Vader Gamal en dochter Tamara Youssef: ‘Onze liefde is als schuurpapier.’

Interview De appel en de boom

‘Ik wilde haar verbannen. Maar het is toch je dochter’

Vader Gamal en dochter Tamara Youssef: ‘Onze liefde is als schuurpapier.’ Beeld Jörgen Caris

In de interviewserie ‘De Appel en de Boom’ vertellen ouder en kind over de rol van de islam in hun leven. Hoe anders zijn ze? In deel dertien: Tamara Youssef (30) en haar vader Gamal (67) uit Almere.

De deur zwaait open, maar de eerste paar tellen is er niemand te zien in de hal van de eengezinswoning aan de rand van Almere. Er klinkt wat gestommel, en zachtjes ruisende stof. Dan laat ze een paar centimeter van haar gezicht zien. “Kom gauw binnen joh, ik ben hier, hoor.” Ze had de gezichtssluier niet op, vandaar de behoedzaamheid.

Tamara Youssef (30) woont hier sinds ze gescheiden is, bij haar vader, met haar vierjarige zoontje. Die laatste vermaakt zich op deze warme middag onder luid gekrijs met de buurkinderen in een zwembadje in de achtertuin. Om beurten spreken ze de kinderen vermanend toe. Hij laat een donker gebrom horen: “Normaal doen.” Zij zegt met zachte stem: “Ga nu maar gezellig spelen.”

Met een beetje tegenzin – “Moet dit echt?” – zijgt vader en grootvader des huizes Gamal (67) neer op de bank. “Ja pap”, zegt Tamara, “We gaan over het geloof praten.” Hij gebaart naar de salontafel, waarop schalen met watermeloen en bonbons staan uitgestald. Er staat een kan water met verse munt – door hem geplukt uit zijn eigen volkstuintje. “Lekker biologisch”, zegt Tamara.

De familie weet in deze kleine woning twee religies te passen. Gamal is christelijk, om precies te zijn koptisch-orthodox. Tamara is islamitisch, om precies te zijn salafistisch. “Al noem ik mezelf liever gewoon moslim. Ik hou niet van die hokjes want dat zorgt alleen maar voor verdeeldheid.” In het dagelijks leven runt ze een praktijk voor alternatieve geneeswijzen. Voordat ze hier weer kwam wonen hebben ze wel het interieur een beetje aangepast, zegt ze. “Het was hier net een kerk. Ik heb gepleit voor een neutrale uitstraling: zonder beelden.”

Een mooie, lichte tijd

Op zijn 23ste kwam Gamal als jonge ingenieur uit Egypte naar Nederland. Hij herinnert zich de eerste jaren als een mooie, lichte tijd, vertelt hij. “Ik had hier al vrienden wonen, dus van hen wist ik al hoe het hier was. Vrijheid, meisjes, en vrouwtjes – en dat je alles kon doen.” Tamara onderbreekt hem: “Ja, ja, we weten het: je had goede intenties.”

Ze gingen naar de kerk in Amsterdam-Noord, vertelt Tamara. “Maar het deed me eigenlijk nooit iets.” Gamal: “Ik ga nog altijd, elke zondag. Vaste prik.” Tamara: “We zijn best streng opgevoed, er waren regels thuis, al was er vaak wel een manier om die te omzeilen. Ik heb van huis uit geleerd om een connectie te hebben met God. Maar het geloof hield me nooit zo bezig – ik was echt een puber. Ik had een heel Nederlands studentenleventje: volgde de opleiding maatschappelijk werk en dienstverlening, ging uit, was constant in het centrum, drankjes doen met vriendinnen.”

Toen ze begin twintig was volgde een spirituele zoektocht. Met een groep vriendinnen ging ze op zoek naar meer eenheid en rust. “Het boeddhisme trok ons aan. Maar op een gegeven moment kwam ik continu in aanraking met de islam. Dan liep ik ergens langs een boekwinkel, en dan viel mijn oog op een boek over moskeeën. Heel bizar. En vrouwen met hoofddoeken, waar ik jaren gewoon was langsgelopen, vielen me nu plots op. Wauw, wat mooi, dacht ik. Het was alsof er een lampje in m’n hoofd aanging: ik moet moslim worden. Ik wilde iets anders. Daarna is religie mijn hele leven geworden.” Gamal: “Zij zegt: religie is haar leven. Nee, religie is al míjn leven. Ik heb niets tegen de islam – en ik wil me er niet mee bemoeien, maar mijn geloof is waar. Altijd.

Verbannen

“Maar ja, haar bekering is nu eenmaal gebeurd. Ik weet de dag nog dat ik het hoorde. Ze belde om het te zeggen. Ik was in België, waar ik toen een Italiaans restaurant had. Ik dacht: ze maakt een geintje. Zoiets zei ik ook, denk ik. ‘Gekkerd toch’.” Tamara: “Je zei wel meer, toch?” Gamal: “Ik was van plan om haar te verbannen, en dacht: laat ze maar helemaal wegwezen. Maar ja, het is toch mijn dochter. Dus dan moet je dat accepteren.” Tamara: “Dat woord ‘verbannen’ klinkt misschien heftig. Maar ik ken mijn vader. Hij heeft dat woord zijn hele leven lang al gebruikt, als dreigement bij van alles en nog wat. Zo van: ‘Als je met een Marokkaan thuiskomt, hoef ik je nooit meer te zien.’ Over moslim worden hadden we het eigenlijk nooit eerder gehad. Daar was nooit sprake van geweest. Dat ik me zou gaan bekeren had ik zelf ook helemaal niet aan zien komen.”

Gamal: “We hebben een tijdje geen contact gehad. Een half jaar.” Tamara: “Ja, je was erg boos, en wilde geen contact. Mijn zusje en mijn moeder hebben ook met hem gesproken: dit is haar keuze, en die moet je respecteren. Vanuit zijn visie snapte ik dat het pijn doet. Vanuit elk geloof leer je: dit is het ware geloof. Dus dan wil je natuurlijk dat degene van wie je houdt dat ook zo ziet. Ik wist gewoon dat het tijd nodig had. Hij heeft een heel zacht hart. Dus na een tijdje zei ik: ‘Pap? Wanneer zien we elkaar weer?’ Toen was het klaar.”

Gamal: “Ik heb alles geprobeerd mee te geven, maar ja, zij luisterde niet naar me. Na een tijdje ging de boosheid weg. En ik zie ook wel dat haar leven beter geworden is nu ze moslim is. Vroeger was ze nogal wild in alles. Nu is ze rustig geworden.” Tamara: “Ja, ik was heel grof, heel rauw in mijn uitingen. Snel boos ook. Ik heb vanuit mijn religie geleerd om met mooie woorden te spreken, en om te zwijgen als je iets slechts denkt. Of dat je het zo verpakt dat je een ander daar niet mee beschadigt.”

Hoofddoek als Erykah Badu

Sinds een kleine twee jaar draagt Tamara buitenshuis een nikab, een sluier die alleen de ogen vrijlaat. Binnenshuis niet. “Tenminste – als er geen mannelijke gasten zijn waarmee ik in theorie zou kunnen trouwen. Ik hoef hem niet te dragen bij vrouwen, of mijn vader, broers en ooms.

“Ik droeg eerst gewoon een hoofddoek. Zo’n hoofddoekje als zangeres Erykah Badu heeft, die je zo hoog op je hoofd draagt, als een knotje. Maar het was heel raar: ik werd continu ten huwelijk gevraagd door wildvreemde oudere mannen. Dus ik dacht: is dit wat ik hiermee aantrek? Dat was niet fijn. Toen heb ik voor het gemak een simpelere, ruimer vallende hoofddoek opgedaan.” Gamal: “Ik vond dat niets. Maar ja, ik kan haar niet slaan om te zorgen dat ze het uittrekt, he?”

Tamara: “Nee, dwang vindt hier niet plaats in huis. Ik ken wel bekeerlingen die verstoten zijn. Dat een moeder of vader hun eigen kind wegstuurt omdat het niet is zoals zij zijn – daar kan ik me niks bij voorstellen. Zo zou ik nooit met mijn kind omgaan. Als mijn kind zegt: ‘Nou mam, jij bent moslim, leuk voor jou, maar ik kies voor iets heel anders’, dan zou mijn hart kapotgaan. Maar ik zou hem nooit de deur uitschoppen. Nee. Het enige waartoe ik mijn zoontje dwing, is om groenten te eten.”

Burkaverbod

Later deze week gaat de nieuwe wet in die de gezichtssluier verbiedt op scholen, in het openbaar vervoer, in ziekenhuizen en overheidsgebouwen. Verschrikkelijk, vindt Tamara. “Het is zo onrechtvaardig. Er heeft nooit een onveilige situatie plaatsgevonden met een nikabdragende vrouw. Sterker nog, wij zijn juist degenen die worden aangevallen. Ik maak regelmatig mee dat ik word uitgescholden voor ‘terrorist’ of ‘IS-vrouwtje’. Er is ook wel eens iemand op straat helemaal uit z’n plaat gegaan tegen me.

“Dat heeft natuurlijk alles te maken met het beeld dat bestaat van de islam. Ik begrijp niet hoe dat heeft kunnen gebeuren. De terroristen, IS –hoe kan zo’n mislukt gedeelte van de aarde, zo’n gehandicapt gedeelte van wat zich islamitisch noemt, het beeld bepalen?” Gamal: “Ik vind het verbod prima.” Tamara: “Er staat straks honderdvijftig euro boete op, he?” Gamal: “Oh, dat is niet leuk. Dat is niet rechtvaardig, nee.”

Tamara: “Ik draag heel leuke kleuren. Lichtbruin, lichtgrijs, lichtroze. Dat doe ik bewust, om het toegankelijk te houden voor mensen. Zo van: ‘luister, ik ben gewoon een mens’. Ik kies hiervoor. De nikab geeft mij een voldoening en een zoetheid. Er is niks op deze wereld wat dat genot kan overtreffen. En ik heb alles gegeten en gedronken, alles gezien, alles meegemaakt.”

Komst van de boodschapper

Tamara vertelt honderduit over haar geloof, en Gamal hoort het stilletjes aan vanaf zijn plekje op de bank. Tot het gesprek op het gebed komt, en ze vertelt dat zij vijfmaal daags bidt. Hij bidt ook, zegt hij, maar dan zesmaal daags. “En ik lees elke dag uit de Bijbel.” Tamara: “Ik lees nu vooral de Koran, maar er zijn wel momenten dat ik nog in de Bijbel lees. Dan zoek ik op wat voor bewijzen erin staan over de islam. Die staan er wel zeker in, hoor. We hebben dat ook eens samen opgezocht, weet je nog?” Gamal, bozig: “Welnee. Wat zeg je nu?”

Tamara: “Er staat in de Bijbel heel duidelijk dat er nog een boodschapper gaat komen – daarmee wordt de profeet Mohammed bedoeld.” Gamal: “Dat staat niet in de Bijbel. Kom op, dan pakken we het boek erbij, en gaan we kijken.” Tamara: “Een andere keer, papa. Dit soort gesprekken eindigen meestal niet altijd zo vrolijk. Dat eindigt met dat we naar elkaar roepen. Dat heeft geen zin.” Gamal: “Als het om het geloof gaat zijn we totaal verschillend. Maar onze liefde is schuurpapier. Het schuurt, maar het is altijd goed.”

Vertaalfoutje

Hoe zien ze de eeuwigheid? In de Bijbel wordt Jezus gevraagd hoe je in de hemel kunt komen, vertelt Gamal. “Dan zegt Jezus: op één manier. Via mij kom je in de hemel. Anders niet. Dus ja, zij komt niet in de hemel.” Tamara: “Ja, dit is precies waarin wij tegenover elkaar staan. Volgens mij kan het alleen op de islamitische manier. Dat is wel pijnlijk.” Gamal: “Dan ben ik eindelijk van haar af.” Tamara: “Pap!” Gamal: “Nee, grapje natuurlijk.

“Kijk, ik vind het heel erg. Ik heb het honderd keer geprobeerd. Haar meegenomen naar de kerk, en toen ze niet meer wilde, almaar gevraagd of ze toch meekwam. Maar zij was met een heel ander leven bezig. Tot aan mijn dood zal ik proberen haar naar me te laten luisteren. Maar als ze dat niet doet: nou ja, dan zullen we kijken wie er wint.”

Tamara: “Als christen heb ik nooit geloofd dat Jezus de enige en letterlijke zoon is van God. Ik zei altijd als mensen mij daarom vroegen: dat moet een vertaalfoutje zijn vanuit het Aramees.” Dan beginnen de twee door elkaar heen te praten, en het eindigt ermee dat Gamal de kamer uitloopt, en naar boven gaat. Hij geeft haar in het voorbijgaan een zacht duwtje. “Aan de kant, Zorro.” Ze lacht, en pakt hem even vast. “Hij noemt me ook wel pinguïn, of ninja. Ja, dit is helemaal mijn vader.”

Vragen & Antwoorden

Hoe belangrijk is religie voor je?

Gamal: Erg belangrijk
Tamara: Erg belangrijk

Hoe vaak ga je naar de moskee of kerk?

Gamal: Minstens een keer per week
Tamara: Minstens een keer per week

Hoe vaak bid je?

Gamal: Vijf keer per dag of vaker
Tamara: Vijf keer per dag of vaker

Lees je de Bijbel of de Koran?

Gamal: Ja
Tamara: Ja

Hou je je aan de vastentijd?

Gamal: Ja
Tamara: Ja

Hoort een vrouw een hoofddoek te dragen?

Gamal: Nee
Tamara: Ja

Drink je alcohol?

Gamal: Nee
Tamara: Nee

Eet je varkensvlees?

Gamal: Ja
Tamara: Nee

Lees ook:

Nida gaat boetes van nikabdraagsters betalen

Vrouwen die straks een boete krijgen voor het dragen van een gezichtssluier op een plek waar dat niet mag, kunnen een beroep doen op de politieke partij Nida. Die biedt aan om de boetes te betalen. De op de islam geïnspireerde partij ziet het verbod, dat over twee weken ingaat, als een inbreuk op de vrijheid van godsdienst.

Serie Appel en Boom

Religie-redacteur Marije van Beek spreekt met enige regelmaat ouders en kinderen over hoe zij omgaan met hun geloof. Lees hier eerdere afleveringen van haar serie Appel en Boom

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden