Interview

Jack Miles wil de angst voor Allah wegnemen

De koran. Beeld ANP

Hoe anders is de God van de Koran dan die van de Bijbel en de Tenach? De Amerikaanse schrijver Jack Miles sloeg er de heilige boeken op na. ‘Allah vergeeft altijd.’

Is God in de joodse en christelijke heilige boeken nog een bij vlagen doldrieste, emotionele figuur, in de Koran komt hij een stuk voorspelbaarder en consequenter over. Dat stelt althans Jack Miles, eme­ritus hoogleraar Engelse taalkunde en religiewetenschappen aan de Univer­sity of California.

Met zijn boek ‘God, een biografie’, won Miles in 1996 de Pulitzerprijs. Daarin analyseerde hij het personage God in de Tenach. Het eveneens bejubelde ‘Jezus, een crisis in het leven van God’, betrof een biografie van God in de Bijbel. En nu is er ‘God in de Koran’, het sluitstuk van zijn trilogie. Hiervoor ging Miles na hoe Allah in de Koran naar voren komt, en vergeleek hij hem met de God uit de joodse en christelijke geschriften.

Al zou hij God in de Koran best ‘God’ kunnen noemen, meestal noemt hij hem ‘Allah’, schrijft Miles. De eigen­namen ‘Allah’, ‘Jahweh’ en ‘Elohim’ verwijzen allemaal naar God, maar bij het vergelijken van teksten uit verschillende heilige boeken gebruikt Miles de verschillende namen. Dat is praktischer. Anders zou hij telkens moeten zeggen: ‘God in de Bijbel’, ‘God in de Koran’, enzovoorts.

Hoe bent u ertoe gekomen dit boek te schrijven?

“Ik heb God altijd een fascinerend personage gevonden. Het idee voor dit boek ontstond in de nasleep van de aanslagen op de Twin Towers. Bekenden zeiden: ‘Je hebt God in de joodse teksten en in christelijke teksten beschreven. Wanneer schrijf je over de God in islamitische geschriften?’ Een logische vraag, maar ik aarzelde, omdat mijn kennis van de islam en het Arabisch vrij beperkt is. Uiteindelijk heb ik me alleen gericht op verhalen die ook bekend zijn uit de Bijbel: ongeveer een vijfde tot een kwart van de Koran.”

Jack Miles Beeld Louis Pescevic

U schrijft dat Allah in de Koran veel barmhartiger is dan Jahweh in het ­Oude Testament.

“Dat geldt zeker voor de passages die ik behandel. Neem het verhaal van Noach. In de Bijbel staat dat God spijt heeft dat hij de mensen heeft gemaakt, vanwege hun verdorvenheid. Hij veroorzaakt een vloed om de mensheid te vernietigen, maar laat Noach een ark bouwen zodat hij en zijn familie, en van alle dieren één koppel, in leven blijven.

“In de Koran stuurt Allah Noach erop uit om mensen te waarschuwen voor wat er gebeurt als zij zich niet aan hem onderwerpen. Als zij zich aan hem onderwerpen, ontsnappen ze aan de zondvloed. Noach probeert mensen aan te moedigen zelf ook arken te bouwen. Ze luisteren niet en verdrinken alsnog, maar in het Oude Testament krijgen mensen die waarschuwing dus überhaupt niet.

“Een ander voorbeeld van Allahs barmhartigheid vind je terug in het verhaal over Adam en Eva, in de Koran aangeduid als ‘Adam en zijn vrouw’. In de Koranversie waarschuwt Allah hen voor Satan. Adam en Eva hebben meteen na hun zonde spijt, en werpen zichzelf voor Allah. Hij vergeeft hun ter plaatse. Ze moeten het paradijs verlaten, maar als ze een goed leven leiden, zullen ze bij het laatste oordeel opstijgen naar het paradijs. Thema’s als boete en vergeving zijn veel explicieter aanwezig in de Koran. Als je berouw toont en boete doet, vergeeft Allah altijd. Het thema vergeving is in de Koran belangrijker dan bijvoorbeeld in de Tenach.”

Het personage van Satan vindt u een briljante literaire vondst. Waarom?

“In het Oude Testament voert God vooral een innerlijke strijd. Hij draagt de verantwoordelijkheid voor zowel het kwade als voor het goede. En Satan speelt nog niet zo’n grote rol. In het Nieuwe Testament en in de Koran groeit dat uit tot een conflict tussen twee partijen: Satan en God. Die uitbreiding van de rol van Satan versterkt de positie van God: de goedheid zelve. Als dingen misgaan, is het nooit de schuld van God, het is altijd de schuld van Satan.”

God in het Oude Testament noemt u ‘doldriest, emotioneel en onvoorspelbaar’. Over Allah zegt u dat hij niet ­bepaald kleurrijk of dramatisch is, maar wel consistent en barmhartig. Hij weet ook exact wat hij wil. Allah komt veel beter uit de verf.

“Daar ben ik het niet mee eens. De ene God is niet beter dan de ander, het is geen wedstrijd. Ik heb het boek als literatuurwetenschapper geschreven en ik wilde dat het interessant werd voor zowel moslims als niet-moslims. Ik laat zien hoe de Koran over God spreekt: als een algoede en onfeilbare God. In het Oude Testament is God verre van perfect. Je zou kunnen zeggen dat het veel gelovigen juist aanspreekt dat God in sommige geschriften niet volmaakt is, omdat het de afstand tussen hem en de mens verkleint.”

Is de Koran vanuit literair oogpunt een goed boek?

“Ja en nee. De Koran is in tegenstelling tot de Bijbel niet verhalend. Het gaat Allah om de boodschap, niet om de spanningsboog, terwijl dat laatste de Bijbel vanuit literair perspectief interessant maakt. Allah doet niet aan verhaaltechnische of bijvoorbeeld psychologische verwikkelingen.

“Maar de Koran is in het oorspron­kelijke Arabisch heel poëtisch, en daar kun je wel van genieten. Daar zit de aantrekkingskracht van het boek in.

Er zit ook veel herhaling in. Een vriend van me, die islamitisch is, vergeleek de schrijfstijl van de Koran met die van jazz: eindeloze variaties op een paar simpele thema’s. Voor wie van jazz houdt, is die herhaling nooit monotoon, maar alleen heerlijk, en zelfs hartroerend.”

Hoe reageren moslims op het beeld van Allah in uw boek?

“Ik heb eerlijk gezegd nog maar weinig moslims gesproken, maar tot nu toe zijn de reacties louter positief. Ik denk dat moslims het prettig vinden dat ­Allah een keer niet als loser wordt geportretteerd. Ik wilde niet dat moslims zouden denken: Wéér een westerse wetenschapper die de islam in een kwaad daglicht stelt. Het was niet mijn bedoeling Allah onderuit te halen of om mensen, wie dan ook, boos te maken. Als er al mensen boos zijn, is het eerder aan de christelijke kant. Sommige conservatieve christenen vinden mijn literaire analyse van God te ver gaan.

God-allah Beeld Vonq

“Er is veel onwetendheid en onbegrip over de islam. Terrorisme wordt veelal gelinkt aan moslimfundamentalisme, omdat de Koran zou oproepen tot geweld. Zo ontstaat islamofobie. ­Natuurlijk, er worden gruweldaden in naam van de islam gepleegd, maar dat is niet omdat de islam gewelddadiger is dan andere grote religies. Geweld in de Koran heeft volwaardige tegenhangers in de joodse en christelijke heilige boeken. En het Oude Testament bevat passages die veel gruwelijker zijn dan de soera’s van de Koran. Van die christelijke en joodse geschriften zeggen we ook niet dat ze oproepen tot geweld. Maar als het om de Koran gaat, denken veel mensen dat al snel.

“Ik hoop dat mijn boek de angst voor Allah wegneemt, en dat de lezer zich er beter door kan inleven in zijn ­islamitische buurman. Het is aan de ­lezers om tijdelijk hun geloof op te schorten. Net zoals het voor een roman, film of een serie als ‘Game of Thrones’ nodig is om je ongeloof bewust op te schorten. Ik verwacht niet dat men opeens groot fan van de islam wordt. Maar hopelijk denk je na het lezen: Die God van de Koran is bij nader in­-zien toch niet zo verkeerd.”

Lees ook: 

De God van de Koran is soms verrassend anders

Met zijn boek over Allah laat Jack Miles zien dat de God van de Koran soms verrassend anders is dan de God van de christelijke of joodse Bijbel, hoewel de gelijkenissen vaak ook minstens zo verrassend zijn, schreef onze recensent onlangs over het boek. ‘Lezenswaardig voor gelovigen en ongelovigen van alle snit, die geïnteresseerd zijn in de islam, en bereid om hun (on)geloof voor de duur van dit boek op te schorten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden