Theologisch elftal Op reis

In de vakantie gaat de race naar de top gewoon door

In de vakantie doen mensen dingen waar ze anders geen tijd voor hebben. Maar zou het ook een periode kunnen zijn waarin we niks doen, maar waarin we ontvankelijk zijn voor wat ons overkomt? 

Het is hartje zomer en vrijwel iedereen is op vakantie. Een terugkerend ritueel van de moderne westerse mens: even in een totaal andere context leven, op een camping of een huisje, om vanuit daar de natuur in te gaan of culturele bezienswaardigheden te ontdekken.

Waarom willen we reizen? Is onze vakantie een moderne pelgrimage, zit er iets spiritueels of religieus aan vakantie vieren? Of is het juist een hedonistische poging om te ontsnappen aan onze dagelijkse verplichtingen? En hoe zit het met al die ervaringen die mensen opdoen in buitenlandse kerkjes of op overweldigende bergmassieven? Beklijft daar iets van?

Alja Tollefsen, priester van de Anglicaanse kerk te Markelo, beleefde haar vakanties nooit als iets religieus. “Dat komt wellicht door mijn leven als priester: dan hoef je niet naar het buitenland om spirituele ervaringen op te doen. Maar bij mijn parochianen heb ik ook niet gemerkt dat ze na de vakantie als een ander mens terugkwamen of dat de vakantie iets toevoegde aan hun religieuze beleving.

“Wel hadden ze wat meer de tijd om verdiepende boeken te lezen; een boek van Anselm Grün bijvoorbeeld.”

Volgens Erik Borgman, hoogleraar publieke theologie aan Tilburg University, is vakantie een paradoxaal fenomeen. “Wij zijn enorm gehecht aan onze dagelijkse ordening. Dat is iets typisch van deze tijd: we zijn wat we doen. Maar die ordening is nauwelijks vol te houden, kijk maar naar de epidemie van burn-outs. Vakantie is eigenlijk een heel cynische manier om hiermee om te gaan. We breken even met de ordening, zodat we die ordening daarna weer beter aankunnen.

“Ondertussen moet die breuk zelf ook een piekervaring opleveren: we stoppen met ons belangrijke leven, dus we moeten er wel iets overweldigends voor terugkrijgen. Een reisbureau adverteert met: creating memories. We proberen op vakantie te ontsnappen aan het feit dat we de hele tijd de regie over ons leven moeten houden, maar willen die vakantie toch weer spannend en leuk maken. Maar een religieuze ervaring krijg je alleen van wat je overkomt.”

Top van de ladder

Tollefsen: “Vakantie kan inderdaad een hoop stress geven. Het moet georganiseerd worden, en er zijn allemaal bezienswaardigheden die de buren ook al gezien hebben. Het probleem van deze maatschappij is dat iedereen de top van de ladder wil bereiken, maar in die wedloop raak je jezelf kwijt. Dat gaat op vakantie gewoon door met het zoeken naar topervaringen.

“Ik heb zelf altijd geweigerd om aan die wedloop mee te doen. Ik hoefde niet elke kerk of ieder museum waar ik langskwam binnen te gaan. Ik moet het hele jaar al zoveel, dan wil ik in de vakantie even helemaal niets!

“Wij namen als gezin en met vrienden de tijd om uitgebreid te tafelen, om te praten met elkaar en rust te nemen. Je moet heel bewust een poging doen om weerstand te bieden aan alles wat er moet.”

Borgman: “Bij veel mensen leidt vakantie juist tot spanning, niet tot ontspanning. Ik heb me laten vertellen dat als je de eerste drie dagen overleeft, je de rest meestal ook wel redt.

“Opnieuw een paradox: mensen gaan op vakantie bewust dingen doen die ze normaal niet doen. Urenlang een boek lezen of een kerk bezoeken. Dat komt er in het hectische bestaan niet van. Ze denken dan: waarom doe ik dat niet vaker? Maar het is onmogelijk zoiets te laten beklijven, want vakantie is de uitzondering. Zodra je je eigen stad inrijdt, is het gevoel van vrijheid alweer weg. De ordening is niet veranderd, dus voeg je je er gewoon weer in.”

Tollefsen: “Ik ben het er niet mee eens dat vakantie niet beklijft. In de tijd dat ik werkte en thuis kinderen had, was vakantie voor mij echt een noodzaak. Ik had het niet kunnen volhouden als ik niet af en toe de drukte had kunnen ontsnappen. En de ervaringen die ik dan in een andere omgeving opdeed, de goede gesprekken waar ik eindelijk tijd voor had, had ik niet willen missen.

“Het is de kunst om te genieten van de kleine dingen. Voor mij is het ook vakantie als ik met mijn kleinkind de hond uitlaat en haar wijs op dingen uit de natuur: dit is fluitekruid, dat is lupine. En dat ze dan alle plantjes lupine noemt. Zulke kleine dingen zijn waardevol voor mij, maar ik hoef er niets bijzonders voor te doen en ik hoef niet weg van huis te gaan.”

In Gods hand

Borgman: “Ik hoef daarom niet per se meer op reis in de zomer. Ik probeer mij in onze eigen tuin te oefenen in een van de moeilijkste dingen voor mij als modern mens: een ontvankelijke stand innemen. Dat je niet denkt: ‘Wat ga ik vandaag eens doen?’, maar: ‘Wat zal me vandaag eens overkomen?’ Dat je nieuwsgierig bent naar wat er aan je zal gebeuren – dat komt dichtbij je leven in Gods hand leggen.

“Zoals Joep de Hart het eens zei: moderne mensen willen rust en ontspannenheid, en wel meteen. Als je niet uitkijkt wordt vakantie een poging om zelf de rust te maken die je alleen kunt ontvangen.”

Lees ook:

Reizen anno 2019: inpakken, wegwezen en lekker in je eigen bubbel blijven

Miljoenen Nederlanders stappen deze weken in hun auto om op vakantie te gaan. Dat autoreizen wordt dankzij Spotify, mobiele telefoons en navigatie steeds comfortabeler. Maar hoe vrij voelen we ons in een ‘geautomatiseerde capsule’?

Vrijheid en comfort: campers vliegen de winkel uit

Het jaar is nog niet eens om en toch zijn er in Nederland al meer kampeerauto’s verkocht dan ooit tevoren. “We willen nu het gevoel van rust en vrijheid ervaren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden