In de Nicetas-kerk, niet ver van het Kremlin, kan Bartholomeus niet op veel sympathie rekenen

De Grieks-orthodoxe patriarch Bartholomeus  Beeld anp
De Grieks-orthodoxe patriarch BartholomeusBeeld anp

De reacties in Moskou op het schisma lopen uiteen. Maar Bartholomeus krijgt niet veel sympathie.

Geert Groot Koerkamp

In de halfdonkere kerk gewijd aan de vierde-eeuwse martelaar Nicetas kun je een speld horen vallen. In een hoek leest een in een zwarte pij gehulde monnik zwijgend in zijn gebedenboek. Alleen het geritsel van een bladzijde beroert de stilte.

De orthodoxe wereld mag dan in rep en roer zijn, in dit mini-klooster niet ver van het Kremlin lijkt de tijd stil te staan. De Nicetas-kerk is het hart van een kleine monnikengemeenschap die nauwe banden heeft met een Russisch klooster op de berg Athos in Griekenland. Dat de Russisch-orthodoxe kerk de banden met het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel nu heeft verbroken heeft verstrekkende gevolgen, ook voor de Russische monniken hier. Maar uiterlijk is daar niets van te merken. “Niemand hier zal er iets over willen zeggen”, zeggen de twee portiers van het klooster in koor. “Het zijn monniken, ze hebben daar geen toestemming voor.”

Verantwoording tijdens biecht

Athos, een eiland alleen toegankelijk voor mannen, was tot op heden een geliefde bestemming, niet alleen voor Russische geestelijken, maar ook voor leden van Ruslands politieke en zakenelite. President Poetin kwam er twee keer op bezoek, de laatste keer in gezelschap van de Russische patriarch Kirill. Maar omdat alle kerken en kloosters daar onder het gezag van Constantinopel vallen mogen Russisch-orthodoxe gelovigen er van nu af aan niet meer ter kerke gaan.

Datzelfde geldt voor Russische toeristen die landen als Griekenland of Turkije bezoeken. De Russische kerkleiding heeft al gewaarschuwd dat de eigen gelovigen daar niet meer ter communie mogen gaan. Wie dat toch doet zal zich, terug in eigen land, tijdens de biecht moeten verantwoorden.

“Ik heb gehoord dat we niet meer in Turkije mogen bidden in de kerk, dat zullen we dan ook niet meer doen, denk ik”, zegt Ljoebov Anochina, een vrouw van eind vijftig, terwijl ze haar hoofddoek afdoet na een kaarsje te hebben opgestoken in de monumentale kathedraal van Christus de Verlosser. Het is een van de belangrijkste heiligdommen van de Russisch-orthodoxe kerk, waar ook Poetin geregeld de kerst- en paasdiensten bijwoont.

“Wij leven volgens de regels van onze orthodoxe kerk”, gaat Anochina verder. Ze heeft geen goed woord over voor het streven van de Constaninopelse patriarch Bartholomeus de Oekraïense kerk zelfstandigheid te verlenen.

“Wat patriarch Bartholomeus nu aan het doen is, dat is niet juist. We moeten juist met iedereen goede banden onderhouden. Wat er in ­Oekraïne gebeurt doet ons veel pijn, ze liegen daar elke dag op televisie over ons. Wij Russen houden van ­alle Oekraïners. Bartholomeus zaait verdeeldheid. Waarom doet hij dat?”

Laconieke reacties

Veel Russische kerkgangers zijn niet of slecht op de hoogte van de jongste ontwikkelingen binnen de orthodoxe gemeenschap, of ze doen er laconiek over. “Het raakt mij niet en houdt me ook niet bezig”, zegt een man van rond de zeventig lijzig in het voorbijgaan. Student Maksim Ivanov gelooft stellig dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen. “De gelovigen daar in Oekraïne zullen toch het Moskouse Patriarchaat wel blijven steunen. Ik denk dat dit iets tijdelijks is. Het is allemaal politiek, en wanneer dat allemaal voorbij is komt het met de kerk ook wel weer goed.”

Lees ook:

Koude oorlog in de oosters-orthodoxe kerk: Oekraïne zelfstandig

De oosters-orthodoxe kerk dreigt uiteen te vallen. De Oekraïens-orthodoxe kerk mag zelfstandig worden, tot grote woede van de Russisch-orthodoxe kerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden