In de Johannes Vianneykerk in Deventer staan nu duizenden Boeddhabeelden.

Reportage Herbestemming kerken

Jezus en Boeddha, samen in de kerk

In de Johannes Vianneykerk in Deventer staan nu duizenden Boeddhabeelden. Beeld Lars van den Brink

In de voormalige Johannes Vianneykerk in Deventer huist sinds 2016 de grootste Boeddhabeeldenhandel ter wereld. Het boeddhisme gaat goed samen met het christendom, vindt eigenaar Peter Vredeveld.

Er is iets bijzonders gaande in de voormalig rooms-katholieke Johannes Vianneykerk in Deventer. Op het pleintje voor de kerk staat een klein, Aziatisch tempeltje met een wit Boeddhabeeld, geflankeerd door twee grote stenen leeuwen. Iets verderop, op de parkeerplaats, staan een heftruck en een paar bestelbusjes.

De Johannes Vianneykerk is het domein van ondernemer Peter Vredeveld, 39 jaar. Vanuit zijn kerk verkoopt Vredeveld antieke Boeddhabeelden aan klanten uit alle windstreken. De zaken gaan goed: naar eigen zeggen heeft Vredeveld zelfs de grootste antieke Boeddhabeeldenhandel ter wereld. Trots laat hij de kerkzaal zien, waar het sprookjesachtig aandoet: het zachte licht uit de bovenramen schijnt op duizenden Boeddhabeelden, groot en klein en in allerlei kleuren.

De oude kerkbanken zijn bijna allemaal verwijderd, maar sommige banken zijn opgestapeld en leiden nu een tweede leven als stellage voor de Boeddha’s. Achterin de kerk, in de ruimte die ooit dienstdeed als sacristie, staat nu een werkbank met gereedschap: daar restaureert Vredeveld beelden die een opknapbeurt nodig hebben. Sommige zijn oeroud, de oudste komt uit de zesde eeuw. Die oude beelden vindt Vredeveld het mooist. “Een Boeddha van vijfhonderd of duizend jaar oud heeft een extra dimensie, die heeft een verhaal, een geschiedenis.”

Industrieterrein

Vredeveld kocht de leegstaande kerk in 2016 van het bisdom Utrecht, samen met de naastgelegen pastorie, waarin hij nu met zijn familie woont. De vorige locatie van de Boeddhabeeldenhandel, een boerderij in Emmeloord, was veel te klein voor het groeiend aantal klanten. Daarom ging Vredeveld op zoek naar een nieuwe plek voor zijn beeldengalerie. Zo kwam hij in 2015 in aanraking met de Vianneykerk, die toen ongeveer een jaar leegstond. “We zochten al jaren naar een plek met meer ruimte voor de beelden en de mogelijkheid om in de buurt te wonen. We wilden ook het liefst in de bebouwde kom wonen, niet in een schuur op een industrieterrein. Zo kom je al snel op een oude kerk of een school. Toen we de Vianneykerk gingen bekijken, vond ik het direct te gek.”

In de voormalige sacristi staat nu een werkbank. Beeld Lars van den Brink

De Vianneykerk staat in een multiculturele wijk, vlakbij het stadion van voetbalclub Go Ahead Eagles. Tegenover de kerk doen buurtbewoners hun inkopen bij een Turkse bakker. De kerk werd gebouwd in 1929 en sloot in 2014 haar deuren vanwege een gebrek aan gelovigen. In 2015 werd de kerk verkocht aan een projectontwikkelaar, die het gebedshuis zou verbouwen tot appartementen voor ouderen. Maar omdat de projectontwikkelaar de financiering niet rond kreeg, ging dat plan niet door. Vredeveld zag zijn kans schoon en bracht een succesvol bod uit. Johan Grobbee was als vicevoorzitter van de Heilige Lebuïnusparochie in Deventer betrokken bij de verkoop aan Vredeveld. “Aanvankelijk dacht ik: wil mijn bisschop dat wel? In de verkoopakte zijn altijd kwalitatieve voorwaarden opgenomen, bijvoorbeeld dat een kerk niet mag worden gebruikt voor een niet-christelijk geloof. Maar in dit geval ging het om handel in Boeddhabeelden, niet om het boeddhistische geloof, dus het mocht van het bisdom.” Ook de gemeente Deventer was blij met het plan, zegt Grobbee. “De kerk ligt aan een fietsstraat, dus de gemeente drong er op aan een bestemming te vinden zonder veel overlast van auto’s. Dat paste ook perfect in het plaatje.”

Uit de hand gelopen hobby

De Boeddhabeeldenhandel begon als een uit de hand gelopen hobby. Na zijn middelbare schooltijd ging Vredeveld naar Nepal, om daar tien weken vrijwilligerswerk te doen. Dat beviel zo goed dat de tien weken uitgroeiden tot een jaar. Vanuit Nepal begon Vredeveld aan een lange rondreis door Azië. In Myanmar kocht hij een paar oude Boeddhabeelden, die hij meenam naar Nederland. Tot zijn verbazing bleken veel Nederlanders gecharmeerd van de beelden, zegt Vredeveld. “Ik had ze helemaal niet gekocht met het idee om ze te verkopen, maar de interesse bleek zo groot dat ik er een goed bedrag voor kon krijgen.” In de jaren daarna ging Vredeveld steeds vaker naar Azië om nieuwe beelden te halen en in Nederland door te verkopen, en zo groeide het bedrijf. Nu staan er ruim vijfduizend beelden in de kerk. De klanten komen overal vandaan, maar vooral uit Europa en de Verenigde Staten.

Voordat hij naar Nepal en Myanmar vertrok, ging Vredeveld iedere zondag naar de kerk, hij werd gereformeerd opgevoed. Dat is nu veranderd. “Toen ik in Azië was, ging ik anders tegen mijn geloof aankijken. Waarom ga ik eigenlijk naar de kerk, dacht ik bij mezelf, als er zoveel andere manieren zijn om met spiritualiteit om te gaan? Mijn vrouw is hindoe, zij ziet het geloof heel anders. En ik maak vaak een praatje met de islamitische groenteboer van tegenover, over hoe hij als moslim naar de wereld kijkt.”

Witte engeltjes

Wekelijks vragen voorbijgangers of ze even binnen mogen kijken, omdat ze in de kerk zijn gedoopt of getrouwd. Vredeveld: “De reacties zijn bijna altijd positief. Mensen vinden het mooi dat de kerk een nieuwe bestemming heeft gekregen. En dat het gebouw nog in originele staat is, zoals het altijd is geweest.” De christelijke elementen in de kerk zijn behouden gebleven: op de pilaren aan de muur staan witte engeltjes, en hoog voorin de kerk hangt nog altijd een beeld van de gekruisigde Christus, die nu uitkijkt over de Boeddhabeelden.

Positieve gevoelens hebben de overhand, maar er was aanvankelijk ook verdriet, vertelt kerkbestuurslid Grobbee. “Het was hier een hele hechte gemeenschap. Veel mensen hebben in de kerk de belangrijkste momenten van hun leven beleefd, zoals de doop, de eerste communie of een begrafenis. Dat je van zo’n gebouw afscheid moet nemen, doet pijn. Dat poets je niet zomaar weg.”

De zaken lopen goed, klanten van over de hele wereld kopen hun antieke Boeddhabeelden in Deventer. Dat heeft vooral te maken met de opkomst van het boeddhisme als levensstijl, zegt Vredeveld. “De laatste twintig jaar houdt een steeds grotere groep mensen zich bezig met spiritualiteit, yoga en meditatie. De boeddhistische manier van leven trekt mij ook aan: de rust, het mediteren, en het loslaten van materiële zaken.” Dat gaat ook goed samen met het christendom, vindt Vredeveld, en daarom zijn de Boeddhabeelden volgens hem prima op hun plek in de kerk. “Jezus was vast een goede boeddhistische monnik geweest. Hij was niet materialistisch, hij leefde eenvoudig en hij wilde het goede voor de mensen. Ik zie veel overeenkomsten.”

Trouws kerkenonderzoek

Trouw deed uitgebreid onderzoek naar de herbestemming van kerken in Nederland. Van de bijna 6900 kerken die Nederland rijk is, heeft een kleine 1400 een andere bestemming gekregen, blijkt uit het onderzoek. Die bestemmingen variëren flink: van theater tot trampolinepark tot expositieruimte tot woonhuis. Niet elke kerk die dichtgaat, krijgt een andere bestemming. Van de kerken die tussen 1800 en 1970 zijn gebouwd, zijn er zo’n 2000 gesloopt.

Lees alles over het kerkenonderzoek van Trouw op www.trouw.nl/kerkenonderzoek.

Kent u geslaagde of juist mislukte voorbeelden van herbestemde kerken? Bent u zelf bij de herbestemming van een kerk betrokken (geweest)? Heeft u andere tips? Meld het ons op kerkenonderzoek@trouw.nl.

Lees ook:
Niemand zit te wachten op een lege kerk. Maar herbestemming is ingewikkeld

Een op de vijf kerken in Nederland is geen kerk meer, en de verwachting is dat dat aandeel nog flink gaat groeien. Alhoewel het tempo van kerksluitingen veel lager is dan werd voorspeld. Kerken zijn creatiever geworden.

Zo één-op-één is het verband tussen kerksluiting en ontkerkelijking niet

Kerksluiting komt door ontkerkelijking, toch? Nou, zo direct is dat verband niet te leggen, blijkt uit het kerkenonderzoek van Trouw. Er spelen veel meer factoren een rol. Of een kerk rooms-katholiek of protestants is, bijvoorbeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden