In de kroegkerk zegent de pastor de alcohol eerst in

Zelfbenoemd aartsbisschop Tsietsi Makiti tijdens een dienst in Freddy's Tavern in Drieziek, 50 kilometer onder Johannesburg. Makiti, door de week kapitein in het Zuid-Afrikaanse leger, richtte hier zijn Gabola-kerk op waar iedereen wordt omarmd: alcoholisten, drugsverslaafden, sekswerkers en homoseksuelen. Beeld Bram Lammers

De Zuid-Afrikaanse Gabola-kerk doopt zijn leden met hun favoriete alcoholische drank. De snelgroeiende gemeenschap omarmt wie van drank houdt.  Want met bier is niets mis. 'De echte zonde ligt in de geldklopperij waaraan veel gevestigde kerken zich schuldig maken.'

Het is een oorverdovend lawaai in Mbeshu's place, een schuur die is ingericht als kroeg, zoals er veel van dat soort informele cafés zijn in Zuid-Afrikaanse townships. Zo'n veertig bewoners van sloppenwijk Drieziek, 50 kilometer onder Johannesburg, dansen er onder het golfplaten dak met flessen bier in de hand. Ze zingen in Sotho-taal: "De kerk heeft me weggejaagd, omdat ik een drinker ben, maar drinken is geen zonde, financiële hebzucht is dat wel."

In de achtermuur van de shebeen, zoals informele townshipkroegen heten, zit een groot luik. Het is geopend. Door ijzeren tralies reikt de barman er de drank aan. Recht tegenover dit verkooppunt, aan de andere kant van de rechthoekige ruimte, staat aartsbisschop Tsietsi Makiti (52) in een roze mantel en met een mijter op. Hij is oprichter van de Gabola-kerk. Hij heeft een bijbel in zijn handen en gebruikt het poolbiljart van het café als altaar. Daarop prijken drie fusten bier van vijf liter.

De kroeg in Drieziek van de 54-jarige uitbater Andile Mbeshu doet deze zondag voor het eerst dienst als kapel. "Laten we proberen om allemaal enige discipline te tonen", roept Makiti boven het gezang uit, terwijl hij de kerkgangers - de meerderheid mannen - met zijn armen tot rust probeert te manen. 

Kapitein in het leger

Het duurt even voordat iedereen de boodschap heeft begrepen. Een deel van de aanwezigen is om elf uur 's ochtends al behoorlijk aangeschoten. Pas na een minuut of vijf wordt het wat rustiger en neemt iedereen plaats op stoelen en lege bierkratjes.

Gabola betekent drinken in het Sesotho. Afgelopen augustus richtte Makiti zijn kerk op in Freddy's Tavern, een shebeen in Orange Farm, niet ver van Drieziek. Volgens Makiti droeg God hem in een droom op alle mensen die zijn verstoten uit de gevestigde kerken te verzamelen. Makiti moest hen weer een plek geven waar zij de Heer konden aanbidden. De Gabola-kerk omarmt iedereen: alcoholisten, drugsverslaafden, sekswerkers en homoseksuelen.

Doordeweeks is Makiti kapitein in het Zuid-Afrikaanse leger. Hij is leidinggevende binnen de militaire medische dienst. Hij kan dus ook wel degelijk streng zijn. "Wie jonger is dan twintig jaar, moet nu onmiddellijk vertrekken", declameert hij aan het begin van de dienst. Twee assistent-predikanten vertalen zijn Engels naar Sesotho en Zulu, twee talen die de meeste aanwezigen beter spreken.

Geldklopperij

Mensen keren de gevestigde kerken de rug toe doordat die geld van hen vragen en van alles en nog wat als zondig bestempelen, legt Makiti uit. Hij is, naast zijn militaire carrière, al sinds 1993 pastor maar maakte zich los van zijn vroegere christelijke denominatie om de Gabola-kerk te beginnen. Hij brengt het lied voorafgaand aan de dienst in herinnering: "De echte zonde ligt in financiële hebzucht, in de geldklopperij waaraan juist veel van de gevestigde kerken zich schuldig maken."

Bij de Gabola-kerk kost niets geld: pastors trouwen leden gratis, ze begraven hen zonder vergoeding. De kerk van Makiti doet daardoor op een bepaalde manier aan als een religieuze, linkse protestbeweging. De enige kostenpost voor de Gabola-leden is het geld dat zij uitgeven aan biertjes en andere dranken tijdens de kerkdiensten.

Beeld Bram Lammers

Kroegen als Mbeshu's place zijn de gebedshuizen van de Gabola-kerk. Makiti wijdt de eigenaren in als pastors - man of vrouw, dat maakt niet uit. Zij moeten op zondagen de diensten in hun cafés leiden en dienen vooral ook alle drank in hun shebeens te zegenen. Zodra alcohol de zegen heeft van God, kan het niet meer zondig zijn, zo is het idee. "Jezus en zijn discipelen dronken ook overal", legt Makiti uit. "Jezus zegende dan zowel het brood als de wijn. Zo doen wij dat ook."

Zendingswerk taboe

De aartsbisschop is deze zondag naar Drieziek gekomen om kroegeigenaar Mbeshu in te wijden als leider van de Gabola-kerk in die sloppenwijk. Ruim twintig kroegbazen gingen hem de afgelopen maanden voor. Ze verzochten er allemaal zelf om: bij de Gabola-kerk is zendingswerk taboe. De meeste afdelingen van de kerk bevinden zich in townships rond Johannesburg, maar er zijn ook divisies in andere delen van het land, zoals in de provincies Vrijstaat en Noord-West. En er zijn zelfs aanvragen uit buurlanden Lesotho, Zimbabwe en Botswana. De Gabola-kerk groeit als kool.

Religieuze beleving in zuidelijk Afrika tekent zich niet zelden door een impliciete nadruk op de voordelen van het geloof en minder op de kerkelijke regels die daarbij komen kijken. Geloven moet wel een beetje leuk en ontspannen blijven.

Kersvers Gabola-lid Alfred Lehlohonolo (25) is dan ook enthousiast over het gebrek aan regels binnen zijn nieuwe kerk. "Ik ging vroeger naar de Grace Bible Church, maar mocht daar niet meer naar binnen als ik naar alcohol rook", vertelt hij in Mbeshu's place tijdens een korte pauze in de dienst. "Ik begreep er niets van. Hoe vaak herhaalden we niet in onze gebeden: 'Vader, vergeef ons voor onze zonden'? Maar als ik dan dus een keer had gezondigd, was er van vergeving geen sprake. En bovendien: Jezus veranderde toch zelf water in wijn, hoe kan God dan tegen alcohol zijn?"

In een teug

Als de dienst in Drieziek weer begint, neemt kroegeigenaar Mbeshu plaats op een stoel voor het altaar. Makiti legt een bijbel op zijn hoofd en krijgt een glas cider aangereikt, de favoriete drank van Mbeshu. De aartsbisschop spettert er wat van op het kale hoofd van de kroegbaas en tekent in het vocht een kruisje. Hij gebiedt Mbeshu het glas in één teug achterover te slaan. Gejuich stijgt op: Mbeshu is officieel pastor. Vanaf nu zal hij elke zondag in zijn shebeen een kerkdienst organiseren.

Assistent-predikant Glen Lemekhaya (53) neemt de regie over. Net als Makiti heeft hij een theologische opleiding genoten, vertelt hij trots. Aan de Jesus Loves South Africa School of Theology. "Wees niet bevreesd om te genieten van je biertje, maar zorg wel dat je niet dronken je vrouw en kinderen lastigvalt als je thuiskomt", drukt hij zijn gehoor op het hart. Flessen bier gaan gebroederlijk rond. Er volgt een geëngageerde preek, waarin zowel de politiek als de traditionele kerken de volle laag krijgen.

Aartsbisschop Tsietsi Makiti tijdens een dienst in Freddy's Tavern, de geboorteplek van de Gabola kerk. Beeld Bram Lammers

Dat de Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken de Gabola-kerk niet als officiële religieuze stroming accepteert, verbaast aartsbisschop Makiti niet. De hevige kritiek overspoelde vooral eind vorig jaar de Zuid-Afrikaanse media. "De gevestigde kerken zijn gewoon bang voor ons, ze zijn bang dat wij hun kerkbanken leeg trekken", zegt Makiti nonchalant.

Dat zijn kerk online vaak satanistisch wordt genoemd, deert hem evenmin. "Wij dienen God, niet al die mensen hier op aarde die het zo goed denken te weten", antwoordt hij. "En laten we eerlijk zijn: de leden van gevestigde kerken in Zuid-Afrika drinken minstens zoveel als wij. Alleen doen zij dat stiekem, achter gesloten deuren. Zij zijn hypocriet."

Voetbal op tv

Makiti sluit na een uur of twee de dienst af. "Laat je niets wijsmaken, God heeft alcohol zelf voor ons geschapen, zodat we onze dagelijkse zorgen af en toe even kunnen vergeten", benadrukt hij, nadat hij de nodige psalmen en bijbelverzen heeft voorgelezen die moeten aantonen dat God helemaal geen bezwaar heeft tegen een lekkere borrel op zijn tijd. Meestal eindigt de aartsbisschop zijn diensten voor drie uur 's middags, want tegen die tijd komt er voetbal op televisie en dat willen zijn kerkgangers graag zien.

Het valt op dat Makiti zelf tijdens de dienst vrij weinig heeft gedronken. Hij glimlacht wat verontschuldigend. Bier en cider zijn nu eenmaal niet zijn favoriete dranken. "Ik ben meer van de whisky", legt hij enigszins omstandig uit. "Jack Daniel's en Johnny Walker Black Label vooral."

Lees ook: 
In deze kerk wast men elkaars voeten: 'Zo herdenken we Jezus het best'
Trouw-correspondent Niels Posthumus ging ook kijken bij de Holy Church Zionistische kerken. In Zuid-Afrika heeft die meer volgelingen dan welke andere religie ook, maar buiten Afrika heeft niemand ervan gehoord. "Zij probeert onze Afrikaanse tradities niet te veranderen. Al voeren sommigen dat te ver door. Die vallen terug op animisme en voorouderverering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden