Jaap ‘de alchemist’ werkt met moderne devotie

Beeld studio vonq

Met aandacht leven, in de Maand van de Spiritualiteit vertellen mensen hoe ze dat doen. Vandaag: Jaap Boerman (61) uit Krimpen aan den IJssel. Hij illustreert en kalligrafeert op middeleeuwse wijze.

Het begin

“Mijn ‘afwijking’ ontstond in de kelder van boekhandel Kooyker in Leiden. Die organiseerde een tentoonstelling met nagemaakte middeleeuwse manuscripten uit het Vaticaan. Ik wilde er eentje kopen, maar ze waren onbetaalbaar. Nu had ik aan de kunstacademie gestudeerd, dus ik dacht, ik ga er zelf eentje maken.

“Ik werd geprikkeld door de aandacht die mensen honderden jaren geleden hadden voor het maken van decoraties bij de heilige schriften. Hun aandacht en interesse voor het gewijde woord heb ik met hen gemeen. De middeleeuwse schriftstellers wilden hun werk zo goed mogelijk doen, het was een vorm van devotie. Dat zie je er ook in terug, je ziet de vreugde er vanaf stralen.”

De gevolgen

“Op de kunstacademie leerde je heel basaal waar te nemen. Nu is mijn aandacht veel intensiever. Dat zorgt ervoor dat je anders naar de werkelijkheid kijkt. Als je met kleine dingen prutst, heb je vanzelf ook meer oog voor kleine dingen.

“Zo raakte ik meer en meer gefascineerd door het ambacht op zich. En ik ontleen er ook een grote vreugde aan. Ik blijf me over de schoonheid en genialiteit van de teksten verbazen. De taal is heel beeldend. In het bijbelboek Psalmen bijvoorbeeld, waar ik nu mee bezig ben, juichen ze de schepper toe. Die vreugde spreekt mij aan. Ik ben zelf christen, en ik zie mijn werk ten diepste als lofprijzing. Al klinkt dat misschien wat pretentieus.

“Naast mijn werk als docent cultuur op een middelbare school geef ik cursussen over het illustreren van middeleeuwse teksten. Dat heet ook wel verluchten. Dat komt van het woord verlichten, omdat er veel goud bij gebruikt wordt, en dat goud glanst als je het op perkament aanbrengt. De gouden kleur verwijst naar het bovennatuurlijke.

“Ik maak mijn eigen inkt, volgens middeleeuwse werkwijze, van galnoten. Die ontstaan doordat de galwesp haar eitje legt in de takken van een eik. Mijn kinderen noemen me ook wel de alchemist, omdat mijn werkkamer vol staat met flesjes, potjes en brouwsels. Het liefst zou ik alleen nog traditionele materialen gebruiken. Dan zit je nog dichter op de huid van de makers van toen. Als ik bezig ben met die oude materialen en recepten voel ik verwondering dat ze dat toen al zo goed konden, met de beperkte middelen die ze hadden.”

De reacties

“Als docent is het soms moeilijk om de leerlingen aandacht te laten hebben voor aandacht. Jonge mensen leven heel vluchtig. Maar achteraf merk je dat ze het heel leuk vinden dat ze iets hebben gemaakt. En als je zelf ergens enthousiast over bent, breng je dat vanzelf over.”

Een tip

“Beperk je aandacht tot iets specifieks, en verdiep je. We hebben de neiging om verleid te worden tot oppervlakkige aandacht. Maar aandacht maakt je leven rijker, het betekent vertraging. Als je je ergens op concentreert, dat kan een boek zijn, maar ook een boom tijdens een wandeling, dan word je gedwongen stil te staan.”

Eerdere artikelen in deze serie staan in het dossier.

Lees ook:

Hans Schnitzler heeft bewust geen smartphone: ‘Er staat iets fundamenteels op het spel’

Filosoof Hans Schnitzler (50) schreef het boek ‘Kleine filosofie van de digitale onthouding’. “Ik wist al langer dat onze internetcultuur een schaduwkant heeft: daar schreef ik mijn eerste boek over. Maar pas toen ik een experiment deed met mijn studenten, besefte ik dat de effecten nog verontrustender waren dan ik had gedacht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden