Toeristen en gelovigen kijken naar een Hindoe-ritueel in Varanasi.Beeld AP

MinaretEildert Mulder

In Varanasi trapt de premier van India op vele zielen, ook die van de stad zelf

In India kun je het gemakkelijk aan de stok krijgen met óf de hindoes óf de moslims. Moeilijker is het ruzie te krijgen met beide gemeenschappen tegelijk.

Toch is dat premier Narendra Modi aardig gelukt, althans in de pelgrimsstad Varanasi aan de heilige rivier de Ganges. Hij is boegbeeld van hindutva, de stroming die India zo hindoeïstisch mogelijk wil maken. Vooral in Varanasi was hij geliefd. Maar juist bij veel geloofsgenoten daar heeft hij het verbruid. Ze smeken zelfs oppergod Shiva hem te straffen. ‘Hij heeft ons op onze ziel getrapt’, luidt de aanklacht. Ook moslims zijn niet blij.

De bouw- en sloopactiviteiten in de heilige stad, vorig jaar begonnen, bezorgden Modi een dodelijke bijnaam: Aurangzeb. Deze moslim-keizer, die in de zeventiende eeuw heerste over bijna heel India, geldt als ‘de tempelsloper’. Historici brengen nuances aan, bij het grote hindoepubliek blijft hij vooral de man die tempels verwoestte en op dezelfde plek moskeeën bouwde, ook nu nog een bron van doorzeurende wrok. Zijn voorgangers deden hetzelfde, maar Aurangzeb spande de kroon.

Een ingreep was nodig in Varanasi. Niet alleen Modi vond dat. De moderne transportmiddelen hebben behalve massatoerisme ook grootscheepse pelgrimages mogelijk gemaakt. Dat had gevolgen voor heilige steden wereldwijd. De hadj in Mekka trok vroeger tienduizenden pelgrims, nu zonder corona ruim twee miljoen. Mekka oude stijl kon de massa’s vliegtuigpelgrims onmogelijk verwerken. De stad ging op de schop en lijkt totaal niet meer op het oude Mekka. Ook Varanasi kreunt onder de grote aantallen. Modi’s oplossing: bulldozers die antieke huizen platwalsen en ruimte scheppen voor pelgrims en allerlei broodnodige voorzieningen. Net als in Mekka gebeurde.

Honderden eeuwenoude wooncomplexen sneuvelden – en dus de ziel van de stad

Hindoes komen naar Varanasi om er hun doden te verbranden en de as uit te strooien over de Ganges. Er zijn ook andere rituelen. Pelgrims lopen van de rivier naar de hoger gelegen Kashi Vishwanath-tempel, gewijd aan Shiva. Tot voor kort moesten ze zich door een wirwar van straatjes en steegjes wurmen, al dan niet versperd door heilige koeien. Toiletten, drinkwater en medische hulpposten waren schaars. De wandeltocht kon zes uur duren, meldt website The Wire. Een brede corridor van de Ganges naar de tempel zal dat veranderen. De prijs: honderden eeuwenoude wooncomplexen sneuvelden en daarmee, zeggen critici, de ziel van de stad. Ook verdienen verdreven bewoners geen geld meer aan de pelgrims.

Een bijeffect is wel dat onbekende hindoetempels zichtbaar worden. Eerder stonden ze verstopt tussen de wooncomplexen. Dat ze dankzij de bulldozers uit de kast zijn gekomen is leuk, maar volgens critici zijn ook tempels weggeschoffeld en belandden zelfs godenbeelden bij het grofvuil. De overheid ontkent dat. Het project biedt, zegt ze, werk aan gastarbeiders die uit de Arabische Golfstaten zijn geschopt vanwege corona.

Moslims hebben andere zorgen. Vlak bij de tempel staat de Gyanvapi-moskee, een werkstuk van Aurangzeb op de plaats waar hij een oudere versie van de Kashi Vishwanath-tempel liet slopen. Extreme hindoes dromen ervan ook deze moskee met de grond gelijk te maken, zoals een opgehitste massa in 1992 deed met de Babri-moskee in Ayodhya. De steegjes, huizen en runderen beschermden tot nu toe het gebedshuis in Varanasi. Er was geen ruimte voor menigtes met pikhouwelen. Straks is die er wel, dankzij Modi’s corridor die volgend jaar voltooid moet zijn.

Lees ook:

‘Indiase premier Modi is een hindoe-nationalist met populistische neigingen’

De Indiase premier Narendra Modi geldt als onversneden hindoe-nationalist. Maar hij past ook in het ­rijtje Erdogan, Duterte, Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden