Boeddhistische monniken.

In de schaduw van de minaret Eildert Mulder

Je zou kunnen denken dat boeddhisten en moslims enorm verschillen, maar dat is niet zo

Boeddhistische monniken. Beeld AFP

Lang was Aung San Suu Kyi een gekoesterd icoon van het verzet tegen de soldatentirannie in haar boeddhistische vaderland Myanmar. Na jaren huisarrest werd ze in 2016 regeringsleider. De euforie duurde kort. Diep was haar val toen ze weigerde de bruutheden van het leger tegen het islamitische Rohingya-volk te veroordelen. Weinigen wilden nog met haar op de foto.

Vorige week bezocht ze een andere geschuwde melaatse, Hongarije’s premier Orbán. Beiden noemden moslimimmigratie een ernstig probleem. Terwijl bijna geen moslim Hongarije binnenkomt en Myanmar zijn moslims het land uitschopt.

De verdrijving van honderdduizenden Rohingya’s was een dieptepunt in een vete tussen boeddhisme en islam die niet beperkt is tot Myanmar. In 2001 sloopten in Afghanistan de Taliban twee wereldberoemde boeddhabeelden. Overigens nam de dalai lama anders dan Suu Kyi het wel op voor de Rohingya’s. Boeddha zou, als hij nu had geleefd, hetzelfde hebben gedaan, zei de ‘boeddhistenpaus’.

Je zou door al dat geweld kunnen denken dat beide godsdiensten enorm verschillen. Dat klopt maar ten dele. Er zijn zelfs wetenschappers die vermoeden dat de vroege islam veel heeft ontleend aan het boeddhisme. In Egypte veroorzaakte de islamgeleerde Nehru Tantawi in 2006 een storm met zijn stelling dat ook Boeddha een profeet was met een goddelijke boodschap, net als Jezus, Mozes en Mohammed. Tantawi doceerde aan de Al-Azhar-universiteit in Caïro, bolwerk van de behoudende islam. Pas zeven jaar na zijn ketterij, in 2013, kreeg hij ontslag. Op YouTube bleef hij welkom.

Grillige evolutie

Tantawi overleed in 2016. Zijn levensloop laat de grillige evolutie zien van een volbloed extremist tot een strijder voor vrijheid en tolerantie. In 1970 werd hij geboren in een dorp in Midden-Egypte. Zijn voornaam Nehru is een eerbetoon aan Jawaharlal Nehru, in 1947 de eerste premier van India na de aftocht van de Britten, die lang ook Egypte overheersten. Egyptenaren vernoemden vaker hun kinderen naar anti-Britse leiders, ook naar Hitler.

Op zijn veertiende werd Tantawi Moslimbroeder. Al snel koos hij voor de radicalere Jama’ah Islamiyya, die een soort guerrilla-oorlog voerde. Maar zijn nieuwe vrienden, hoewel ook zelf geen doetjes, vonden hem een al te onstuimig heethoofd. Ze wilden hem liquideren. Hij vluchtte naar de bergen waar hij een echt heftige club aantrof, passend bij zijn temperament. Maar later, in de gevangenis, knapte hij af op andere hyper-extremisten, sektariërs die zelfs symptomen van ongeloof ontwaarden bij de profeet Mohammed. Tantawi ontwaakte, zwoer het extremisme af en predikte voortaan religieus relativisme, al bleef hij moslim.

Boeddhisme en hindoeïsme boeiden hem. Volgens de gangbare islamitische opvatting doen die twee godsdiensten niet mee en zijn er maar drie ‘hemelse religies’: islam, christendom en jodendom – waarvan de laatste twee zijn ontspoord, en dat herstelt de Koran. Maar waarom zou God zijn openbaringen hebben beperkt tot het Midden-Oosten, vroeg Tantawi. God is toch geen racist?

Hemelse godsdiensten

Uitspraken van Boeddha passen perfect bij de islam, betoogde Tantawi. Het was niet zíjn fout dat aanhangers hem vergoddelijkten, zoals later christenen deden met Jezus. En de veda’s? Prima toch? Zegt de Koran niet dat God profeten heeft gestuurd naar alle volkeren? Dan zijn ook boeddhisme en hindoeïsme hemelse godsdiensten.

 Er klonk weinig applaus. Egypte’s Nehru stierf een plotselinge, natuurlijke dood. Zijn vijanden hoefden zijn levenseinde niet te bespoedigen.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden