null Beeld
Beeld

ColumnWelmoed Vlieger

Juist in crisistijden hebben we overtuigingen nodig

‘De ziel moet weer terug in de politiek’, zo twitterde ik een tijdje terug. Met het oog op de gebeurtenissen in de laatste maanden en vooral weken bekruipt me meer en meer een ongemakkelijk gevoel. Winnen gespeelde emoties, eigenbelang en scoringsdrift het van inhoud en van politieke moed?

Politici zijn geen heiligen, ook zij maken fouten, hebben hun grilligheden en tekortkomingen, zeker. Een beroep op – zoals Rutte onlangs deed – de ‘Nederlandse (?) waarden van genade en mildheid’ vind ik dan ook terecht. We oordelen graag en gemakkelijk. Kranten en andere media verspreiden smeuïge verhalen niet zelden onder een mantel van geveinsd moralisme.

Maar als genade daarentegen bewust wordt inge­roepen om een gebrek aan professionele kwaliteiten van een minister van justitie toe te dekken, en vooral het niet nemen van consequenties, ontstaat ongemak. Ondermijnt dat niet het toch al kwetsbare gezag van de overheid?

Geforceerd acteerwerk in een sfeer van zelfvoldaanheid

Eenzelfde dubbel gevoel had ik ook bij het promotiefilmpje van de nieuwe lijsttrekker van D66. Nog los van het feit dat het filmpje al lijkt te zijn opgenomen voordat de uitslag bekend was, komt het over als geforceerd acteerwerk in een sfeer van zelfvoldaanheid. Het is allemaal goed bedoeld, maar de oprechtheid ontbreekt. Het overtuigt niet. Een belangrijke pijler in de eerste speech van de nieuwe lijsttrekker (evenals overigens van veel andere lijsttrekkers): ‘Ik ben kandidaat voor het Torentje’.

Volgens politiek filosoof Hannah Arendt (1906-1975) wint het politieke handelen aan groots­heid naarmate dit vrijer is van eigenbelang en eigendunk. ‘Waar het om gaat, is of de motivatie gericht is op de wereld of op jezelf’, schrijft ze in één van haar boeken. Waardevolle woorden, die wat mij betreft alles te maken hebben met innerlijke beleidsmatige overtuiging, los van electorale overwegingen. Je wilt iets met dit land, ongeacht de populariteit die je ­ermee behaalt. Dat vraagt om een gedrevenheid die van binnenuit komt en die zich niet zomaar laat afleiden door wat anderen – spindoctors, media of de publieke opinie – ervan vinden. Het merkwaardige is dat het electoraat zo’n overtuiging vaak scherp aanvoelt en op prijs stelt. Maar het is een waagstuk. Goede politici durven dat waagstuk aan, zoals er voor ons allen momenten komen, waarin de vraag zich voordoet: wat baat het een mens als hij de hele wereld wint, maar schade lijdt aan zijn ziel?

Mensen die dwars tegen het eigenbelang ingaan, maken het verschil

Juist in tijden van crisis, wanhoop, onrecht en desoriëntatie zijn het mensen met een sterke overtuiging, mensen die daarmee ook dwars tegen het eigenbelang ingaan, die het verschil maken. Met een blik op de geschiedenis denk ik aan de apostel Paulus, aan Luther, aan Willem van Oranje, aan Martin Luther King en ook aan Angela Merkel.

Dat de voormalige grote volkspartijen steeds verder wegdrijven van hun vroegere electoraat lijkt erop te ­wijzen dat electorale berekeningen en flitsende praatjes, foto’s en filmpjes voor de bühne te belangrijk zijn geworden. Wie overtuigingen uitdraagt die het voor het moment goed lijken te doen, of om snel aansluiting bij de beweeglijke volksgunst te vinden, verliest aan gezag. Het is een paradox, maar het mooie van deze paradox is dat zij ook een lakmoesproef is. Wie de sprong van het electoraal ongewisse niet durft te nemen, bewijst daarmee misschien juist zijn of haar onvermogen.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wijsbegeerte en wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden