In Duitsland geldt in enkele deelstaten de 2G-regel al. Beeld Getty Images
In Duitsland geldt in enkele deelstaten de 2G-regel al.Beeld Getty Images

Filosofisch elftalQR-codes

Is het moreel te verantwoorden om niet-gevaccineerden buiten te sluiten?

Het is een maatregel die boven de markt hangt: alleen een coronapas voor gevaccineerden en mensen die genezen zijn van corona. Is dat te rechtvaardigen, of sluit dat ongevaccineerden ten onrechte buiten?

Alexandra van Ditmars

In Oostenrijk is het zogenoemde 2G-model inmiddels ingevoerd. Alleen mensen die gevaccineerd of genezen van corona zijn mogen naar openbare plekken als horeca en bioscopen, of als bezoeker naar ziekenhuizen. Een negatief testbewijs is niet voldoende. In Duitsland gold in enkele deelstaten de 2G-regel al. Ook in Nederland ligt het model als optie op tafel. Is de 2G-regel een goed idee? Of valt het moreel niet te verantwoorden om niet-gevaccineerden buiten te sluiten?

“We hebben het hier over een serieuze inperking van vrijheid en die is alleen te verantwoorden als er serieuze risico’s tegenover staan”, zegt Thijs Lijster, universitair docent kunst- en cultuurfilosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Dat maakt het lastig om er in het algemeen iets over te zeggen. Zo vind ik het goed te verantwoorden als enkel een negatief testbewijs niet voldoende is om een ziekenhuis te betreden, waar veel sprake is van kwetsbare mensen en anderen die met hen in contact staan. Maar er was ook even sprake van dat je zonder coronapas geen toegang meer had tot instellingen van het hoger onderwijs. Dat idee is voorlopig van de baan en maakt geen onderdeel uit van het 2G-systeem, maar laat wel zien wat voor impact dit soort vrijheidsinperkingen kunnen hebben. Want in het hoger onderwijs zijn de risico’s om met kwetsbare mensen in aanraking te komen kleiner, en zijn ook andere maatregelen zoals mondkapjes mogelijk. Ook moet er ruimte blijven om als andersdenkende mee te blijven doen aan essentiële activiteiten als onderwijs. Het valt overigens ook niet te verantwoorden om mensen die zich niet laten vaccineren structureel uit te sluiten van niet-essentiële activiteiten, zoals musea en bioscopen. Met oog op het grotere goed valt er wel iets voor te zeggen om dat tijdelijk te doen. Maar alleen als de impact die dat op die groep heeft grondig wordt afgewogen tegen de positieve invloed die zo’n maatregel heeft op de volksgezondheid, en over dat laatste bestaat nog altijd onzekerheid.”

Politiek filosoof Ivana Ivkovic vindt de invoer van het 2G-model een slecht idee. “We weten dat ook mensen die gevaccineerd zijn besmettelijk kunnen zijn. De 2G-regel lijkt mij een maatregel die vooral bedoeld is om de vaccinatiegraad op te hogen. Het bestraffen van niet-gevaccineerden, door hen van veel plekken te weren, komt neer op indirecte vaccinatiedwang. De schijn van een vrije keuze wordt opgehouden, terwijl het een dwingende regel is. Persoonlijk vind ik het een goed idee als meer mensen zich laten vaccineren. Maar dat wil nog niet zeggen dat ik daarmee maatregelen die specifiek ongevaccineerden treffen gerechtvaardigd vind. Ik zou het ook beter vinden als mensen gezonder gaan eten en meer gaan sporten. Maar dat betekent nog niet dat ik voorstander ben van maatregelen die mensen die zogenaamd ongezonde keuzes maken bestraffen, bijvoorbeeld met hogere zorgpremies.”

Lijster: “Lastig is dat we hier te maken hebben met fundamenteel conflicterende waardes: bewegingsvrijheid versus volksgezondheid. Op zichzelf is dat niets nieuws; we wegen voortdurend vrijheden of waardes tegen elkaar af. Bijvoorbeeld de vrijheid om tijdens motorrijden geen helm te dragen, die we vanwege de risico’s die daarmee gepaard gaan niet krijgen, of de vrijheid om te roken, die we ondanks de negatieve gevolgen voor onze gezondheid wel krijgen – maar weer niet overal. Zo’n afweging moet gemaakt worden in het publieke debat en dat zal telkens leiden tot, soms heftige, discussie. Het probleem is dat het publieke debat in Nederland extreem verzuurd is, zodat een redelijk debat over die uitwisseling of afweging van vrijheden bijkans onmogelijk geworden is.”

Ivkovic: “Een ander probleem is dat iedereen coronamoe is en op zoek is naar een heilige graal die de pandemie beëindigt. Vaccinaties worden nu gezien als die graal. Het idee is: als iedereen zich laat vaccineren, dan zijn we van dat virus af. Maar tot op zekere hoogte is dat een sprookje. Ja, op de ic’s liggen nu overwegend mensen die zich niet laten vaccineren. En het zal inderdaad effect hebben als meer mensen zijn gevaccineerd. Maar wat gaan we doen als straks iedereen gevaccineerd is en de ic’s minder vol liggen? De coronamaatregelen loslaten, want dat is het uiteindelijke doel, en dan krijgen we misschien weer een besmettingspiek. Dat hebben we al eerder gehad. Wie dan op de ic’s belanden zijn de mensen met onderliggende medische condities, die kwetsbaar zijn ondanks vaccinaties. Terwijl we de lockdown ooit hebben ingesteld om juist de kwetsbaren te beschermen.”

Lijster: “Ik vind het prima dat Rutte en De Jonge vanaf het begin het belang om je te laten vaccineren hebben benadrukt, maar tegelijk leggen ze de verantwoordelijkheid voor de druk op de zorg ook stelselmatig bij anderen neer: eerst bij de bevolking die zich niet goed aan de maatregelen zou houden, dan weer bij ondernemers die onvoldoende controleren, nu weer bij ongevaccineerden. Terwijl de regering zelf erg voorbarig is geweest met het afschaffen van allerlei maatregelen – zoals mondkapjesplicht en de anderhalve meter – en laks is geweest bij het opnieuw invoeren van strengere maatregelen, om nog maar te zwijgen van het afbraakbeleid in de zorg. In dat opzicht lijkt het de regering ook niet slecht uit te komen dat we nu vooral naar elkaar wijzen, in plaats van te kijken naar de mate waarin de overheid is tekortgeschoten.”

Ivkovic: “Inderdaad, en door niet-gevaccineerden verder uit te sluiten voed je een narratief van schuld. Het is te simplistisch om te zeggen: door de ongevaccineerden zitten wij nog steeds in de penarie. Een epidemie is een naar, complex fenomeen, waarbij je niet moet zoeken naar een zondebok.”

In het Filosofisch elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen terug

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden