Anne Bokma: ‘Je moet je spirituele spieren een beetje blijven trainen’.

InterviewAnne Bokma

Journalist Anne Bokma (59) probeerde elke maand een andere spiritualiteit. ‘Ik ben een dankbaarder mens geworden’

Anne Bokma: ‘Je moet je spirituele spieren een beetje blijven trainen’.Beeld Patrick Post

De Canadese journalist Anne Bokma probeerde een jaar lang allerlei verschillende spirituele praktijken en stromingen uit. Ze schreef er een boek over. ‘Mijn vermogen om vreugde te ervaren is zoveel dieper dan ik dacht.’

In een Amsterdamse lunchroom ontbloot ­Anne Bokma (59) haar rechterschouder om haar tatoeage te laten zien: een simpel getekende zwarte zwaluw. De Canadese journalist liet de vogel op haar ­lichaam vereeuwigen, nadat ze zich een jaar lang had ondergedompeld in spiritualiteit. Elke maand probeerde ze een andere spirituele richting of activiteit uit. Zo ging ze onder andere mediteren, deed yoga met geiten, ging bosbaden, probeerde paddo’s en koos alvast een doodskist uit. Over die ontdekkingstocht schreef ze een boek, dat nu in het Nederlands is verschenen als Het jaar waarin ik spiritueel probeerde te leven.

Maar waarom resulteerde dat in een zwaluw op haar schouder? “Zwaluwen keren ieder jaar terug naar dezelfde plek om een nestje te bouwen”, zegt Bokma. “Zeelui lieten vroeger zwaluwen tatoeëren, omdat die hen zouden beschermen tegen onheil en weer veilig naar huis zouden loodsen. En als een matroos toch stierf op zee, zou de zwaluw zijn ziel naar de hemel brengen. Nu ben ik niet bepaald een zeeman, en ik weet niet waar mijn ziel naartoe gaat als ik sterf, maar ik vind het een mooie gedachte dat een vogel mijn ziel onder zijn vleugels neemt en ermee wegvliegt, bestemming onbekend.”

Toen Bokma opgroeide, was ze ­ervan overtuigd dat ze wél wist wat er met haar ziel zou gebeuren na de dood: naar de hemel of naar de hel. Meer opties waren er niet. Ze was lid van de Dutch Calvinist Canadian ­Reformed Church; haar grootouders emigreerden in de jaren vijftig van Nederland naar Canada. Bokma’s leven draaide om religie. Op zondag twee keer naar de kerk, christelijke privéscholen, wekelijkse catechisatielessen, bidden voor het eten, bijbellezen erna. Tot de dag dat ze niet meer geloofde.

Burger King-spiritualiteit

Als jonge vrouw begon Bokma kritische vragen te stellen. Als God kon ingrijpen, waarom liet Hij dan kinderen doodgaan aan kanker of honger? En waarom zou iedereen naar de hel gaan, behalve – zoals haar werd verteld – die paar duizend mensen van hun kerk? ‘Geloof als een kind’, luidde het antwoord keer op keer. Bokma: “Echte gelovigen stellen geen vragen, was de boodschap die ik kreeg. Maar ik had heel veel vragen en begon aan mijn geloof te twijfelen.” Op haar twintigste verliet ze de kerk. “Tussen mij en mijn familie zou het nooit meer hetzelfde worden. Ze vergaven het me nooit.”

“Van de miljoenen mensen die ­religie vaarwel zeggen, zijn er velen die toch een spiritueel leven willen leiden”, schrijft Bokma in haar boek. “Zoveel zelfs dat we een eigen aanduiding hebben gekregen: spiritueel maar niet religieus (spiritual but not religious), afgekort SBNR.” Critici verwijten hen dat ze geloof op een cafetariamanier benaderen. “Daarmee bedoelen ze dat mensen shoppen, kiezen en mixen wat hun bevalt vanuit allerlei spirituele richtingen”, zegt Bokma. “Burger King-spiritualiteit wordt deze benadering ook wel spottend genoemd. Maar ik vroeg me af: wat is er mis mee om uiteenlopende spirituele praktijken met elkaar te vermengen, als dat je leven verrijkt?”

En zo begon Bokma’s spirituele experiment. “Ik zou meedoen aan alle mogelijke spirituele praktijken die ik kon vinden, inclusief de dingen die onder de noemer new age vallen, heidens, mystiek, transcendentaal, bovennatuurlijk, diepzinnig of ronduit zweverig.”

Regressietherapie

Niet alles was een even groot ­succes, zoals de regressietherapie, waarbij je terugkeert naar vermeende eerdere levens die je hebt geleid. “Ik had het gevoel dat ik niet echt onder hypnose was, wat wel de ­bedoeling was, en dat ik die vorige levens gewoon verzon.” Een van de hoogtepunten betrof het nemen van paddo’s in een veilige omgeving en onder begeleiding. “Toen heb ik gevoeld dat mijn vermogen om vreugde te ervaren zo veel dieper is dan ik altijd dacht.”

Ook het stilstaan bij de dood is een herinnering die ze koestert. In haar boek citeert Bokma de Franse filosoof Michel de Montaigne, die schreef: ‘[We moeten], om de dood zijn belangrijkste voorsprong op ons ongedaan te maken, […] zijn vreemdheid ontnemen, ons vertrouwd met hem maken, aan hem wennen’. Daarom besloot Bokma te kijken of ze zich kon voorbereiden op deze onvermijdelijke enkele reis. Onderdeel daarvan was haar Death over Dinner-avond, ook wel ‘doods­diner’ genoemd. Ze nodigde twaalf vriendinnen uit bij haar thuis en een ‘levenseinde-doula’, iemand die mensen leert om ‘minder krampachtig om te gaan met de dood’. “We spraken over momenten waarop de dood ons aangreep, over hoe we herinnerd willen worden, over wat een goede dood eigenlijk is. En we aten een taart in de vorm van een grafsteen. Het was een prachtige avond. De dood is eigenlijk ons laatste spirituele hoogtepunt.”

In Bokma’s boek komt haar journalistieke achtergrond duidelijk naar voren: bij elk spiritueel thema waar ze aandacht aan besteedt, gaat ze op zoek naar cijfers, context, beweringen en onderzoeken. Als ze bijvoorbeeld in de weer is om een huisaltaar te maken, onderwerpt ze de ‘spirituele merchandise’ aan een kritisch onderzoek.

Ziektes als alzheimer en kanker

Zo is etherische olie – geurende olie die uit planten en bomen wordt gewonnen – booming, staat in het boek, en goed voor 6,6 miljoen dollar omzet wereldwijd in 2016. “Net als in de kristallenwereld is er voor elke kwaal wel een geurolie verkrijgbaar. Sommige bedrijven prijzen hun elixers zelfs aan als geneesmiddel tegen ziektes als alzheimer en kanker. Dat zijn valse medische beloften; dat is niet bewezen.” Voor Bokma is dat geen reden om de geurolie links te laten liggen. “Uit onderzoeken blijkt wél dat etherische oliën kunnen helpen bij het bestrijden van slapeloosheid, angststoornissen en hoofdpijn.”

Zelf sliep Bokma voor het eerst in weken een nacht door toen ze lavendelolie in haar kamer verstuifde. En ze gebruikt de oliën nog altijd om haar huis lekker te laten ruiken. “Het prikkelt je zintuigen, zoals religieuze rituelen ook vaak doen.”

Bokma plaatst gebruiken die als spiritueel worden gezien ook in een breder kader. Bij het werken met etherische oliën laat ze bijvoorbeeld zien dat het enige nieuwe aan deze oliën de stevige marketing erachter is. “Egyptenaren smeerden het lichaam van een dode in met cederolie als onderdeel van het mummificeren en tijdens de builenpest werd er dennenharsolie gebrand in de straten. In de Bijbel komt ook een flink aantal botanische extracten voorbij, zoals cederhout om de melaatsen mee te reinigen en hysop in de spons waarmee Jezus ‘zure wijn’ te drinken kreeg aan het kruis. Etherische olie wordt nu in de spirituele hoek geschaard, maar maakt al jaren deel uit van verschillende menselijke gebruiken.”

Geen sprookje

Wat leverde Bokma’s spirituele jaar uiteindelijk op, behalve een tatoeage? “Mijn leven is geen sprookje geworden, waarin ik van de ene zaligmakende naar de volgende zielsverrijkende gebeurtenis zweef. Maar ik ben wel een dankbaarder mens geworden.” Elke dag schrijft ze vijf dingen op waar ze dankbaar voor is; ze heeft er een speciale app voor op haar telefoon. “De benedictijnse monnik David Steindl-Rast zegt: ‘Geluk maakt ons niet dankbaar. Dankbaarheid maakt ons gelukkig.’

Nu is dankbaar-zijn natuurlijk makkelijk in een geprivilegieerde positie als de mijne. Maar toch stond ik, net zoals veel anderen, er niet genoeg bij stil; onze westerse cultuur van overvloed is gebaseerd op consumentisme en competitie, waardoor we continu het gevoel hebben niet genoeg te hebben, of te zijn. Terwijl dankbaarheid binnen handbereik is, je moet alleen je spirituele spieren een beetje blijven trainen, door er dagelijks bewust bij stil te staan.”

Verder heeft Bokma haar schermtijd drastisch ingeperkt, waardoor ze meer tijd heeft om boeken te lezen. Ze kan beter alleen zijn, waardoor ze niet meer elk vrij moment in haar agenda opvult met sociale afspraken. “En ik kies bewuster waaraan ik mijn energie besteed: wil ik nog meer geld verdienen om spullen te kopen, of wil ik die tijd gebruiken om te wandelen met een vriend?” Naast dankbaarheid is ook vergevingsgezindheid belangrijk gebleken, zowel richting anderen als richting zichzelf. En zo legde ze het – na tien jaar geen contact te hebben gehad – weer bij met haar moeder.

Lees ook:

We maken steeds meer onze eigen cocktail van religies

Religies worden steeds vaker met elkaar gemengd. Deze ontwikkeling wordt door wetenschappers van de VU in Amsterdam in kaart gebracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden