Theologisch elftal

Jongeren zijn momenteel mikpunt in de coronacrisis. ‘We moeten generaties niet tegen elkaar uitspelen’

Jongeren bijeen op het Marineterrein in Amsterdam.Beeld ANP

Jongeren worden, nog meer dan ouderen, aangespoord zich te houden aan de corona-regels. Gelet op het aantal besmettingen is dat te billijken. In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op deze actualiteit.

In deze fase van de coronacrisis staan jongeren er slecht op. Zij zouden zich niks meer aantrekken van de regels voor afstand, erop los feesten en geen rekening houden met het risico dat ze daardoor vormen voor kwetsbare ouderen. Nu het virus bij hen om zich heen grijpt, heeft het kabinet voor hen de teugels extra aangetrokken. Concreet door introducties in het hoger onderwijs te beperken, en in het algemeen door hen op te roepen zich verantwoordelijk te gedragen.

“Het gevaar van deze aanpak is dat je generaties tegen elkaar uitspeelt”, zegt Janneke Stegeman (39), publiek theoloog en medewerker van Mensen met een missie. “Je maakt een clichébeeld van de onbezonnen jongeren en wijze ouderen, terwijl ik mijn ouders er bij het begin van de crisis steeds aan moest herinneren dat ze afstand moeten houden.

“Die generatie is ook niet meteen zo verschrikkelijk verstandig. Ik hoor nu vooral over jongeren die corona verspreiden, en weinig over jongeren die eenzaam zijn of hun baan verliezen. Het is niet gek dat je jongeren aanspreekt gezien het aantal de besmettingen, maar het stoort me om zo op hen af te geven.”

“Nou, nou, het gaat er niet om dat ze jong zijn, maar omdat daar de meeste besmettingen nu plaatsvinden”, reageert Wim van Vlastuin (57), hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. “Zo’n kwestie als deze laat wel zien dat vrijheid begrensd is. We leven in een cultuur waarin vrijheid en gelijkheid prominente waarden zijn. Je zou bijna het idee krijgen: hoe meer vrijheid hoe beter. Maar als je steeds toegeeft aan je verlangens dan ben je meer slaaf van je verlangens dan dat je vrij bent. Vrijheid is geen absolute waarde, in dit geval wordt die begrensd door anderen, ouderen. Vrijheid is ook dat je jezelf bedwingt, en dat je discipline oefent over jezelf.”

Stegeman: “Ik ben het met je eens dat we het woord vrijheid te makkelijk gebruiken, en dat we het dan niet zo graag hebben over verantwoordelijkheid. Die hebben we wel, we hebben met zijn allen de verantwoordelijkheid voor zwakke mensen. Dat kunnen oude mensen zijn, maar ook jonge. Jongeren moeten nog leren wat verantwoordelijkheid is. Ze gaan dus vaker in de fout en hebben meer moeite met zichzelf grenzen te stellen. Dat hoort bij jong zijn. Corona zet een streep door sommige van hun verlangens. Dat wil niet zeggen dat die verlangens per se slecht zijn, wel dat ze nu moeten leren zich te beheersen – zoals wij allemaal.”

Van Vlastuin: “Ook in de Bijbel wordt beseft dat jongeren nog gevormd moeten worden. Het boek Spreuken is, denk ik, voor jongeren geschreven, daarin worden ze opgeroepen de wijsheden van koning Salomo ter harte te nemen. De grondlijn in de Bijbel is dat er veel respect is voor de wijsheid van ouderen. Al past een nuancering. Salomo is een voorbeeld dat ouderen zich niet altijd wijs gedragen. Op hoge leeftijd raakt hij verstrikt in machten waar hij eerder voor waarschuwde: vrouwen en rijkdom.”

Stegeman: “Ja, ik moet ook denken aan David en Saul. David is de opvolger van koning Saul, maar die voelt zich bedreigd en wil David doden. David is nadrukkelijk de jonge, en Saul de oudere. Saul is irrationeel en David is juist heel verstandig. Maar dat is een uitzondering, ouderdom wordt inderdaad meestal geassocieerd met wijsheid, ouderdom is een zegen.”

Van Vlastuin: “Je kunt ook heel direct denken aan het vijfde gebod: eert uw vader en uw moeder.”

Stegeman: “Ja, sowieso is er eerbied voor ouderdom. Hopelijk leidt deze coronacrisis tot meer respect voor ouderen. Ouderen zijn nadrukkelijker in beeld dan dat ze normaal zijn. Het gaat nu over ouderen in verzorgingshuizen, dat ze weinig bezoek krijgen, eenzaam zijn. Van jonge mensen wordt veel solidariteit met hen gevraagd. Solidair zijn is moeilijk, daarom gaat het er in de Bijbel veel over. Je kunt dat niet met één regeltje afdoen, je moet mensen er steeds aan herinneren, omdat het niet om je eigen belang gaat maar om dat van anderen. Het is moeilijker dat voor ogen te houden.”

Van Vlastuin: “We leven nogal individualistisch, het gaat alleen om eigenbelang, niet om dat van anderen. Dat individualisme zit ook bij ouderen, maar ik denk dat het bij jongeren een extra slag heeft gemaakt. De postmoderne tijd is wel erg hyperindividualistisch.”

Stegeman: “We vragen van jongeren een offer te brengen en solidair te zijn, maar ik kan me voorstellen dat ze dat niet zo erg hebben meegekregen. We worden minder een solidaire samenleving. Dat vind ik het lastige, we vragen iets van jongeren wat we als samenleving steeds minder uitdragen. De verschillen worden steeds groter in Nederland. Op allerlei manieren ontbreekt solidariteit, maar jongeren moeten dit wel laten zien. Het is mooi als ze het kunnen, maar snap dat het lastig is om dit offer te brengen.”

Van Vlastuin: “Een offer? Het is voor mij een gegeven dat je zegt: mijn eigenbelang is niet bepalend, er zijn anderen die belangen hebben en het hoort tot de basics van het leven daarmee te rekenen. Zeker van een christelijk leven. De notie van zorg voor je naaste is van oorsprong een christelijke notie.”

Stegeman: Deze crisis schaadt ook jongeren, zij dragen de economische gevolgen, meer dan mensen die al een huis en een baan hebben, ook in die zin brengen ze een offer. Wat mij betreft is het een bijbelse opdracht om te genieten van het leven, zeker als je jong bent. Elkaar ontmoeten en samen het goede leven vieren is ook een bijbels beeld. Ik gun het iedereen van harte, jongeren in de eerste plaats.

“Jezus was ook bij uitstek iemand van ontmoeting. Dat is iets moois, het verlangen naar andere mensen, om bij hen te zijn en aan te raken. Als je 18 bent en je gaat studeren of werken, dan is dat een vormende tijd. Als je daarin veel minder kunt doen dan we gewend waren, dan vind ik dat wel een offer.”

Lees ook

Het kabinet haalt de teugels aan

De groei van het aantal coronabesmettingen baart het kabinet zorgen. Met enkele aanscherpingen hoopt het een tweede golf te voorkomen.

De introductieweek gaat toch door, maar eerstejaars moeten het zelf gaan opknappen

Er is bijna geen fysiek onderwijs, introductieweken worden geminimaliseerd en studentenverenigingen mogen niet ontgroenen. De eerstejaars moet zelf een weg gaan vinden in de studentenstad. Hoe doen ze dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden