Minaret

Is de Saudische kroonprins wel echt een hervormer?

Mohammed Bin Salman, de kroonprins van Saudi-Arabië.Beeld AP

Is de kroonprins van Saudi-Arabië, Mohammed Bin Salman, echt een hervormer of is het show? Bewonderaars juichen hosanna en ontwaren rondom zijn hoofd een stralenkrans. 

Dat dankt hij vooral aan zijn besluit om vrouwen toe te staan auto te rijden. Officieel heeft in het woestijnrijk de koning het laatste woord, maar het huidige staatshoofd zwijgt. De kroonprins is de baas. 

Hij poseert als een modernist, met een arendsoog voor gevaren die onze planeet bedreigen. Zo ontmaskerde hij een nieuwe Hitler, volgens hem de Iraanse leider Ali Khamenei. Naar het voorbeeld van Churchill begon hij een bommenoorlog. Niet, zoals Churchill, tegen een machtige genocidale vijand, maar tegen het suïcidale, verscheurde buurland Jemen, waar kinderen verhongeren. Een van de strijdende partijen daar geldt als pro-Iran, vandaar.

Buitensporig

In eigen land predikt hij soberheid. Zelf betrachtte hij die deugd door een peperduur paleis in Versailles te kopen. Van een Russische wodkakeizer nam hij een superjacht over. Ook schafte hij een schilderij van Leonardo da Vinci aan. Totale kosten ruim een miljard euro. Deze buitensporigheden dwingen bijna tot de diagnose 'blauw bloed met gat in de hand'.

Toch is dat oordeel te snel. Dat schilderij is niet enkel een speeltje van een verwend koningskind. Er is vaak gezegd dat IS zijn ideologie ontleent aan Saudische godgeleerdheid. Met dat kunstwerk van Da Vinci deelt de prins een oorvijg uit aan zowel IS als de eigen geestelijkheid. Het is een portret van Jezus en heet Salvator Mundi, 'redder van de wereld'. Jezus is volgens moslims niet de zoon van God. Wel is hij een profeet die in de eindtijd een glansrol zal spelen.

Maar Da Vinci schilderde de christelijke Jezus, wel de zoon van God dus. De onuitgesproken boodschap van de prins is dat kunst een eigen waarde heeft, ook al heeft de maker een foute godsdienst. Hij neemt daarmee stelling tegen de cultuurvernietigers van IS en shariageleerden die afbeeldingen van profeten, ook van Jezus, verbieden.

Godsdienstvrijheid

Met enkel dat schilderij en die vrouwelijke rijbewijzen, hoe spectaculair ook, is de prins nog geen echte hervormer. Een kapitale doorbraak zou godsdienstvrijheid zijn. Meteen vrijheid voor niet-moslims is nu te veel gevraagd. Maar het zou al een revolutie zijn als tenminste alle moslims in Saudi-Arabië op hun eigen manier hun geloof konden belijden, ook de mystieke soefi's.

Daarvoor heeft Saudi-Arabië wel eerst een nieuw DNA nodig. Het land ontstond uit een bondgenootschap tussen woestijnprinsen van het huis Al-Saud en de achttiende-eeuwse boeteprediker Mohammed ibn Abdul-Wahhab, die soefi's haatte. De prediker had bescherming nodig en de prinsen een religieuze ideologie, waarmee ze het Arabische schiereiland konden verenigen. 

Verwoestingen

Na veel ups en downs ontstond een kleine eeuw geleden Saudi-Arabië, dat ook Wahabi-Arabië had kunnen heten. Staatsgodsdienst werd de wahabitische islam, genoemd naar die boeteprediker, met een zuinige gedoogstatus voor sjiieten. Soefi's waren taboe. Hun verering van heiligen gold als heidens.

De nieuwe staat vernietigde alle soefiheiligdommen. Na de Arabische opstanden probeerden puriteinen hetzelfde te doen in andere moslimlanden. Berucht waren de verwoestingen in Timboektoe in Mali. Ook fysiek zijn soefi's doelwit. Bij de recente aanslag op een soefimoskee in de Sinaï kwamen meer dan driehonderd mensen om.

Pas wanneer de kroonprins soefisme toelaat, verdient hij hosannagejuich. Niet eerder.

Lees hier meer van deze rubriek, met bespiegelingen over de islamitische wereld van arabist Eildert Mulder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden