null

ZomerserieVerstilling

Japans bosbaden: twee kilometer mindful wandelen in twee uur

Beeld Koen Verheijden

Hoe kom je tot rust? Trouw maakt deze zomer een rondgang langs spirituele en filosofische methoden voor verstilling, inkeer of ontspanning. Vandaag: Shinrin-yoku, een meditatief Japans bosbad.

Lodewijk Dros

Varens schieten hoog op in de drooggevallen sprengenbeek. Erachter rijzen de Wodanseiken op, soms doods en kaal. Door het dalende grondwater zit hun leven er na een half millennium op, zegt de Arnhemse Petra Hoff (47). Vandaag begeleidt ze een wandeling-op-z’n-Japans.

Het bos bezuiden Wolfheze is stil. Het is Hoffs favoriete plek. Ze wandelt er eens per maand, een heel weekeinde. “Het effect ervan houdt een maand aan.”

Dat wandelen is geen ‘de paden op, de lanen in’, maar Shinrin-yoku. “Shinrin is ‘bos’ in het Japans, yoku ‘je onderdompelen in de atmosfeer van’”, legt Hoff uit, net voorbij de Wodanseiken, waar het pad omhoog gaat.

Hoff is archeoloog, gastdocent natuurbeleving aan een hogeschool voor bos- en natuurbeheer en oprichter van Shinrin-yoku Nederland. In Japan heeft ze zich bekwaamd in het ‘bosbaden’. Dat is daar veertig jaar geleden ontwikkeld om twee problemen op te lossen. Ten eerste waren de Japanse productiebossen op steile, lastig te bewerken hellingen slecht rendabel te krijgen. Het tweede probleem was maatschappelijk van aard. Japanners werken zo hard dat ze zichzelf slopen. Soms tot de dood erop volgt. Hoff: “Het Japans heeft zelfs een woord voor ‘dood door overwerk’: karoshi.

Bos zonder gevaar

Shinrin-yoku slaat twee vliegen in één klap: bos krijgt een nieuwe bestemming, gestreste mensen krijgen een therapeutische omgeving. Hoff: “Als je er doorheen wandelt, verbetert je afweer dankzij phytonciden, stoffen waarmee bomen, vooral naaldbomen, met elkaar communiceren. Daardoor neemt je stresshormoon af. Laten we eerst even stilstaan.”

Dat is de eerste fase van de wandeling: weg van de hectiek, de drukte op de snelweg richting de Veluwe. “Je hoofd leegmaken. Een stukje loslaten van wat zorgen baart”, zoals Hoff het formuleert. Mobieltjes moeten nu uit.

Vandaag zijn er weinig deelnemers, door covid. “We gaan twee uur wandelen. In die tijd wordt je hele longinhoud ververst. We beginnen met in stilte te lopen. Kijk om je heen. In de stad scan je voortdurend je omgeving op gevaar, je raakt overprikkeld. In de natuur scan je ook, maar de boodschap aan je onderbewuste is: hier dreigt geen gevaar. Daar word je kalm van.” Hoff heeft het bos erop geselecteerd: de Wolfhezerheide heeft geen mountainbikepaden.

Het groepje komt in beweging. De hitte van de zon wordt gedempt door het bladerdek. Langzaam lopen we over een smal pad, in ganzenpas, terwijl Hoff achteraan op kalme toon opdrachten geeft. “Ga met je aandacht naar je voetzolen, hoe de grond voelt. De takjes. Dan naar je kuiten. Knieën.” En omhoog. “Zit er spanning in je schouders?”

Japans wandelen. Links: Barry Mindler (met aardbei in zijn handen), rechts Petra Hoff, achter: Ria Soers Beeld Koen Verheijden
Japans wandelen. Links: Barry Mindler (met aardbei in zijn handen), rechts Petra Hoff, achter: Ria SoersBeeld Koen Verheijden

Dan moedigt Hoff de neus, oren, ogen en de huid aan om te ervaren hoe het is, de geuren, het minieme briesje. “Raak de druppels op de blaadjes aan. Doe je ogen maar dicht. Luister.”

We horen het knisperend blad onder de voeten van passanten. Straaljagers in de verte. “Hoe hangen je vingers erbij?” We dienen in het nu te zijn en dat met volle aandacht te beleven.” De Weertse Ria Soers (53) streelt een varen tussen haar handen. Ze ruikt aan boombast en duwt er zacht tegen.

Uitheemse invloeden

Shinrin-yoku is een jonge methode, en eentje die niet wars is van uitheemse invloeden. In Hoffs instructies zit een flinke dosis westerse mindfulness, “gekruist met het terugvinden van het kind in jezelf, dat nog weet hoe het kan genieten.” Ze vertelt dat in Japanse shinrin-yokubossen plateaus zijn getimmerd. “Om yogaoefeningen te doen.” Yoga komt uit India. Voor de Utrechtse ict’er Barry Mildner (62) zijn het vertrouwde termen. “Ik heb veel aan zenmeditatie gedaan. Al is shinrin-yoku iets moderns, het wortelt in oude tradities die ik herken van Japanse meditatie.” Ook Soers kijkt niet vreemd op. Ze heeft ervaring als zenmeester en mindfulnesscoach. “En Japan heb ik bezocht, dat interesseert me.”

De ontspanfase zijn we voorbij, nu volgt het aandachtig wandelen. Of eerder: slenteren. Een man en een vrouw lopen met lange stokken in de hand langs, hun tred is ferm. Nordic walking lijkt in weinig op Japans wandelen.

Na drie kwartier naderen we de bosrand. Een oud-roze waas trekt over de heide, de zomerhitte is overrompelend. “Kies een boom die je aanspreekt en ga daar lekker tegenaan zitten”, zegt Hoff, “sluit je ogen. Houd je hand op, ik laat je iets proeven. Eerst voelen en ruiken, dan pas in de mond doen.”

Barry Mildner kiest een berk. “De steun van zo’n boom in je rug, dat is heel bijzonder”, zegt hij later. Als je niet kunt kijken, ‘worden je gewaarwordingen al scherper’. Dat ervaart Soers ook, als ze een aardbei in haar hand krijgt. “Met je ogen dicht en in mindfulness-staat smaakt een aardbei beter en intenser.”

Op blote voeten

De boswandeling wordt nu een heidewandeling. Die begint met de vijf Chinese elementen – Hoff doet voor hoe je aarde uitbeeldt, ijzer, water, hout en vuur. De deelnemers volgen haar slowmotionbewegingen: met de armen omhoog, sierlijk naar beneden en, uitademend, lichtjes door de knieën. “Het is intiem, om dit met anderen te doen”, zegt Soers. “Kwetsbaar”, vult Mildner aan. “Als ik kijk door de ogen van mensen die langslopen, is het wel een beetje gek. Gegeneerd? Nee, dat heb ik niet meer.”

Het wandeldeel gaat verder, barrevoets, volgens de ideeën van tai chi – uit China. Zet je niet-standbeen voorwaarts, tast de bodem af en verplaatst dan het lichaamsgewicht naar de verkennende voet. Het gaat eerst voetje-voor-voetje, over mos en bosgrond en zand, dan loopt het tempo een beetje op. Deze blotevoetensensatie, zegt Ria Soers, is het ‘allerfijnste’ van de hele wandeling. “Warm en koud, zacht en scherp.”

Hoff haalt wat planten tevoorschijn die ze net heeft geplukt. Eikenblad. Ruiken, wrijven. “Dit is geen safari, maar een sniffari.” Weer ruiken. Bloeiende dopheide, de veroorzaker van de roze gloed op de hei. Den. “Da’s een naaldboom, daar zitten veel phytonciden in. Ik heb een hoogdynamisch leven, met werk en drie kinderen”, zegt Hoff. “Als het erg druk is, dan ruik ik hieraan.”

Aan het eind van de heide daalt het pad naar een bruggetje. Eronder stroomt helder water, de bui van een dag ervoor heeft de Heelsumse Beek voor even gevoed. De wandelaars lopen er zwijgend doorheen. Bukken. Zitten. Kijken.

Thuis in de natuur

Inmiddels bindt Hoff kunststof hangmatten tussen berken en eiken. De slotfase is bereikt. “Mensen zorgen heel goed voor hun smartphone. Als die leeg is, wordt-ie meteen opgeladen”, zegt Hoff. “Zo goed zorgen we hier voor onszelf, we pluggen onze ziel weer in de natuur. Je bent niet alleen in de natuur, je bént natuur. Hier horen we thuis.”

Terwijl het beekje bubbelt en de A50 ruist, beleeft Mildner in zijn hangmat het hoogtepunt van de dag. “Het is een proces waar je in komt. Als ik gewoon door een bos loop, vormt het een decor. Nu niet. In de hangmat ervoer ik dat ik erin was, dat ik er deel van uitmaakte.”

De aangekondigde afsluiting, de Japanse theeceremonie, brengt Hoff tot haar kern terug: ze haalt thee in papieren bekers uit een tas, fruit en energybars in folie.

Ruim twee uur heeft de wandeling geduurd – van niet meer dan een slordige twee kilometer. Ria Soers – ze is geestelijk verzorger – neemt straks twee dingen mee naar huis. “De kleur groen is helend voor zieke mensen met wie ik werk. En ik realiseer me weer het belang van vertraging in gesprekken met patiënten. Dat draagt bij aan hun reflectie, daar worden ze rustiger van.” Net als Soers gaat Mildner het vaker doen, zo langzaam lopen. Alleen. Domo arigato, zegt Hoff, ‘bedankt’ in het Japans.

Zelf op z’n Japans bosbaden? Neem er minimaal twee uur voor en volg de volgende wenken:

Vertragen

Neem voor shinrin-yoku minimaal twee uur de tijd. Maak eerst je hoofd leeg, door traag te lopen. Kijk om je heen, naar de grond, de lucht. Loop nog langzamer.

Voel je lichaam

‘Scan’ je lichaam. Benoem je lichaamsdelen, te beginnen bij de voeten, één voor één en leef je in in wat ze meemaken terwijl je in het bos wandelt.

Activeer je zintuigen en je lichaam

Geef je zintuigen vrij spel. Kijk door je handen-als-verrekijker. Voel hoe de wind op je huid speelt. Adem en ruik de bosgeuren. Luister naar de vogels, suizende bladeren. Volg met je vingers de contouren van een blad. Je kunt nu eenvoudige bewegingen gaan doen, zoals rek- en strekoefeningen die je kent van de gymles, maar je kunt ook aan yoga-houdingen denken.

Ervaren

Trek je schoenen uit. Op blote voeten verken je de ondergrond. Doe het eerst voorzichtig en zoek dan een tempo dat richting een normale wandelsnelheid gaat. Als er wat water in de buurt is, en modder, vergroot dat de sensatie.

Verbinden

Zoek een stille plek uit, ga zitten bij een boom die je aanspreekt en liggen in het gras. Een hangmat werkt nog beter om je in stilte onder te dompelen in de natuur.

Lees ook:

Rust zoeken met Meester Eckhart, ‘hij slaat de brug tussen meditatie en geloof’

Richt je blik naar binnen en zie wat zich daar aandient.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden