AnalyseSeksisme

Is sexy seksuologe Kaat Bollen terecht op de vingers getikt?

Kaat Bollen, seksuoloog. Beeld Belga
Kaat Bollen, seksuoloog.Beeld Belga

De Vlaamse seksuologe Kaat Bollen is berispt door de psychologencommissie in België. Ze zou zich online te sexy presenteren en daarmee de waardigheid van het beroep aantasten. Uit protest zetten Vlaamse vrouwen pikante foto’s van zichzelf op Instagram. ‘Zulke acties op sociale media genereren tractie in de samenleving.’

Vrouwencoach Romina Verwichte aarzelde geen seconde. Na het nieuws dat seksuologe (en afgestudeerd psycholoog) Kaat Bollen door de Belgische psychologencommissie op de vingers was getikt, omdat ze sexy foto’s van zichzelf deelt op Instagram, opende ze haar foto-app en scrolde door de kiekjes op haar telefoon.

Ze selecteerde twee foto’s van haar decol­leté, gemaakt om een nieuwe bh aan haar man te tonen, en zette ze op haar instagramprofiel met de tekst “Vrouwelijk. Sensueel. Seksueel. Professioneel. #IstandwithKaat.”

Kaat Bollen (34) is na Goedele Liekens de bekendste seksuologe van Vlaanderen. Wat Liekens was voor de huidige generatie vijftigers, is Kaat Bollen met ruim 31.000 volgers op Instagram voor twintigers en ­dertigers. Ze publiceerde een aantal boeken, regisseerde een vrouwvriendelijke pornofilm en heeft een eigen praktijk, waar ze cliënten met relationele en seksuele problemen begeleidt. Daarnaast beantwoordt ze regelmatig seksvragen op de populaire Vlaamse radiozender MNM en in tv-programma Spuiten en Slikken (BNNVARA) en baat ze een eigen webshop (Kaats keuze) uit met seksspeeltjes met namen als de Dailykaat en de Delikaattesse.

In januari besloot Bollen om haar titel van psycholoog in te leveren. Ze kreeg een waarschuwing van de Belgische psychologencommissie, nadat een collegapsycholoog een klacht had ingediend. Anders dan in ­Nederland is het beroep psycholoog in België wettelijk beschermd. Wie er als psycholoog wil werken, is wettelijk verplicht zich in te schrijven ‘op de lijst’ en kan bij over­tredingen van de beroepscode in een tuchtprocedure terechtkomen. Het systeem lijkt daarmee enigszins op het Nederlandse BIG-register, waarin artsen en psychologen zich kunnen inschrijven.

Seksuologe Kaat Bollen is door de psychologencommissie op de vingers getikt vanwege foto’s op Instagram. Beeld
Seksuologe Kaat Bollen is door de psychologencommissie op de vingers getikt vanwege foto’s op Instagram.Beeld

Bollen schaadt de reputatie van beroepsgenoten door ‘kunstzinnige naaktfoto’s’ te delen

Volgens de collega die een klacht indiende tegen Bollen creëert zij een imago dat ­‘afbreuk doet aan wat er van een hulpverlener verwacht mag worden’. De collega maakt er bezwaar tegen dat ze haar bekendheid gebruikt om ‘allerlei erotische producten aan de man te brengen’. De tuchtraad en beroepscommissie volgen die redenering en stellen in hun vonnissen dat Bollen de reputatie van beroepsgenoten schaadt, doordat ze onder meer reclame maakt voor een pornofilm en ‘kunstzinnige naaktfoto’s’ van zichzelf deelt. Daarmee legt ze ‘niet de nodige waardigheid en reserveringen aan de dag’.

Bollen, die het definitieve vonnis op kerstavond binnenkreeg, deelde het oordeel begin dit jaar zelf met haar volgers op Instagram, waar ze overigens vooral kiekjes deelt van haar man en kleutertweeling. “Als psycholoog zijn anno 2021 inhoudt dat ik niet mijzelf mag zijn, dan ben ik liever geen psycholoog”, schrijft ze. “Waarom is sexy en/of vrouwelijk niet waardig? En sinds wanneer oordelen wij psychologen over de waardigheid van anderen? Moeten wij niet juist een open vizier hebben en authenticiteit aanmoedigen? Sinds wanneer moeten we als psychologen waardiger zijn dan anderen? Zijn we dan niet juist mensen die er voor ­andere mensen proberen te zijn? Zit onze kracht als psycholoog niet net in het mens-zijn en de ontmoeting tussen twee mensen?”

Het bericht oogst ruim 13.000 likes en minister van gelijke kansen Bart Somers verklaart dat de uitspraak hem doet denken aan de jaren vijftig. “We moeten hier geen kledingpolitie”, twittert hij. Een veel opvallender reactie: honderden vrouwen delen in de volgende dagen foto’s van zichzelf in lingerie met de hashtag #IstandwithKaat.

“Ik vond het jammer dat ik geen blotere foto’s had om op Instagram te zetten”, zegt Romina Verwichte. Ze maakt zich vooral boos over het seksisme dat volgens haar uit de zaak-Bollen naar voren komt. “Ik vind het ongelooflijk dat zij wordt bestraft, omdat zij haar vrouw-zijn in alle facetten beleeft en daar geen schaamte over heeft. Daarbij komt dat wat je privé doet, geen zak te maken heeft met je werk, zolang het ­legaal is en – indien van toepassing – met wederzijdse toestemming.”

Verwichte werkte jarenlang als manager in het bedrijfsleven, sinds vorig jaar begeleidt ze als vrouwencoach onder anderen vrouwen die ondernemen. Op Instagram noemt ze zich een ‘feminist mom’ en ze plaatst bijna elke dag berichten over feminisme, seksisme en het ‘valse narratief’ dat mannen en vrouwen gelijk zijn. “Ook in België worden wij afgerekend op ons vrouw-zijn en onze vrouwelijkheid, zowel persoonlijk als privé. Dat wil ik aankaarten, want onze kinderen, ook onze zonen, verdienen beter.”

De samenleving is doordrongen van seksisme en conservatisme 

De Belgische samenleving is volgens ­Verwichte doordrongen van het seksisme en conservatisme waarmee Bollen te maken kreeg. Het al jaren voortslepende Belgische debat over de verruiming van de abortuswet is daarvan volgens haar een voorbeeld. De Belgische abortusgrens zou van twaalf naar achttien weken gaan – in Nederland ligt die grens al decennia op 24 weken – en de bedenktijd van zes naar twee dagen. In theorie bestaat er een meerderheid voor deze wetswijziging in het Belgische parlement, maar in de praktijk weten conservatieve partijen de stemming telkens te traineren.

Zo dreigden christendemocraten en Vlaams-nationalisten afgelopen zomer om de regeringsonderhandelingen op te schorten als de stemming in het parlement doorging. Verwichte: “De voorzitter van CD&V waarschuwde dat het ongeboren kind moest worden beschermd tegen vrouwen die in een opwelling voor abortus zouden kiezen. Alsof vrouwen daar niet goed over na zouden denken en een witte man nodig hebben om dat voor ze te doen! Het was 2020 en een witte man beweert dat we ongeboren kinderen moeten beschermen tegen vrouwen.”

Een ander voorbeeld van die betutteling is het hoofddoekenverbod op Belgische scholen, zegt Verwichte. “De minister van gelijke kansen reageerde op het oordeel over Kaat Bollen dat we geen kledingpolitie ­nodig hebben in dit land, maar die is er al. Moslima’s proberen al jaren het hoofddoekenverbod aan te vechten. Ook dat gaat om zelfbeschikkingsrecht. Maar witte ­mannen denken hier nog steeds dat zij beter weten wat goed is voor vrouwen, dat wij zelf niet kunnen bepalen wat we dragen, doen en zeggen. Dat ze moslima’s moeten redden van de onderdrukking door hen te onderdrukken met een hoofddoekenverbod.”

Vrouwen worden wereldwijd strenger beoordeeld op seksueel gedrag dan mannen

Toont de zaak-Bollen inderdaad dat Vlaanderen achterloopt? Bieke Purnelle ­betwijfelt het. De directrice van het Vlaamse feministisch kenniscentrum Rosa wijst erop dat uit onderzoek blijkt dat vrouwen wereldwijd strenger worden beoordeeld op seksueel gedrag dan mannen. “De gedachten over hoe vrouwen zich moeten presenteren, zitten heel diep. Een man die seksueel heel actief is en daarover open is, is een player, een vrouw die hetzelfde doet, is een slet of een hoer. Die dubbele moraal zie je terug in het vonnis van de psychologen­commissie, waarin geïmpliceerd wordt dat jezelf tonen als seksueel persoon of meewerken aan vrouwvriendelijke porno onwaardig is.”

Ook de bemoeienis met hoe vrouwen zich kleden is ‘universeel en eeuwenoud’, stelt Purnelle, verwijzend naar onder meer het protest van vrouwen in Japan tegen de verplichting om hakken te dragen op het werk. “Je ziet dat ook op scholen, waar voor meisjes vaak strengere regels gelden dan voor jongens: geen spaghettibandjes, geen korte rokjes, maar ook geen lange rokken en hoofddoek. Niet te bloot, maar ook niet te bedekt.” Het punt is, zegt Purnelle dat elk kledingstuk een teken kan zijn van onderdrukking én van zelfbeschikking. “De bottomline is: zelf mogen kiezen.”

Maar gaat die keuzevrijheid op in elke context? De psychologencommissie stelt in haar overwegingen dat professionals er rekening mee moeten houden ‘dat zij zowel in hun privéleven als in hun professioneel leven als hulpverlener worden gezien – en dat het online gedrag daarmee invloed heeft op het vertrouwen in het vakgebied en op het imago van de psycholoog’.

Op dat punt kreeg de commissie bijval van hoogleraar klinische psychologie Nicole Vliegen, die lesgeeft in beroepshouding aan de KU Leuven. ‘Wie ervoor kiest om psycholoog of psychotherapeut te worden, kiest er ook voor om iets van zijn persoon­lijke vrijheid af te staan’, schreef zij in een opiniestuk in de Vlaamse krant De Standaard. Wie werkt als hulpverlener, moet ‘goed nadenken over hoe en waar je toont wie je bent en dat vergt best wat zoekwerk. Hoe privé zijn sexy foto’s op sociale media en een webshop voor seksspeeltjes? Kun je het überhaupt verantwoorden als psycholoog te werken én dildo’s aan te prijzen?’ Cliënten zijn soms kwetsbaar, benadrukt Vliegen, en hulpverleners moeten erover nadenken wat het teweegbrengt als cliënten veel over hen weten ‘in dat zo kwetsbare domein van de seksualiteit’.

De neutrale hulpverlener gaat voorbij aan de realiteit en diversiteit in de samenleving

Volgens Bieke Purnelle van Rosa geldt het tegenovergestelde evengoed. “Je zou vanuit hulpverlenersperspectief juist ook voor meer transparantie kunnen pleiten: zodat je als cliënt je keuzevrijheid ook echt kunt benutten. Het beeld van de neutrale hulpverlener gaat voorbij aan de realiteit en diversiteit in de samenleving.”

Belangrijker nog is dat jezelf zijn en zelfbeschikking mensenrechten zijn, zegt Purnelle. Zij vindt het gevaarlijk dat daar door het oordeel van de psychologencommissie aan het onderscheid tussen werk en privé wordt getornd. “Die context is juist heel ­belangrijk. Als leraar ga je natuurlijk niet in hotpants of bikini lesgeven, maar op een feestje mag je dat best dragen. Het argument dat wat je privé draagt, het imago van je beroepsgroep aantast, vind ik vaag en ­bedenkelijk. Het creëert een slippery slope.”

Als het gaat om wat je draagt, is context inderdaad van belang, zegt sociaal-wetenschapper Linda Duits. “En ik neem aan dat Kaat Bollen niet in korset en netkousen in haar spreekkamer zit.” Toch is het onderscheid tussen werk en privé niet altijd even duidelijk, stelt Duits, die als onderzoeker verbonden is aan de Universiteit Utrecht. “Je mag best bepaald gedrag verwachten van een bepaalde beroepsgroep buiten het werk, maar alleen met duidelijke argumenten. Bijvoorbeeld: als jij als psycholoog in de verslavingszorg werkt, maar op tv verkondigt dat je regelmatig gebruikt, dan botst wat jij ­privé doet met je professie.”

Het probleem met de beoordeling van Kaat Bollen is dat wat zij privé doet, helemaal niet botst met haar professie, zegt Duits, die onlangs het boek Eindelijk weten wat seks is publiceerde. “Seks is Bollens specialisme – ze heeft ervoor gestudeerd – en burleske noch porno produceren is illegaal. Dit gaat over de vraag hoe sekspositief je bent. Bollens veroordeling is alleen te verklaren vanuit de impliciete veronderstelling dat seks onwaardig is. Ze kan het imago van de beroepsgroep alleen schaden als seks een stigma is. Als je seks eigenlijk goor vindt.”

Zodra ergens seks bij komt kijken, gaan we moeilijk doen

Onze samenleving – België, maar ook Nederland – worstelt nog altijd met openheid over seksualiteit, zegt Duits. “Seksua­liteit hoort bij mens-zijn, maar zodra ergens seks bij komt kijken, gaan we moeilijk doen. Dat zag je ook in de discussie over contactberoepen en corona. Op een gegeven moment mochten fysiotherapeuten en schoonheidsspecialisten – die ook genitaliën waxen – weer aan het werk, maar sekswerkers niet. We doen moeilijk over seks, nog moeilijker over vrouwen en seks en nóg moeilijker als het ook nog over geld gaat. Wat Kaat Bollen is overkomen, is daar een voorbeeld van.”

Helpt online-activisme, zoals #IstandwithKaat om dat denken te veranderen? Niet acuut, maar het zet het onderwerp ­absoluut op de agenda, zegt Duits. “Het is meer dan hashtag-activisme. Instagram is een platform waar instanties, merken en ­bedrijven ter verantwoording worden geroepen. Met dit soort acties op sociale media wordt tractie gegenereerd, het leidt tot aandacht in mainstreammedia en politieke reactie. Dat zag je ook bij Black Lives Matter en #MeToo.”

Dat is precies wat Romina Verwichte hoopt te bewerkstelligen. “Ik postte die foto van mijn bh, omdat ik wilde dat Kaat Bollen zich gesteund wist, maar ook omdat de macht van het getal een breder bewustzijn kan genereren.”

Door deze zaak ligt seksisme in de samenleving de laatste weken onder een vergrootglas in de Vlaamse media. De ophef op Instagram leidt bovendien tot meer gevoeligheid bij jonge, vaak witte vrouwen voor de feministische zaak, merkt ze aan de honderden reacties die ze krijgt op haar instagramposts. “Zij ontdekken dat de gepredikte gelijkheid tussen mannen en vrouwen nog al te vaak niet opgaat én ze beseffen dat zelfbeschikking voor iedereen zou moeten gelden, dus ook voor vrouwen met een hoofddoek.”

Lees ook: 

‘Vrij vaker met plezier, dan krijg je er meer zin in’

AMC-seksuologe Ellen Laan (56) werd wereldwijd bekend met haar onderzoek naar seksualiteitsbeleving van vrouwen. Onlangs sprak ze haar oratie uit. ‘Hoog tijd dat vrouwen hun eigen genot vooropstellen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden