Het blazen op de sjofar.

InterviewBekering

Je bekeren tot het jodendom kan een lang en zwaar proces zijn: ‘Ik wist het zeker, hier hoor ik thuis’

Het blazen op de sjofar.Beeld Saskia Aukema

In het nieuwe boek Joods worden in Nederland beschrijven rabbijn Hannah Nathans en fotograaf Saskia Aukema hoe de bekering van Nederlanders tot het jodendom eruitziet.

Het is niet onmogelijk, zoals vaak gedacht wordt, maar bekeren tot het jodendom kan wel een lang en zwaar proces zijn. Welke mensen zijn bereid om zo’n pad te volgen? Rabbijn Hannah Nathans (77) deed er promotieonderzoek naar en schreef er het boek Joods worden in Nederland over. Hierin laat ze twintig mensen aan het woord die de gioer (bekering) hebben gedaan.

“Er komt nogal wat bij kijken”, zegt Nathans, die zelf meer dan twintig jaar geleden het bekeringsproces gedaan heeft. “Joods worden is niet alleen de religie aannemen, het is ook lid worden van het Joodse volk. Mensen die Joods willen worden, leren daarom niet alleen over religieuze onderwerpen, zoals de synagoge en het gebedenboek, maar moeten ook inburgeren.”

In Nederland duurt de opleiding in het progressieve jodendom minimaal twee jaar, in de orthodoxie duurt die vaak veel langer. Hoeveel mensen zich jaarlijks bekeren tot het jodendom is niet bekend, maar het gaat niet om grote aantallen.

Hoewel Nathans christelijk is opgevoed, voelde ze geen verbinding met het christendom. Ze besloot het achter zich te laten toen ze eind twintig was. Daarna was ze lang zoekende. Nathans: “Mijn hele leven was ik al geïnteresseerd in het Jodendom, maar pas na een toevallige deelname aan een joodse vrijdagavonddienst wist ik het zeker: hier hoor ik thuis.” Ze bekeerde zich en begeleidt nu zelf, als rabbijn van een progressieve joodse gemeente, mensen naar de gioer.

Familie in het verzet

Wie die mensen zijn, is heel verschillend. Maar velen hebben van jongs af aan al het gevoel dat ze joods moeten worden, blijkt uit Nathans’ onderzoek. Ook is er vaak een link met het Jodendom binnen hun familie, bijvoorbeeld door voorouders die Joods waren of in het verzet hebben gezeten. En maar liefst de helft zegt een ervaring te hebben die duidt op een vorig Joods leven.

Iedereen ervaart de gioer op zijn of haar eigen manier. “Sommige mensen hebben een pad dat alleen met rozenblaadjes bestrooid wordt, andere mensen hebben een pad vol met struikelstenen”, vertelt Nathans. “De joodse traditie zegt dat iemand, als test, drie keer afgewezen moet worden voordat hij of zij toegelaten wordt. Voor de één is dit onaangenaam, voor de ander niet. Sommigen moeten veel volharding hebben om uiteindelijk tot het Joodse volk te mogen toetreden.”

Dat verschil heeft voornamelijk te maken met de joodse stroming waarbinnen iemand de gioer doet. “Hoe orthodoxer, hoe meer eisen gesteld worden aan het joodse leven. Toch is het zelfs mogelijk om in ultra-orthodoxe kringen terecht te komen. Ondanks dat orthodoxen niet staan te trappelen om nieuwkomers, moeten ze hen wel opnemen als ze een joodse ziel in hen zien.”

Niet door iedereen als ‘echte’ Joden gezien

Hoe die eruitziet, is lastig onder woorden te brengen, zegt Nathans. “Maar het is duidelijk wanneer iemand die heeft. Soms denk je gelijk: ja, dit klopt. Dat komt door de manier waarop iemand over de religie of het Joodse volk praat, de emoties die daarbij aan de orde komen, iemands uitstraling. Maar soms wordt het geleidelijk duidelijk dat het jodendom echt zijn of haar pad is.”

Toch worden bekeerlingen niet door iedereen binnen de Joodse gemeenschap als ‘echte’ Joden gezien. Nathans: “De leer is: je bent Joods als je een Joodse moeder hebt of de gioer gedaan hebt. Maar in sommige gemeentes wordt er soms toch gesuggereerd: je bent niet écht Joods. Dat kan een heel pijnlijke ervaring zijn.”

Bekeerlingen krijgen ook te maken met antisemitisme en de vraag hoe ze daarmee om moeten gaan. “Er zijn mensen die alleen binnen de Joodse gemeenschap laten zien dat ze Joods zijn. Zij hangen de mezoeza (kokertje met een gebedstekst voor aan de deurpost, red.) niet aan de deur, bijvoorbeeld”, vertelt Nathans. “Maar ik heb ook mensen geïnterviewd die het juist belangrijk vinden om open te zijn over hun Joodse identiteit. Op deze manier willen zij antisemitisme bestrijden.”

José de Kwaadsteniet: Ik kwam thuis

null Beeld Saskia Aukema
Beeld Saskia Aukema

Verre Joodse voorouders, een vader die zich verdiepte in de Tweede Wereldoorlog, een Israëlische penvriendin; dit alles leidde al vroeg tot een grote interesse in het jodendom bij José de Kwaadsteniet (70). Tijdens haar studie theologie begon ze te denken aan bekering, dankzij inspirerende colleges van een rabbijn. Toch durfde ze het niet aan, omdat ze dacht dat de joodse gemeenschap niet op bekeerlingen zit te wachten. Maar een interview waarin een rabbijn zei dat iedereen welkom is, veranderde alles. Ze liet zich bekeren binnen een progressief joodse gemeente. Nu kijkt ze met plezier op het bekeringsproces terug. De Kwaadsteniet: “Het was een bevestiging van wat ik van binnen al heel lang voelde. Ik kwam thuis.”

Michael en Malka Athaboe van Pijkeren: Onze ontmoeting was geen toeval

null Beeld Saskia Aukema
Beeld Saskia Aukema

“Hoe denk je over Israël?” Dat was de eerste vraag die Michael (47) Malka (49) stelde tijdens hun eerste date. Op zijn achttiende verhuisde Michael van Indonesië naar Nederland, waar hij meer leerde over de Holocaust en sympathie ontwikkelde voor het Joodse volk. Daarna maakte hij veel reizen naar Israël. Malka’s ­antwoord was alles waarop hij ­gehoopt had. Malka wilde op dat ­moment zelfs ­al joods worden. Doordat haar christelijke familie daar moeite mee had, was het een eenzame keus. Totdat Malka en Michael besloten zich samen te ­bekeren bij een ­progressieve joodse gemeente. “Onze ontmoeting was geen toeval. Samen zijn we verder ­gegroeid. Het is echt een zegen.”

Anouk Buijs-Dorfmann: Het zou mooier zijn als het geen spelletje was

null Beeld Saskia Aukema
Beeld Saskia Aukema

Met een niet-Joodse moeder (maar wel een Joodse vader) kon Anouk Buijs-Dorfmann (31) zichzelf niet Joods noemen, maar zo voelde ze zich wel. Ze besloot de orthodoxe ­gioer – bekering – te doen. Dat was allesbehalve gemakkelijk. Zo zeiden de rabbijnen dat ze niet met haar ­grote liefde mocht trouwen, omdat hij als kohen (priester) alleen mocht trouwen met een vrouw die Joods ­geboren is. Na de bekering bleek alles een test te zijn geweest. Ze trouwde met haar geliefde en heeft nu kin­deren met hem. Buijs-Dorfmann: “Het zou zo veel mooier zijn als het niet een spelletje zou zijn. Als het zou gaan om het intenser maken van je identiteit, om je te verbinden met de traditie.”

Deze productie werd mede mogelijk gemaakt door het Matchingfonds.

Lees ook:

Hof Israël maakt het makkelijker om jood te worden

Chagrijn in joods-orthodoxe kringen in Israël: het Hooggerechtshof heeft bepaald dat hun hoogste geestelijke instituut niet langer als enige bepaalt wie zich jood mag noemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden