Een Poolse Katholieke kerkdienst in Rotterdam.

Reportage Migrantenkerken

In de Pools-Rotterdamse katholieke kerk zijn haast geen grijze hoofden te vinden

Een Poolse Katholieke kerkdienst in Rotterdam. Beeld Otto Snoek

De autochtone kerk wordt kleiner, de migrantenkerk is springlevend, en dus wordt het Nederlandse christendom steeds veelkleuriger. Vandaag: De Poolse rooms-katholieke parochie Onze Lieve Vrouwe Sterre der Zee.

Zeker op zondag is de Pools-Rotterdamse pater Tadeusz een drukbezet man. In de ochtend leidt hij in Rotterdam twee missen, de eerste begint al om half tien. Na die van twaalf uur rijdt hij naar Papendrecht om daar voor te gaan. Klokslag zes heeft hij zijn vierde en laatste mis, in Honselersdijk.

“Ja natuurlijk, in al die missen hou ik hetzelfde verhaal”, zegt hij met een gulle lach. Deze zondag gaat de preek over Maria. De Poolse pater hoefde naar dat thema niet te zoeken: het is een zondag in mei, en in de katholieke kerk is mei Mariamaand, wereldwijd, in Polen net zo goed als in Nederland.

Verpoolsing

Vooraf had Kozienski gezegd dat zijn praatjes nooit lang zijn, met een kwartier is hij doorgaans wel klaar. Maar in de eerste dienst, in een ijskoude OLV Sterre der Zee in het centrum van Rotterdam, zit de in witte toga gestoken pater zó in zijn verhaal dat de preek iets uitloopt, hij verontschuldigt zich er zelf voor. “Dat heb je als je ouder wordt. Toen ik jong was waren mijn preken veel korter”, zegt Kozienski achteraf en hij lacht er weer uitbundig bij.

In de dienst van twaalf uur zit de kerk bomvol, maar ook in de vroege ochtend zijn de banken heel aardig gevuld. De parochianen komen uit de brede omtrek van Rotterdam, meest met de auto. De kerk heeft geen parkeerterrein, ze moeten hun auto kwijt in een van de straten rondom de kerk. Uit alle hoeken duiken mensen op die allemaal hetzelfde doel hebben: de OLV Sterre der Zee. In de hal maken ze met wijwater een kruisje en voordat ze in de banken gaan zitten, knielen ze in het gangpad.

De Poolse rooms-katholieke parochie Onze Lieve Vrouwe Sterre der Zee in Rotterdam. Er zijn veel jonge gezinnen. Beeld Otto Snoek

Tot 1995 was deze in 1920 gebouwde kerk een ‘gewone’ katholieke kerk met autochtone Rotterdammers. Maar de kerk vergrijsde, kinderen kwamen niet meer, en in 1995 ging die dicht. De kerk is toch een thuis voor katholieken gebleven: het is sindsdien een Poolssprekende katholieke kerk.

Dat fenomeen, de verpoolsing van de katholieke kerk, doet zich ook buiten Rotterdam voor. Meestal in grote steden, vaak ook in kleinere plaatsen waar veel seizoensarbeid is. Elk bisdom in Nederland heeft wel een Poolssprekende gemeenschap die wekelijks bij elkaar komt, aldus een woordvoerster van de katholieke kerk.

Poolse parochie Onze Lieve Vrouwe Sterre der Zee

Gesticht: 1995

Aantal leden: rond de 3000

Nationaliteit: Hoofdzakelijk Pools

Voertaal: Pools

Voorganger: pater Tadeusz Kozienski, Pools, woont circa twintig jaar in Nederland, heeft zijn opleiding in Polen gehad.

Aangesloten bij: katholiek, valt onder het bisdom Rotterdam

Het publiek is in het algemeen jong. In Rotterdam is grijs haast niet te vinden, het beeld wordt bepaald door twintigers en dertigers met kortgeknipte donkere kapsels, spijkerbroeken en windjacks. Er zijn relatief veel mannen, soms in groepjes van twee, of drie. Vaak zijn ze in Nederland voor hun werk, voor kortere of langere tijd. Soms vestigen ze zich hier, met hun vrouw.

Er zijn dan ook veel jonge gezinnen in deze kerk, soms zijn er wel rond de honderd kinderen. In de gangpaden staat hier en daar een kinderwagen geparkeerd, als het geluid uit de wagen te luid wordt, pakt een vader of een moeder het kindje op schoot. Op gezette tijden verlaat een ouder met kind het pand omdat het niet te houden is. Een vierjarig, beweeglijk jongetje is blij als hij even naar voren kan lopen voor de zegening.

Beeld Otto Snoek

Praten met opa en oma

In een ring staan de ouders met hun kinderen om de geestelijke heen die wordt geholpen door twee misdienaren, soms is er ook een mis­dinette. Dit ritueel is nog niet zo heel lang geleden ingevoerd, het is bedoeld om kleinere kinderen die nog geen communie hebben gedaan, te betrekken bij het geloof.

Alles gaat in het Pools. Alleen als de grotere kinderen communie doen, wordt er weleens iets vertaald in het Nederlands. Dat doen ze voor het geval ze vriendjes meenemen, of buren. Want de kinderen zelf beheersen het Pools over het algemeen uitstekend. Dat komt ook doordat de kerk Poolse les aanbiedt.

“Ze willen met hun opa en oma kunnen praten. Op school leren ze geen Pools, ze zijn blij dat dat hier kan. Anders hebben ze alleen hun ouders van wie ze het kunnen leren”, zegt de pater, die zelf de eerste is om te zeggen dat hij juist gebrekkig Nederlands spreekt. “Ik moet het beter leren praten, mijn contacten met het bisdom zijn een goede oefening.”

Wat zeggen de kerkgangers er zelf van?

‘Hier zijn veel jonge mensen en jonge gezinnen’

Irene Louer. Beeld Otto Snoek

Irene Louer (26), student bouwkunde in Delft, Nederlandse vader, Poolse moeder, woonde tot haar vijfde in Polen. Tweetalig, katholiek opgevoed.

Waarom deze kerk?

“We zijn vroeger weleens in de katholieke kerk in Delft geweest, maar mijn moeder vindt een Poolse mis fijner. Ik heb hier Poolse les gehad. Ik heb mijn communie in Polen gedaan. Daar is de ceremonie wat rijker, dat is mooi om mee te maken. Omdat ik hier altijd al lid was, wil ik dat blijven, ook nu ik zelf kan beslissen. De Poolse kerk heeft een speciale traditie en die waardeer ik zeer. Er zijn veel jonge mensen en jonge gezinnen, meer dan wat ik me herinner van Nederlandse katholieke kerken. Na de dienst in Delft zeiden mensen: wat goed dat jullie er zijn. Dat is heel aardig, maar het geeft ook het gevoel dat het heel bijzonder is dat we als Nederlands gezin naar de kerk komen. In deze Poolstalige kerk is dat heel gewoon.”

Welke rol speelt de kerk in je leven in Nederland?

“Voor mij speelt een groot deel van het religieuze leven zich af in de kerk. Ik zie niet veel verschil tussen de Poolse en de Nederlandse katholieke kerk. Ik geloof niet dat de Poolse kerk conservatiever is, de informatie en de beleving zijn in beide landen exact hetzelfde, maar in Polen is het percentage katholieken veel groter en de kerk is er meer verweven met de cultuur. Die cultuur is sterk. Tradities worden overgeleverd aan jongeren, in Nederland heb ik daar weinig van meegekregen. Voor mij is het belangrijk dat ik hier contact heb met de Poolse cultuur, ik heb hier kennissen, er is saamhorigheid. Het Pools-zijn maakt mij toch een beetje anders.”

Wat heeft je vandaag het meest aangesproken?

“Ik vind het altijd heel mooi als er een organist is en als er wordt gezongen. Maar het belangrijkste is voor mij dat er voldoende aandacht is voor bidden, voor de lezingen en dat de preek daarop voortbouwt, dat er geloofsoverdracht achter zit. Ik vind het ook fijn dat de priester ons aanspoort om te blijven geloven.”

In het Pools bidden is makkelijker’

Andrzej Tenawit, 68, gepensioneerd medewerker van de veiling, getrouwd, dochter van 43 en zoon van 37, is hier sinds 1982.

Waarom deze kerk?

“De belangrijkste reden is dat de mis hier in het Pools is. Mijn dochter was vijf toen we hier kwamen, mijn zoon is hier geboren. We spraken alleen Pools, en we hebben bewust deze kerk gekozen. In de Poolse kerk konden ze Pools spreken, ze gingen naar de Nederlandse crèche om Nederlands te leren. Ik kan nu wel in het Nederlands communiceren, maar het is nog steeds niet mijn beste taal. In het Pools bidden is makkelijker dan in het Nederlands en ik voel het geloof beter aan in het Pools dan in het Nederlands. De manier waarop hier Kerst wordt gevierd en Pasen heb je niet in Nederland, dat vind ik ook belangrijk. En als we bezoek uit Polen hebben is het fijn dat ze normaal naar de kerk kunnen.”

Welke rol speelt de kerk bij uw leven in Nederland?

“Hier heb je contact met andere Polen. Vroeger hielpen we elkaar wel. We waren hier net, het was allemaal nieuw voor ons in Nederland, we hadden een verblijfsvergunning nodig, en werk. Je kon hier makkelijk aan informatie komen, ook hoe je aan een woning kwam, waar je je moest melden voor kinderbijslag. Het is goud waard als je de weg weet te vinden, het is je redding om hier te integreren. Ik woon hier al 37 jaar,maar dat is nog steeds zo.”

Wat heeft u vandaag het meest aangesproken in de dienst?

“Ik ga elke zondag naar de kerk, ik moet alles klaarzetten en opruimen, en ik help de pastoor bij administratieve problemen. Iedere mis is hetzelfde en ik luister goed. Het zingen vind ik mooi, in het Pools, zeker met Kerst. Poolse kerstliedjes zijn prachtig, dan hoef je je boekje niet open te doen.”

De kerk krijgt kleur

Voor de serie ‘De kerk krijgt kleur’ bezoekt religie-redacteur Maaike van Houten een aantal migrantenkerken in Rotterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden