MinaretEildert Mulder

Jihad is een diagnose

Zal de jihad minder gruwelijk worden als je jihadistische moordenaars van Al-Qaeda of IS hun religieuze medailles afpakt en ze voortaan gewoon terroristen noemt? Is taal zo machtig? 

Vorige week stond naast deze rubriek een interview met hoogleraar Arabisch Maurits Berger. Hij wil ‘exotische termen’ als jihad en sharia uit het Nederlandse spraakgebruik verbannen, omdat ze misverstanden oproepen bij mensen die geen Arabisch kennen en niet thuis zijn in de finesses van de islamitische theologie. Ze geven hun eigen invulling aan die begrippen en daardoor zou er een babylonische spraakverwarring zijn ontstaan.

Laten we Nederlands met elkaar spreken, zegt Berger. Dat klinkt lekker nuchter. Maar lost het iets op? Het antwoord luidt nee. Een babylonische spraakverwarring krijg je altijd, zelfs al zou de wereld ooit nog maar één taal spreken. Denken alle moslims hetzelfde bij een woord als jihad? Natuurlijk niet, voortdurend krijgen theologische begrippen een andere lading. Ze ontkomen niet aan een verschijnsel dat zich bij alle woorden voordoet.

Taal is een bron van creatieve spraakverwarring

Taal is een communicatiemiddel, maar ook een schatrijke bron van creatieve spraakverwarring. Constant sleutelt de mensheid aan begrippen. Socrates doet dat in zijn dialogen. De ambivalentie van taal, de spraakverwarring, dwingt tot debat en is een motor van het denken, die nooit zal afslaan. Soms verloopt een en ander vreedzaam, andere keren sneuvelen er helaas hersenpannen.

Berger wil jihadisten voortaan alleen nog maar terroristen noemen. Dat is een slecht idee. Het gaat niet alleen om gedrag, zoals Berger beweert. Je wilt weten uit welke ideologische hoek het kwaad komt. Een dokter zal tegen een patiënt ook niet enkel zeggen dat die ziek is, maar geeft een diagnose. Jihad is een diagnose. Het valse beest niet apart benoemen is geen optie. Dan maak je discussie en bestrijding onmogelijk.

Is het moeilijk om te begrijpen wat jihad inhoudt? Nee. Je hoeft er niet per se islamologie voor te studeren. Volg het nieuws en je komt een eind. De berichten en beelden vertellen alles: onthoofdingen in Irak; bloedbaden in de Sahel; steniging in Mali; de Tunesiër in Nice die op 14 juli 2016 met zijn vrachtwagen feestvierende Fransen verpletterde; yezidi-vrouwen, als slavinnen verhandeld; op het strand vermoorde christenen in Libië; van flatgebouwen geschopte homo’s in Raqqa; de vier doden in de Utrechtse tram; massamoorden in Londen, Parijs, Brussel, Madrid; driehonderd moskeegangers in de Sinaï, doodgeschoten omdat ze ‘foute’ moslims waren; ontplofte kerken in Sri Lanka; de Twin Towers in New York.

Laat zien dat jihad ook iets vreedzaams kan betekenen

Dat is de rauwe realiteit van de hedendaagse jihad, die zich weinig zal aantrekken van Bergers taalpolitiek. Wat kan hij wel doen? Wat hij in het interview al doet, laten zien dat bijvoorbeeld jihad ook iets vreedzaams kan betekenen: een inspanning om zoveel mogelijk uit jezelf te halen. Betrokkenheid bij wat er om je heen gebeurt. Prima, maar moffel de smeerlapperij niet weg.

Even nog een praktisch probleem, mocht je voor vertalen kiezen. Berger noemt de sharia bijvoorbeeld ‘regels van de islam’. Maar moslims hebben daar ook wat over te zeggen. En die denken gevarieerd. Ze zullen het zelden eens worden over een vertaling. Hoe los je dat op? Door het niet op te lossen en die specifieke Arabische woorden gewoon hun plaats te gunnen in het Nederlands, net als de massa’s leenwoorden uit andere talen. Welkom jihad, sharia en salafi! Ahlan wa sahlan!

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden