InterviewKees van der Staaij

Kees van der Staaij: ‘Onze inzet voor regeringsdeelname zal zijn om geen genoegen te nemen met de huidige abortus­praktijk’

Kees van der Staaij: 'In de eed zit een besef van afhankelijkheid, in je eentje rooi je het niet'.  Beeld  Werry Crone
Kees van der Staaij: 'In de eed zit een besef van afhankelijkheid, in je eentje rooi je het niet'.Beeld Werry Crone

In de aanloop naar de verkiezingen praat Trouw over geloof en politiek met lijsttrekkers van partijen in de Tweede Kamer, die openlijk uitkomen voor hun geloof. In de tweede aflevering: Kees van der Staaij, lijsttrekker van de SGP.

Kees van der Staaij, lijsttrekker van de SGP, heeft twee handen ­nodig om de keren te ­tellen dat hij de eed heeft afgelegd. De eerste was in 1998 en als hij in maart weer wordt verkozen zal het de achtste keer worden. Een gewoonte is het daarmee niet: “Het blijven toch steeds weer plechtige momenten. Je staat in het aangezicht van God.”

Bij Kees van der Staaij (52) loopt er een rechte lijn van zijn opvoeding naar de keuze voor de SGP. Hij groeide op in een orthodox-protestants gezin, aangesloten bij de gereformeerde gemeente in Nederland.

Hij zat op reformatorische scholen, zijn vader was actief in de SGP. Met zijn huwelijk ging hij over naar de oud-gereformeerde gemeente in ­Nederland. Hij is 52, maar al enige ­jaren de nestor van de Tweede ­Kamer.

Wat betekent de eed voor u?

“Je doet een belofte en je roept God bij je werk aan. Hij is erbij, Hij ziet het. Er zit een besef van afhankelijkheid in, in je eentje rooi je het niet. Je hebt de wijsheid, de kracht en steun van God nodig. Daar verlang je naar, en je mag op zijn hulp en bijstand vertrouwen.”

De eed spreekt over de almachtige God, ziet u God als almachtig?

“Ja, voor voor mij hoort dat bij het klassiek christelijk belijden. In de kerk wordt ook het geloof beleden in de almachtige God.”

Is dat hetzelfde als dat er in uw ­programma staat: God regeert?

“Ja, hoe het ook gaat, niets gaat buiten Hem om. En niets loopt Hem uit de hand.”

Kan Hij dan ook zonder mensen?

“God werkt door mensen. Maar ­omdat ik geloof dat Hij almachtig is, zit er een zekere relativering en ­ontspanning in mijn werk. Ik hoef de wereld niet te redden. Ik doe gewoon op mijn bescheiden plek mijn werk, zoals een tuinman. Die knipt en snoeit en haalt onkruid weg. Maar hij is niet degene die planten laat groeien of de seizoenen weer laat komen. Zo heb ik als Kamerlid mijn taak en verantwoordelijkheid, en die neem ik serieus. Maar aan het eind van de dag breng ik in gebed al mijn zorgen bij God en ga ik rustig slapen. Die relativering bedoel ik.”

Op zondag werkt u niet, normaal­ gesproken gaat u dan twee keer naar de kerk. De overheid heeft dringende adviezen gegeven voor kerkdiensten in coronatijd. Hoe is dat in uw kerk in Benthuizen?

“Het is belangrijk om de regels na te leven, en dus stevig af te schalen ten opzichte van wat er nog met passen en meten in de kerk zou kunnen. Het is zaak niet de randen op te zoeken, maar verantwoord invulling te geven aan kerk zijn in coronatijd.”

En is dat in Benthuizen met meer dan de dertig die de overheid ­adviseert?

“Het is een kleine gemeente van zo’n tachtig mensen. We zijn nu in verschillende groepen opgedeeld van ongeveer de helft. Ik ga nu één keer per zondag en niet twee. Thuis volg ik nog een andere dienst, digitaal dus.”

Er is veel discussie en commotie ­geweest over hoe met name reformatorische kerken afwijken van de adviezen van de overheid. Brengt u dat in een lastig parket?

“Ik vind het een spannende discussie, ja zeker. Je voelt aan de ene kant het belang van de vrijheid van godsdienst en van de vrijheidsrechten van burgers tegenover de overheid. Ik vind het ook belangrijk dat de kerken hun eigen domein beschermen. Tegelijkertijd snap ik heel goed dat kerken willen laten zien dat ze de verantwoordelijkheid voor de samenleving serieus nemen. In dat spanningsveld zitten we allemaal.”

Gaat u zich laten vaccineren?

“Dat is privé en dat hou ik graag privé. We zijn als SGP al meer dan 100 jaar sterk tegen overheidsdwang op dat punt, en erg voor persoonlijke verantwoordelijkheid. Dat betekent niet dat iedereen maar kan doen wat goed is in zijn ogen. Iedereen heeft de verantwoordelijkheid dit serieus dit te wegen en een keuze te maken, op basis van betrouwbare informatie.”

Over de positie van de vrouw heeft u ook nooit stelling willen nemen. ­Vorig jaar is de eerste vrouwelijke SGP-wethouder geïnstalleerd, in Zierikzee. Heeft u Paula Schot ­gefeliciteerd?

“Ja, ik heb haar geluk gewenst, en wijsheid en zegen toegewenst. Ik vind: iedereen die voor de SGP actief is, hoort er voluit bij. De ontwikkeling van grotere betrokkenheid van vrouwen in de SGP draag ik een warm hart toe. Maar het gaat over dingen die Bijbels verankerd zijn. Daarom ligt het gevoelig in de partij. Ik heb zelf gekozen daar geen positie in te kiezen. Als politiek leider wil ik verbindend zijn voor de hele partij.”

Is het niet een beetje makkelijk om u bij deze heikele kwesties op de vlakte te houden?

“Het is niet per se makkelijk, dat kan juist heel moeilijk zijn. Voor mij in mijn positie is de vraag uiteindelijk: waar dien ik mijn partij mee? Ik vind het het meest verstandig om me zo op te stellen. Ik denk trouwens niet dat het ook maar enig verschil maakt. Het is echt niet zo dat mensen zeggen: oh, Van der Staaij zegt het, dan gaan we dat ook doen.”

Uw partij hecht sterk aan de ­vrijheid van godsdienst. Maar ­minaretten en islamitische ­gebedsoproepen wilt u verbieden. Waarom beperkt u de vrijheid van godsdienst voor moslims?

“Nee, nee, dat doen we niet. Klokgelui is niet iets specifiek christelijks. Bij rampen of onheil laten we klokken luiden, dat hoort bij de Nederlandse cultuur en traditie. Maar een islamitische openbare oproep in het Arabisch om Allah te komen aanbidden is een inhoudelijke uiting. Het is het proclameren van een geloofsbelijdenis die on-Nederlands is. In het publieke domein wordt die als ­opdringerig, en soms al bedreigend ervaren. Dus met klokgelui en ­gebedsoproepen hoef je niet op ­dezelfde manier om te gaan, die ­gelijkheidsreflex hebben wij niet.”

Maar de facto komt dat toch neer op minder rechten voor moslims, zoals ook de PVV wil?

“Nee, de SGP gaat uit van een grondwettelijk kader. Bij de PVV merk ik zo’n toets aan de rechtsstaat niet. Dat is veel meer rechttoe, rechtaan: de islam is een ideologie, wij moeten die tegenhouden op de manier die wij willen. Daar zit een wezenlijk verschil. Ons idee heeft niks te ­maken met ongelijke rechten, maar met de motivatie die je erbij hebt.”

In de campagne maakt u een groot punt van abortus. U bent daartegen, de meerderheid van de Kamer, ­waaronder D66, wil de wet juist verruimen. Net als u is D66-lijsttrekker Kaag gelovig. Snapt u dat zij een ­ander standpunt inneemt?

“Ik constateer dat er over abortus onder katholieken en protestanten verschillende opvattingen bestaan. Ik denk dat hier de visie op de Bijbel in het geding is. Heeft Gods Woord universele betekenis, of is dat alleen een menselijk boek waar je inspiratie uit kunt halen? Abortus is voor mij dicht bij het gebod van God om geen onschuldige mensenlevens te doden. En ook al is het ongeboren ­leven, het is wél menselijk leven. Dus voor mij is het daarmee niet ­zomaar een middelmatige kwestie. Het is echt wat anders dan of de ­klimaatdoelen in 2030 of in 2040 gehaald moeten worden, om maar wat te noemen. Dat is voor mij een veel verdergaande vertaalslag van de Bijbel naar de praktijk.”

Bij het klimaat bepleit uw ­programma bescheidenheid, en ­kleine stappen. Hoe rijmt u dat met de zorg om de schepping waar de Bijbel toe oproept?

“In de Bijbel gaat het om bouwen en bewaren, in die twee moet evenwicht zitten. Ik voel een enorme drive om duurzaamheid serieus te nemen in mijn persoonlijk leven, ik ben voor een sobere levensstijl. Maar het klimaatbeleid moet wel haalbaar en betaalbaar en betrouwbaar zijn. De bakker moet rustig zijn brood kunnen bakken zonder dat-ie failliet gaat omdat hij ovens heeft staan die onbetaalbaar zijn omdat de kolencentrales dicht moesten. Dat hoort ook bij een bijbels arbeidsethos. We moeten niet doorslaan.”

De SGP heeft nog nooit in een ­kabinet gezeten. Is het voor de SGP als christelijke partij fijner in de ­oppositie omdat je daar geen water bij de wijn hoeft te doen?

“Nou, ik vind dat elke serieuze partij bereid moet zijn regeringsverantwoordelijkheid te nemen. Op alle onderwerpen waar wij ons sterk voor maken, zullen we ons best moeten doen zover mogelijk te ­komen. Dat doen we volop, in ­provincies en gemeenten. Maar je moet wel geloofwaardig blijven. ­Onze inzet zal zijn om geen genoegen te nemen met de huidige abortus­praktijk. Het verruimen van de abortuswet is sowieso een onbegaanbaar pad. Dat gaat in tegen het hart van ons gedachtegoed.”

In de discussie, ook binnen uw ­partij, over samenwerken met ­Forum voor Democratie en de PVV heeft u gezegd dat geen enkele partij voor u melaats is, ook die twee niet. Is het u daarmee om het even met wie u in zee zou gaan?

“Wij sluiten niemand bij voorbaat uit. Maar met de christelijke partijen, CDA en ChristenUnie, voelen we de meeste verwantschap, dat is duidelijk. Met christelijke politici voel ik dat ook. Ik zie bij hen een bepaalde mildheid, vergevingsgezindheid. Wij hebben allemaal onze tekort­komingen. Dat mag geen vrijbrief worden voor falen. Maar mensen moeten niet worden afgerekend op één moment van onachtzaamheid. Er moet in de politiek ook ruimte zijn voor iets van genade.”

De volgende aflevering in deze reeks verschijnt vrijdag, met PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen.

Lees ook:

SGP sluit de rijen weer, na ophef over Forum

Het is onrustig in de SGP, na een discussie over wel of niet samenwerken met Baudet. Een SGP-burgemeester stapt er om op.

De eerste aflevering in deze serie: Sigrid Kaag

Niemand in D66 heeft lijsttrekker Sigrid Kaag er ooit op aangesproken dat ze openlijk zegt dat ze katholiek is. Maar ze merkt wel dat die combinatie van D66 en gelovig anno 2021 verrassend kan zijn. “In een zeer ontkerkelijkt, seculier Nederland is het voor sommige mensen opvallend dat de partijleider van D66 zegt:ja, ik ben katholiek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden