Nieuw Moreel PeilRené ten Bos

‘Ik vrees dat we met die lockdown langzaamaan in een Foucaultiaanse nachtmerrie belanden’

Premier Mark Rutte en Jaap van Dissel (RIVM) dinsdagavond tijdens de persconferentie over de coronamaatregelen. Beeld ANP

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) onderzoekt Peter Henk Steenhuis ethische vragen uit het coronatijdperk. In deel twee: het niet-lullen-maar-poetsenframe van premier Rutte.

Waarneming:

Op zijn persconferentie dinsdagavond zei premier Rutte: “We kunnen er heel filosofisch over doen, maar als we ons niet aan de anderhalvemeter-maatregel houden, zal het virus elke kans aangrijpen om over te springen van de ene persoon op de andere.”

Nieuw Moreel Peil (NMP):

Deze crisistijd vraagt niet om woorden maar om daden.

Reactie van voormalig Denker des Vaderlands René ten Bos:

“De uitspraak van premier Rutte past in het niet-lullen-maar-poetsenframe. Rutte’s woorden sluiten ook aan bij een uitspraak van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die zich naar aanleiding van voorzichtige versoepelingen in Duitsland ergerde aan Öffnungsdiskussionsorgien, orgies van discussies. Bij dit frame krijg je vaak een beeld voorgeschoteld: brandweerlieden die een brandend huis blussen en niet staan te overleggen.

“Rutte’s uitspraak is opmerkelijk, want de premier heeft meermalen gezegd van filosofie te houden. Zo is hij een fan van de Brits-Oostenrijkse politiek filosoof Karl Popper. Rutte zei ook: “We staan aan het prille begin van een periode waarin zich meer onzekerheden voordoen dan onzekerheden”. Juist in zo’n imperfecte crisissituatie moet je praten en overleggen, filosoferen. Dat wordt nu gedaan in de ziekenhuizen, in allerlei morele beraden na afloop van crisisdiensten en ook tijdens het werk zelf is er constant overleg.

“Je ziet meteen wat er gebeurt als je niet genoeg filosofeert. In dezelfde persconferentie zei Rutte: “De vrijheid van de een mag niet ten koste gaan van de gezondheid van de ander”. Dat lijkt opnieuw een opmerkelijke uitspraak voor een liberaal, voor wie vrijheid bovenaan zijn prioriteitenlijstje staat. Maar afgezien daarvan is de uitspraak ook een blunder. Als je dit zegt, hoe kun je dan toestaan dat we autorijden? In het verkeer vielen vorig jaar 619 doden en een kleine 22.000 zwaargewonden, onder wie veel fietsers en tachtig-plussers. En hoe kun je toestaan dat we vliegen? Dat de boeren en de bouw stikstof uitstoten? Onze vrijheid gaat constant ten koste van de gezondheid van anderen.

“Kennelijk zitten we nu in een andere situatie. Als ik naar zo’n persconferentie luister, is het alsof ik de Franse filosoof Michel Foucault hoor, die spreekt van biopolitiek en telkens opnieuw benadrukt dat liberale samenlevingen altijd een obsessie ontwikkelen voor volksgezondheid. Telkens als er een epidemie geweest is, zo laat Foucault zien, is dat een manier voor regeringen om het volk verder te disciplineren. 

“Ik was aanvankelijk voor de lockdown – de gezondheidszorg moest ontlast worden – maar vrees toch dat we langzaamaan in een Foucaultiaanse nachtmerrie belanden. Rutte is erg populair op dit moment. Dat laat zien dat we, in ieder geval in tijden van crisis, meer aan volksgezondheid hechten dan aan vrijheid.

Dit is de tweede aflevering van de rubriek Nieuw Moreel Peil, waarin filosofieredacteur Peter Henk Steenhuis allerhande ethische vraagstukken die tijdens de coronacrisis opborrelen aan de kaak stelt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden