Presidentsverkiezingen

Joe Biden is als katholiek vooral pragmatisch

Joe Biden tijdens een toespraak in een kerk in Wilmington, Delaware.  Beeld AP
Joe Biden tijdens een toespraak in een kerk in Wilmington, Delaware.Beeld AP

De Democratische kandidaat voor het Amerikaanse presidentschap Joe Biden is rooms-katholiek en maakt daar geen geheim van. Toch maakt dit hem niet automatisch aantrekkelijk voor al zijn geloofsgenoten. ‘Het natuurlijke bondgenootschap tussen de Democraten en de Amerikaanse katholieken bestaat niet meer.’

Het is een van de bekendste nieuwsfoto’s van deze eeuw. In de Situation Room van het Witte Huis, zit de Amerikaanse president Obama in een wit poloshirt, omringd door zijn team, ingespannen te kijken naar beelden van Osama bin Laden die in het Pakistaanse Abbottabad wordt uitgeschakeld. Links van hem zit ­vicepresident Joe Biden. Het lijkt of hij aan het bidden is. Later zou blijken dat Biden op dat moment een rozenkrans in zijn handen had en in zijn hoofd Onze Vaders en Weesgegroetjes afwisselde.

Biden heeft nog elke dag een rozenkrans bij zich. Om precies te zijn die van zijn in 2015 aan kanker overleden zoon Beau. Het katholieke geloof hielp Biden met verdriet in zijn persoonlijk leven omgaan; begin jaren zeventig verloor hij ook al zijn vrouw en dochter bij een auto-ongeluk. Maar datzelfde geloof is ook belangrijk voor de politicus Biden. “Hillary Clinton nam overal een Bijbel mee naartoe in haar handtas”, zegt James Kennedy, historicus, Amerikaan en columnist van Trouw. “Als het om persoonlijke vroomheid gaat, verschilt Clinton niet heel erg van Biden. Maar zij was zeer beducht om dat in te zetten in de campagne. Dat doet Biden wel.”

Respect voor uniformen en kazuifels

Vraag aan Joe Biden wie hem gevormd hebben en hij noemt de zusters die hem lesgaven op de lagere school en zijn katholieke familie. Zij voorzagen hem van het ideaalbeeld van de man die hij wilde worden. In het bijzonder zijn moeder Jean is hier belangrijk in geweest. Zij hield hem voor respect te hebben voor uniformen en kazuifels, maar dat dit niet automatisch hoeft te gelden voor de personen die ze dragen. Als de dan 37-jarige Biden in 1980 een bezoek brengt aan paus Johannes Paulus II, heeft zijn moeder een belangrijk advies voor hem: “Kus alsjeblieft zijn ring niet”. Joe gehoorzaamde zijn moeder.

Zelf schreef Joe Biden ooit dat hij “net zoveel een culturele katholiek was, als een theologische katholiek. Mijn gedachten over het individu, over familie, over gemeenschap, over de wereld als geheel – ik ontleen ze rechtstreeks aan mijn geloof. Het gaat niet zozeer om de Bijbel, de zaligsprekingen, de Tien Geboden, de sacramenten of de gebeden die ik leerde. Het gaat om de cultuur.”

Als het even mogelijk is, bezoekt Biden de zondagse mis in de St. Joseph’s Church in Greenville, een stad in zijn thuisstaat Delaware. ­Biden en zijn vrouw Jill komen altijd iets te laat en gaan voor het einde van de viering weer weg, iets wat wel meer katholieken doen. “Volgens mij probeert hij net als elke andere katholiek een goede katholiek te zijn”, zegt de Amerikaanse jezuïet James Martin, die op verzoek van ­Biden een gebed uitsprak op de Democratische conventie. “Ik zou zeggen dat de Katholieke Sociale Leer, in het bijzonder de zorg voor de armen, hem echt heeft bezield.”

Joe Biden in februari, bij een bezoek aan de Royal Missionary Baptist Church in North Charleston, 
South Carolina.  Beeld AP
Joe Biden in februari, bij een bezoek aan de Royal Missionary Baptist Church in North Charleston, South Carolina.Beeld AP

Oude vertrouwde bondgenootschap bestaat niet meer

Als hij in november gekozen wordt, is Biden de tweede katholieke Amerikaanse president van de Verenigde Staten. De eerste was John F. Kennedy, die in 1960 gekozen werd. “Je was katholiek en dus stemde je op de Democraat John F. Kennedy”, aldus James Kennedy (geen familie). “Ook de bisschoppen schaarden zich achter hem. Maar dat oude vertrouwde bondgenootschap tussen katholieke arbeiders en mensen uit de middenklasse die allemaal hetzelfde dachten en op dezelfde partij stemden, bestaat niet meer.”

Amerikaanse katholieken zijn nu op dezelfde wijze verdeeld over de politieke toekomst van hun land als de rest van hun landgenoten. Uit cijfers van het Pew Research Center van juli dit jaar blijkt bijvoorbeeld dat 59 procent van de witte katholieken van plan is op Trump te stemmen, tegen 40 procent op Biden. Wil je de steun van je kerk hebben – zoals Kennedy die nog massaal had – dan is het voor een Democraat als Biden niet meer voldoende om je als katholiek te profileren, ook als is je geloof nog zo doorleefd.

Recht op abortus

Nadat Joe Biden bekend had gemaakt dat Kamala Harris zijn running mate zou zijn, twitterde bisschop Thomas Tobin van Providence: ‘Het is lang geleden dat er geen katholiek op de Democratische nominatie stond.’ Met andere woorden: Joe Biden mag zich geen katholiek noemen. Hij zei het er niet bij, maar een belangrijke reden voor de tweet van de bisschop is Bidens steun voor het wettelijk recht op abortus in de Verenigde Staten, die in strijd is met de kerkelijke leer. James Martin vond de tweet ongepast. “Ik vind niet dat bisschoppen dergelijke grappen moeten maken of daarmee moeten spotten. Joe Biden is net zo katholiek als bisschop Tobin, in de zin dat ze allebei gedoopt zijn. Er zijn ­allerlei belangrijke onderwerpen, maar voor sommige Amerikaanse bisschoppen lijkt abortus niet alleen het belangrijkste vraagstuk bij ­verkiezingen, maar ook het enige.”

De vraag is of Biden op 3 november zijn conservatieve medekatholieken kan overtuigen dat hij de bes­te keus als hun president is en niet Trump. En of hij dat ook wil. “Biden zit in een partij die eigenlijk linkser is dan hijzelf”, zegt James Kennedy. “In wezen is hij een conservatieve Democraat, ook als het gaat om abortus. Hijzelf is gaandeweg een beetje naar links opgeschoven. Waarschijnlijk niet heel erg van harte, maar hij moest het wel doen om de steun van zijn partij te behouden. Tegelijkertijd zijn veel katholieken juist conservatiever geworden. Ik zie het niet bij elkaar komen.”

Biden wil een president voor alle Amerikanen zijn, maar voert politiek langs de lijnen van zijn partij, daarbij geïnspireerd door zijn katholieke geloof. Maar altijd pragmatisch, naar het voorbeeld van John F. Kennedy die ooit de hoop uitsprak dat geen overheidsdienaar in zijn land de paus om instructies zou vragen of die van hem zou aannemen. Ook Biden zal dat niet doen, al zal de rozenkrans ook in de Oval Office een bron van steun blijven. “Misschien moeten we vaststellen dat geloof geen absolute barometer meer is voor wat een president met het land wil”, zegt James Kennedy. “Dat geldt voor Trump die formeel presbyteriaan is, en uiteindelijk ook voor Biden. Een uitzondering is de huidige vicepresident Mike Pence, die evangelical is. Bij hem weet je precies waar hij voor staat en wie zijn vrienden zijn.”

Lees ook:

Trump heeft de gevoelige plek van de Democraten gevonden

De Democraten worden in het defensief gedrongen door een campagne die op dit moment geheel in het teken van openbare veiligheid staat.

Seksschandaal brengt Trumps grootste evangelicale vrienden in het nauw

Een van Donald Trumps bekendste evangelicale supporters is van zijn sokkel gevallen. Jerry Falwell Jr, rector van de grootste christelijke universiteit van Amerika, zou een seksuele driehoeksverhouding hebben gehad. Hij is nu zijn baan kwijt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden