jongeren die met zichzelf bezig zijn. “Velen hebben een intrinsieke diepe drive iets te willen betekenen voor een ander en willen zich daaraan committeren. Ze weten alleen niet hoe en daar helpen wij bij. Belangrijk is dat je iets zoekt dat bij je past, wat je zelf ook leuk vindt, bijvoorbeeld hardlopen met iemand. En houd het haalbaar, in je buurt, met iemand. We zijn ook duidelijk over de verwachtingen, wat je gaat doen en hoe vaak. Wees er alleen, laat de rest over aan een hulpverlener.”

Mede geïnspireerd door Jezus’ woorden uit Mattheüs 25 en het bijbelverhaal over de barmhartige Samaritaan, richtten theologen Ard ten Brinke en Egbert Jan Tijssen in 2014 HvZ op. Ze wilden een gemeenschap zijn die naar de ander omziet. De stichting is niet-christelijk en matcht christelijke en niet-christelijke jongeren, onder meer via studentenverenigingen. TijdvoorActie is de koepelorganisatie voor twintig lokale jongeren vrijwilligersnetwerken zoals HvZ.

Ook directeur Eelke Dekens ziet een groei in hulpaanbod, landelijk met een kwart, tot 12.500 jongeren, vooral in individuele hulp als maatjesprojecten, boodschappen doen en huiswerkbegeleiding, want dat mag nog. “Waar we eerst moesten inspireren, zien we nu dat jongeren klaarstaan om wat te doen. Sommigen al in maart vorig jaar, anderen nu pas, maar ze voelen de urgentie. Deze pandemie heeft ons stilgezet bij onze wortels. Wat is echt belangrijk? Iedereen wil ten diepste van betekenis zijn, zorg hebben voor elkaar. Dit is precies wat gebeurde toen God mens werd in Jezus, incarnatie, mens worden. De jongeren die de kerk missen en degenen die niet aansloten bij die traditie ontdekken nu in versnelde vaart hoe ze van betekenis kunnen zijn. De kerk is dicht, maar in de buurt is hij meer open dan ooit. De kerk van de toekomst zou hierop gebaseerd moeten zijn en kan als katalysator dienen voor de samenleving.”

In deze verhalenserie gaat journalist en religiewetenschapper Pauline Weseman op zoek naar nieuwe uitingen van het christendom buiten de gebaande paden. Parallel aan deze serie verschijnen in magazine Volzin interviews met voortrekkers van deze beweging.

Lees ook:

Nieuw christendom

In eerdere afleveringen in deze verhalenreeks ging het over christelijk mediteren, christelijke yoga en een jongerencommunity.

Is er een nieuw soort christendom aan het ontstaan?

Simpel geschetst kende het Nederlandse christendom lange tijd twee tegenpolen: orthodox en vrijzinnig. Maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat er een nieuw soort christendom aan het ontstaan is, dat zich niets meer van die oude tegenstelling aantrekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden