null Beeld

Theologisch Elftal

‘Ik vind het naïef om te bidden voor vrede. Je bent ook geroepen om je uit te spreken tegen onrecht’

De strijd tussen Israël en Hamas duurt voort. Veel christenen in ons land voelen een speciale band met Israël. Kunnen de kerken iets doen om te zorgen dat de emoties over het gewapende conflict ook in ons eigen land niet te veel oplopen?

Over de voortdurende strijd tussen Israël en de Palestijnen zijn de meningen ook in ons land verdeeld. De een benadrukt het recht op zelfverdediging van Israël en heeft het over willekeurige raketbeschietingen van Hamas op de burgerbevolking van het land, de ander legt nadruk op de verschrikkingen voor de Palestijnse bevolking. Van oudsher voelen christenen in Nederland een sterke verbondenheid met het volk Israël, maar de laatste jaren klinken er steeds vaker ook kritische geluiden. Vorige week nog vroegen vijf predikanten aan het landelijk bestuur van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) om de Palestijnen excuses aan te bieden voor het leed dat hun is aangedaan. De vraag is hoe de kerken in Nederland moeten reageren op de laatste golf van geweld in dat volgens vele gelovigen nog altijd Heilige Land.

“Ik voel mij erg verdrietig over al dat geweld”, zegt Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog. “Het maakt me boos. Daarnaast voel ik me betrokken bij de mensen daar, omdat ik een tijdje in Jeruzalem heb gewoond. Ik heb er vrienden wonen. Heel heftig allemaal.”

Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog Beeld Maartje Geels
Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloogBeeld Maartje Geels

“Bij mij komt het woord machteloosheid naar boven”, zegt Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de VU in Amsterdam. “Je gebruikt geweld als je er met elkaar in gesprekken niet uitkomt. Geweld is dan ook een uiting van machteloosheid. Je weet dat als je aan geweld begint, dat uiteindelijk een spiraal van geweld oplevert. Als de eerste raketten naar Israël worden afgevuurd, dan weet je dat Israël echt wel terugslaat.”

Wim van Vlastuin Beeld TR Beeld
Wim van VlastuinBeeld TR Beeld

Stegeman: “Vaak is de voorstelling: ‘Palestijnen beginnen, vanuit Gaza worden raketten afgevuurd op Israël, dat moet reageren’. Het steekt me dat Israël nooit wordt neergezet als de agressor. In 1948 was er een plan om zoveel mogelijk Palestijnen uit het gebied te verwijderen dat Israël zou worden. Dat zorgde voor zo’n achthonderdduizend Palestijnse vluchtelingen, een deel van de inwoners van Gaza is vluchteling uit 1948. Ik wijs die raketten op Israël af, dat is geweld tegen gewone burgers. Maar ik vind het fout om Palestijnen, of in dit geval Hamas, als de agressor aan te wijzen.”

Van Vlastuin: “De Palestijnen zijn begonnen met het afschieten van raketten.”

Stegeman: “Dat is niet het begin. Gaza is een openluchtgevangenis. Er is een proces van etnische zuivering gaande op de Westoever, er zijn huisuitzettingen in Oost-Jeruzalem, de Al-Aqsamoskee werd bestormd door de Israëlische politie op een heilige feestdag. De Israëlische bezetting betekent doorgaand, dagelijks en regelmatig ook dodelijk geweld.”

Van Vlastuin: “Ik heb die onop­geefbare verbondenheid met Israël, maar dat betekent niet dat ik het land als een lief lammetje zie. Ik heb in Israël ook gesprekken gehad met Palestijnen en ken ook hun pijn.”

Stegeman: “Wim en ik komen deels uit dezelfde protestantse traditie. Pas toen ik in Jeruzalem woonde, ontdekte ik de blinde vlekken van die protestantse bagage. Het kostte me veel moeite om Israëlisch geweld echt te zien voor wat het is. Toen vielen mij de schellen van de ogen en dacht ik: ‘Dit is wreed en ongeoorloofd’. Gelukkig hoor je dat tegenwoordig ook wat vaker in de Nederlandse kerken.”

Van Vlastuin: “Zelf bid ik voor vrede in het Heilige Land en met mij veel andere christenen. Als je er, zoals ik, van overtuigd bent dat de situatie complex is, dan heeft het ook geen zin om er simpele oneliners op los te laten. Met simpele oneliners kunnen de kerken beter zwijgen.”

Stegeman: “Ik vind het naïef om te bidden voor vrede, zonder dat je kijkt naar context, machtsverhoudingen. Dan schiet je als kerken tekort. We hebben ook een profetische roeping. Je bent ook geroepen om je uit te spreken tegen onrecht.”

Van Vlastuin: “Maar voordat je iets gaat roepen, moet je wel met beide partijen spreken. Ik vind het wat goedkoop om statements uit te laten gaan tegen onrecht van één bepaalde partij in dit conflict.”

Stegeman: “Wat is daar goedkoop aan?”

Van Vlastuin: “De verhoudingen die er nu zijn tussen Israël en de Palestijnen, hebben een heel lange geschiedenis, al van voor 1948. Daar kun je niet zomaar aan voorbijgaan.”

Stegeman: “Die brief van die predikanten waarin gepleit wordt voor excuses aan de Palestijnen laat zien dat ze zich goed in de geschiedenis hebben verdiept. Daarnaast is er een oproep van onze Palestijnse broeders en zusters die zeggen: ‘Wij hebben hulp nodig. En de Israëlische bezetting van ons land is een zonde’.”

Van Vlastuin: “Ik merk in dit gesprek dat ik er anders in sta dan Janneke. Dat zorgt voor een bepaalde emotie. Verder vind ik het van belang dat we in Nederland als joden, moslims en christenen, maar ook christenen onderling in gesprek blijven over dit voor zoveel partijen zo pijnlijke conflict. Daar hebben de christelijke kerken een grote verantwoordelijkheid in, denk ik.”

Stegeman: “Wij zijn als Nederlanders en christenen onderdeel van het conflict. Het is niet zo belangrijk dat Wim en ik het eens worden misschien, wel dat we zien dat we geen buitenstaanders zijn en dat Israël profiteert van onze politieke, morele en ook theologische steun. Rechtvaardigheid gaat voor vrede uit, zonder rechtvaardigheid is de vrede onecht. Er is geen snelle route die om die lastige discussies heen gaat. De grote verandering gaat er niet komen zonder wrijving en polarisatie.”

Van Vlastuin: “Dat is voor mij een bevestiging dat je daarover dus in gesprek moet gaan met elkaar. Ik ben het met Janneke eens dat er voordat je van vrede kan spreken, dingen rechtgezet moeten worden. Probleem is wel dat de beleving van onrecht in dit conflict nogal verschilt. Ook bij Janneke en mij.”

Lees ook:

Groepje predikanten wil excuses van de PKN aan Palestijnen

De Palestijnen zouden van de Protestantse Kerk in Nederland excuses moeten krijgen voor het leed en onrecht dat hen is aangedaan. Want kerk en theologie zijn medeplichtig aan ‘de zonde van de bezetting en onderdrukking van het Palestijnse volk’, zo stellen vijf PKN-predikanten in een open brief aan het landelijke kerkbestuur om een schuldbelijdenis.

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden uit een poule van elf op de actualiteit. Lees hier eerdere afleveringen terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden