Beeld -

Nieuw Moreel PeilSchulden

Is de enorme staatsschuld door corona verantwoord? ‘Kunnen we prima maken naar onze kleinkinderen’

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil onderzoekt Peter Henk Steenhuis met een deskundige ethische vragen uit het coronatijdperk. Vandaag: hoeveel mag de staat lenen? 

Corona duwt het begrotingstekort naar ruim 90 miljard. De economische schade door de corona-uitbraak zorgt voor een ongekende verslechtering van de overheidsfinanciën. Maar zeker in het Noorden van Europa stellen we steeds vaker de vraag of het wel moreel verantwoord is al dit nieuwe geld te creëren? Nieuw Moreel Peil(NMP): We kunnen het tegenover onze kinderen en kleinkinderen niet maken het tekort nog verder te laten oplopen.

“Voor onze kinderen en kleinkinderen is van belang hoe wij de aarde achterlaten,” reageert Arnoud Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering en financiële markten. “En dan hebben we het niet over geldstromen, maar over de echte, de reële economie.”

“Het slechtste wat voor die reële economie nu kunnen doen, is zinvolle initiatieven stoppen omdat we krap bij kas zitten. Dat hebben we eerder gedaan: meteen na de financiële crisis van 2008-2010 zijn gezonde investeringen, die bijvoorbeeld hadden geleid tot minder luchtvervuiling stilgezet, onder het mom van bezuinigingen. Als we dat doen, besparen we geld en laten de wereld slechter achter. Daar helpen we toekomstige generaties niet mee.”

“Wat we met de wereld doen, is uiteindelijk het enige dat de wereld welvaart geeft: de producten die we maken, hoe we met elkaar omgaan. Al het financiële is een natte deken om die activiteiten heen.”

“Ik leg dat uit. Wij denken: we zijn rijk omdat we een grote pensioenpot hebben, waaruit we de pensioenen betalen. Dat idee klopt niet. Wij kunnen mensen in de toekomst alleen een goed pensioen betalen als er dan een goed draaiende economie en wereld is. Voor een goed pensioen is het aantal mensen dat dan werkt en zinvolle dingen doet bepalend. Als zij goed bezig zijn dan kunnen we goed zorgen voor de (niet-werkende) gepensioneerden. Wij denken: een pot geld zorgt voor welvaart, nee, het is de reële economie die voor welvaart zorgt.”

“Waar zit onze denkfout? Het lijkt zo logisch te zeggen dat we het niet kunnen maken het tekort nog verder te laten oplopen. Deze gedachtegang mist waar het echt om gaat: de reële economie. Nog even door op de analogie van de pensioenen. Collectief, iedereen met elkaar, kunnen we niet sparen voor ons pensioen, want het zijn de werkenden die ervoor zorgen dat op hetzelfde moment de niet-werkenden niet hoeven te werken. Maar individueel helpt een geldpot wél. Als ik een geldpot heb en jij niet, dan kan ik meer doen dan jij. Met een individuele geldpot heb je een voorkeursrecht op wat er gebeurt. Doordat ik geld heb en jij niet, sta ik vooraan in de rij. Collectief kunnen we niet vooraan in de rij staan. Collectief doet een geldpot er niet toe, individueel wel.

Individueel kun je het daarom niet maken je schulden te ver te laten oplopen. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat mijn schulden de schulden van mijn kinderen worden, waardoor zij achteraan in de rij komen te staan. Collectief bestaat deze notie van geld niet, alleen een beetje als we in het krijt zouden staan bij een ander land, maar dat geldt voor Nederland niet. Collectief is hoe wij met de aarde omgaan, of we voor mooie woningen zorgen, goede werkgelegenheid, voor veilige ziekenhuizen, en zelfs voor goede musea om ook in de toekomst van te genieten. We kunnen het tegenover onze kleinkinderen prima maken het nationaal tekort verder te laten oplopen.

Arnoud Boot is hoogleraar in ondernemingsfinanciering en financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam en sinds 2008 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) stelt filosofieredacteur Peter Henk Steenhuis allerhande ethische vraagstukken aan de kaak die tijdens de coronacrisis opborrelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden