Reportage Itaituba

In het Amazonegebied is het hard zoeken naar priesters, maar niet in Itaituba

De stad Itaituba ligt aan de Tapajós -rivier in het Amazonegebied. Beeld AFP

In het Amazonegebied moeten mensen het vaak zonder katholieke bijstand doen. Vind maar eens iemand die priester wil worden, die daarmee bovendien voor het celibaat kiest. De protestantse concurrent heeft het makkelijker.

In het hele Amazonegebied is het hard zoeken naar priesters om voor te gaan in eucharistievieringen. Maar niet in Itaituba. Bij de mis op zondagochtend stroomt de Santa Annakathedraal aan de rivier de Tapajós langzaam vol met honderden mensen. Zij komen luisteren naar Manoel da Silva, de franciscaanse pater die de dienst leidt.

Elke dag om zeven uur, nog voordat de tropische hitte Itaituba in haar greep krijgt, is er een mis in deze kerk, waarin pater Da Silva wordt bijgestaan door een vrouw die een gewaad draagt van dezelfde stof als zijn kazuifel.

In de rest van de territoriale prelatuur Itaituba is dat anders. De katholieke kerk heeft in het gebied – zo’n 190.000 vierkante kilometer, ruim vier keer Nederland – 21 priesters en negen zusters, die moeten klaarstaan voor ruim 200.000 verspreid wonende gelovigen.

Het leven van een rondreizende priester is zwaar: hij zit dagen op een boot, komt aan in een gemeenschap van een paar honderd zielen die aan de oever midden in het regenwoud woont, eet de lunch, draagt een mis op , houdt een vragenuurtje en pakt snel de boot naar de volgende gemeenschap. Pas na maanden, soms een jaar, komt hij weer terug.

Beeld Sander Soewargana

De katholieken dreigen de concurrentiestrijd met de pinkstergemeenten te verliezen

Het gebrek aan priesters is een probleem voor de rooms-katholieke kerk, omdat die in een concurrentieslag met de pinkstergemeenten verwikkeld is, een strijd die de katholieken dreigen te verliezen. De protestanten laten in elke gemeenschap in de Amazone een pastorsechtpaar neerstrijken, dat zorgt voor permanente geestelijke begeleiding. De eenzame mobiele priester kan daar niet tegenop.

Het wordt steeds moeilijker om mannen te vinden die bereid zijn zich tot priester te laten wijden en een celibatair leven te gaan leiden. “Bij de inheemse gemeenschappen is het helemaal ingewikkeld”, verzucht pater Da Silva in Itaituba. “In hun cultuur is het celibaat ondenkbaar. Vanaf hun twaalfde of dertiende jaar zijn de jongeren al huwbaar.”

Zijn gezicht klaart op en betrekt onmiddellijk weer. “We hadden twee inheemse mannen gevonden die klaar waren om gewijd te worden. Maar toen ging een van hen terug naar zijn gemeenschap en ontmoette een oude liefde. Toen was het gebeurd.”

Kerkgangers in dorpje in het Amazonegebied. Beeld AP

In het Vaticaan staat de toekomst van de missie hoog op de agenda bij de synode die deze maand gehouden wordt over het Amazonegebied. Alle bisschoppen uit de regio en belangrijke inheemse leiders zijn erbij aanwezig. In de Santa Annakathedraal kunnen de binnendruppelende gelovigen een filmpje bekijken met beelden van bomen, gewassen, bloemen, dieren en inheemse mensen, alles wat op het spel staat en waarover de katholieke kerk zich moet ontfermen. Om die rol te kunnen spelen moet de kerk nieuwe wegen inslaan, zegt de paus in het filmpje.

‘We werken al veel met permanente diakens, die getrouwd mogen zijn’

Bij dat laatste gaat de paus onorthodoxe wegen niet uit de weg: in Rome wordt onder meer gesproken over een verruiming van het voor priesters verplichte celibaat in de regio. Bisschop Wilmar Santin, prelaat van Itaituba die in Rome bij de synode is, was er zelfs heel uitgesproken over. Tegen persbureau AFP sprak hij de zorg uit dat katholieken overlopen naar de pinkstergemeenten, omdat ze er meer geestelijke begeleiding krijgen. “Om voor elkaar te krijgen dat er meer mensen tot priester worden gewijd, moeten we de eisen versoepelen”, zei hij.

Pater Da Silva is wat voorzichtiger. Ook zonder versoepeling van het celibaat voor priesters zijn er volgens hem stappen te zetten: “We werken al veel met permanent diakens, die getrouwd mogen zijn. De situatie is niet zo zwart-wit als ze wordt voorgesteld.” 

Da Silva heeft zijn preek vandaag helemaal gewijd aan de synode, maar hij richt zich vooral op de ecologische boodschap die paus Franciscus uitdraagt. Wel 80.000 mensen in de Braziliaanse Amazone hebben een vragenlijst over de toekomst van het woud ingevuld, vertelt hij, en de meerderheid wil speciale aandacht voor de inheemse volkeren wier territoria worden bedreigd door goudzoekers en grootschalige landbouw. Onder het bewind van de rechtse president Bolsonaro is die bedreiging groter geworden: die heeft het behoud van het regenwoud ondergeschikt gemaakt aan mijn- en landbouw.

Ivanilda Maranhão (63) is toegewijd kerkgangster en heeft de preek met aandacht gevolgd. “Ik geloof erg in wat de paus gezegd heeft. Hij neemt het op voor de armen en de inheemse volkeren en wil voorkomen dat alles hier wordt verwoest.”

Haar vriendin Eli Oliveira (63) is naast haar komen staan en knikt enthousiast. Beide vrouwen zijn er niet op tegen dat priesters kunnen trouwen. “Ze zijn de hele tijd op pad en hebben nergens tijd voor, niet eens om rustig te eten. Ik ben het er helemaal mee eens. We zijn op de goede weg. Er zijn mensen, vooral de mensen die Bolsonaro steunen, die zeggen dat de paus een communist is. Maar dat is niet waar. Het gaat ook niet om politiek. Het gaat erom het goede te doen.”

Lees ook:
Het Amazonegebied als proeftuin voor de kerk: gaat het celibaat eraan?

Op de bisschoppensynode over het Amazonegebied die morgen in Rome begint, zal over de verruiming van het verplichte priestercelibaat in die regio worden gesproken. Dat veroorzaakt onrust in de rooms-katholieke kerk. Het woord ketterij valt zelfs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden