Een oudere man communiceert met een Telenoid-robot in Osaka, Japan, op een foto uit 2010. Beeld AFP

Overzicht Bladen

Kan de robot ons menselijker maken?

In een van haar werken gaat de Amerikaanse kunstenares Stephanie Dinkins in gesprek met Bina48. Bina48 is een robot. Dinkins vraagt aan Bina48 of het mogelijk is dat er zich vriendschappen ontwikkelen tussen robots en mensen. Bina48 antwoordt: “We zijn allemaal uit dezelfde grondstoffen gemaakt, alleen jouw samenstelling van mineralen, vloeistoffen et cetera is anders dan die van mij.”

Het gesprekje wordt aangehaald in het jongste nummer van Ophef, een uitgave van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij, dat geheel gewijd is aan het thema ‘technologie en humaniteit’.

Beeld Trouw

Het kunstwerk van Dinkins komt voorbij in een interview met Ine Gevers, die zich bezighoudt met de vraag wat robots ons over mens-zijn kunnen leren. Voor Gevers staat vast dat de mens een relationeel wezen is, gemaakt om samen te leven. Maar als dat samenleven steeds meer wordt omgeven door technologie, en de mens zelfs in toenemende door technologie wordt gevormd – wat betekent dat dan?

Gevers stelde vorig jaar de tentoonstelling ‘Robot Love’ samen. Uitgangspunt voor die tentoonstelling was de vraag: wat gebeurt er als je robotisering vanuit het perspectief van liefde en empathie benadert? “Bina48 ziet eruit als een zwarte vrouw, maar uit haar antwoorden op de vragen van de zwarte kunstenares Stephanie Dinkins blijkt dat ze door een witte man is geprogrammeerd. Willen we kans maken in een wereld waarin robots en kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol spelen, dan moeten we onze diversiteit laten zien en robots die taal leren.”

Als dat lukt, bieden technologie en robotisering grote kansen, denkt Gevers. “Voorafgaand aan Robot Love hadden we gesprekken met allerlei mensen uit de zorg. Op een gegeven moment ging het om de telenoid, een robot van zacht materiaal die werkt als een telefoon. De oogjes en de mond bewegen mee op het moment dat er door gesproken wordt. Ik was er zelf meteen verliefd op. Een manager van een zorginstelling vond het ethisch onverantwoord om de telenoid aan een dementerende vrouw te geven, omdat zij het verschil niet zou weten tussen de telenoid en haar dochter, die er vanuit Australië door heen praat. Toen heb ik niet gezegd wat op het puntje van mijn tong lag, namelijk dat wij in wezen dat verschil ook niet weten. Wij doen instinctief hetzelfde als die mevrouw. Pas in tweede instantie zien we een onderscheid. Maar we denken wel dat we nog steeds de controle hebben.”

Robots en technologie, zegt Gevers, kunnen ons confronteren met onze kwetsbaarheid. “Ergens hoop ik dat de spiegel van de technologie ook een schokeffect heeft, waardoor we schrikken van onszelf en nadenken over het belang van empathie, creativiteit, zorgen voor elkaar. Zolang we maar een paar van deze waarden kunnen doorgeven is het voor mij niet zo relevant of we straks in fysieke zin helemaal niet meer herkenbaar zijn als mens omdat we allemaal cyborgs zijn. Want dat wij zoals we hier nu zitten verdwijnen, is evident. Maar juist bij de versmelting tussen mens en machine speelt diversiteit en inclusief opeens weer een hele grote rol.”

Beeld Trouw

In Filosofie Magazine noemt emeritus hoogleraar kunst en techniek Petra Kockelkoren techniek “het mythische strijdtoneel waarop mensen zich verder evolueren”. “Techniek is niet zomaar toegepaste wetenschap, het is een piste waar dingen op elkaar botsen en met elkaar strijden. Dáár voltrekken zich alle veranderingen in perceptie, dáár worden de zintuigen opnieuw gedisciplineerd. De mythische waarde die we daaraan hechten, dát is de toepassing.

“Toen in 1860 de fonograaf was uitgevonden, konden voor het eerst menselijke stemmen worden opgenomen en afgespeeld. Mensen vielen van hun stoel toen ze ineens de stem van een overledene hoorden. Na de uitvinding van de fotografie was het korte tijd een rage om doden te fotograferen, die werden dan keurig rechtgezet en aangekleed. Van meet af aan was technologie een gestolde droom.”

Lees ook:

Met een robot heb je zo een band; welke gevolgen heeft dat?

Welke gevolgen heeft het dat robots een grotere rol spelen in ons dagelijks leven? Over die vraag buigt filosoof Pim Haselager zich. ‘Wat als het kind tegen de robot zegt: Geef mijn zusje een duw. Daar moeten we over nadenken.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden