Zin in het alledaagseFrank Kuhlmann

‘Ik stapte uit het onderwijs, ik stapte in de wereld’

Frank Kuhlmann: ‘Om weer aansluiting te vinden bij de wereld ben ik gaan vertragen’. Beeld Judith Jockel
Frank Kuhlmann: ‘Om weer aansluiting te vinden bij de wereld ben ik gaan vertragen’.Beeld Judith Jockel

Welk verhaal geeft uw leven zin? Trouw-lezers vertellen hun verhaal. In deze aflevering: Frank Kuhlmann (1968). ‘Mijn opvoeding begon bij min-drie: drie jaar voor mijn geboorte overleed mijn broer.’

Peter Henk Steenhuis

“Op 16 oktober 2012 stelde ik aan het einde van een schooldag de retorische vraag: ‘Volgens mij was ik niet zo gezellig vandaag’. Ik had dat jaar kinderen van tussen de 6 en 9 in de klas. Een meisje antwoordde kordaat: ‘Nee’. Ik meldde mij dezelfde dag ziek. Dit had geen zin meer. Die dag in oktober ging de kurk van de fles. Het duurde anderhalf jaar voordat ik weer les kon geven. Tot dan was ik op school juist altijd gezellig.

Ik kreeg last van de regelgeving, omdat ik mij moest voegen naar regels waar ik niet achter stond. Als ik hier iets over zei, werd mijn stem niet gehoord. Ik had ze willen zeggen dat ik, als leraar, een streep voor me zet. Als ik achter me kijk, zie ik organisatiedeskundigen, psychologen, inspectie, die allemaal wat vinden, mij vertellen wat te doen. Ik sta daar voor die streep met een zware rugzak vol goedbedoelde maar ongevraagde adviezen.

Ze hadden allemaal wat

Ik werk op een Jenaplanschool, ik ben opgeleid om vanuit een pedagogische visie te werken. Die visie werd steeds meer onderwijskundig en psychologisch geladen. En die visie maakte mijn rugzak zwaarder, ik moest in problematieken denken, in etikettering van kinderen, ze hadden allemaal wat. Het viel mij steeds zwaarder de lijn over te stappen, en mijn klas binnen te gaan.

Toen, in de periode voor de zestiende oktober, was ik niet in staat woorden aan deze druk te geven. Het ontbrak mij aan taal. Ik werd stiller, ik trok mij terug. De woorden die ik kon vinden waren: ‘Volgens mij was ik niet zo gezellig vandaag’. Als ik thuiskwam was ik moe, had ik geen ruimte meer voor mijn kinderen, voor wat hen bezighield – iets wat ik vaker hoor van collega’s.

Geen verhalen

Dat deed me toen denken aan mijn eigen kindertijd. Mijn opvoeding begon bij min-drie: drie jaar voor mijn geboorte overleed mijn broer. Er hingen een schilderij en een foto van hem in huis, er bestonden alleen geen verhalen over hem. De spanning van dat verlies was voelbaar in ons gezin, maar ik heb er met mijn ouders nooit over kunnen praten.

Na 16 oktober 2012 heb ik mij teruggetrokken uit het onderwijs, dat heet ‘ziek thuiszitten’. Ik voelde mij niet ziek, toch had ik een zware depressie. Ik had huiswerk te doen. Zo kwam ik ook uit bij mijn jeugd. Ik voetbalde veel, maar mijn vader kwam bijna nooit kijken. Ik heb daar míjn verhaal van gemaakt: hij was niet geïnteresseerd in mij, niet trots op mij. In het voetballen zocht ik de vaderfiguur, daar hoopte ik op complimenten. Hoewel ik niet zo getalenteerd was, droomde ik ervan profvoetballer te worden. Over die droom kon ik onmogelijk met mijn vader praten.

Ik had de periode van ‘ziek thuiszitten’ nodig om weer aansluiting bij de wereld te vinden, bij de school; in verbinding te komen met mijzelf, met mijn kinderen, met mijn vader, met het verhaal van mijn ouders. Mijn broer had leukemie. Destijds was het niet gebruikelijk ouders echt goed voor te lichten over de ernst van een ziekte. Op een ochtend werden ze gebeld: of ze naar het ziekenhuis wilden komen, er was geen haast bij, hun zoon was al overleden.

Anders kijken

Lange tijd heb ik mijn vader willen veranderen. Pas toen ik ontdekte dat ík anders naar hém moest leren kijken, is onze relatie sterk verbeterd. Hij is onlangs overleden. We hebben onze tijd samen goed afgesloten.

Om weer aansluiting te vinden bij de wereld ben ik gaan vertragen. Ik reed overal op de fiets naartoe. Mijn vrouw zei vaak: ‘Wat ben je snel terug.’ Ik besloot te gaan wandelen, om me heen te kijken. Ik stapte uit het onderwijs, ik stapte in de wereld. Op een lantaarnpaal zag ik een sticker, die ik fotografeerde en afdrukte. Die foto scheurde ik vervolgens in stukken. Tijdens dat scheuren deed ik leuke ontdekkingen. Zo stond op die sticker het woord ‘moet’ waar ik de ‘t’ van had afgescheurd. Als ik van die letter nou eens een ‘d’ maak, dacht ik, wat gebeurt er dan? Was dit toeval? Het verschil kreeg voor mij betekenis: wat moet ik doen, en waar haal ik de moed vandaan het anders te doen? Toch ging ik uitproberen het anders te doen.

Tergend langzaam

Op een dag liep ik op straat achter een groep Afrikaanse jongeren, die plezier hadden. Ze liepen tergend langzaam. Ik nam hun pas over. Ik liep achter ze – niet te dicht, ze zagen me niet – ik wilde ervaren hoe het was om zó langzaam te lopen. Het kostte me veel moeite hun tempo over te nemen. Ik voelde: dit is nou vertragen. Snelheid zit niet alleen in je geest, snelheid zit in je lichaam. En het kostte moeite dat eruit te krijgen.

En ik onderzocht het begrip ‘eenzaamheid’. Mijn zoon en ik hadden een seizoenkaart voor PEC Zwolle. Mijn zoon zat bij de harde kern, dat vond hij leuk. Ik zat in mijn eentje tussen 13.000 mensen. Eenzaamheid is een existentieel, ongemakkelijk gevoel. Je krijgt de neiging gauw contact te leggen. Dat deed ik bewust niet. Als ik contact zou maken, voelde ik die eenzaamheid niet meer. Ik keek om mij heen, maakte verbinding met mijn omgeving. Ik zat daar, en ik leerde daarvan te genieten.

Na anderhalf jaar kreeg school weer betekenis voor me. Het lukt me nu beter de druk van me af te laten glijden. In de teamkamer zit ik soms even alleen, om bij te komen van de vele prikkels in de school. De periode van zelfonderzoek resoneert nog steeds. Af en toe vertel ik er wat over aan collega’s. De meeste waarderen dat. Ik hoef niet meer met iedereen vrienden te zijn, en geniet wanneer we het gezellig hebben.”

Heeft u ook een zingevingsverhaal te vertellen en wilt u dat delen? Mail dan naar: zingeving@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden