Column

Ik dacht dat de theologische faculteit wel dicht kon, maar niet dus

Bert KeizerBeeld Trouw

Ik las Kuitert's verhaal waarin hij vertelt dat hij ergens in het begin van de jaren zestig met vrouw en kinderen een ijsje koopt op zondag. "De ijscoman zal ons als klanten hebben gezien, maar voor mij was het echt een daad."

In 2017 is het niet zo makkelijk uit te leggen wat hier speelde, maar kort gezegd kwam het er op neer dat de Schepper van het Heelal er om allerlei redenen een hekel aan had als protestantse mensen op zondag ergens van genoten.

Hiervan bestaat natuurlijk ook een theologisch verantwoorde uitleg, maar ik geef u op een briefje dat die net zo potsierlijk klinkt als mijn Donald Duck-versie. Kuitert schudde die knorrige Schepper van zich af door te stellen: "Alle spreken over Boven komt van beneden, ook de uitspraak dat iets van Boven komt." Pieter Geenen balde dit mooi samen in zijn tekening van een toornige God die echter een buikspreekpop is, zodat de buikspreker zichzelf toeblaft dat zo'n ijsje niet kan.

De tekst loopt verder onder de strip van Pieter Geenen. Klik op de pijltjes om door de stript te bladeren.

In mijn geboortestad Amersfoort woonden (in mijn idyllisch getinte herinneringen) precies evenveel protestanten als katholieken. Ik begreep niet goed hoe dat zat met 'de protestanten', want binnen die groep had je: hervormden, gereformeerden, artikel 31, luthersen, remonstranten en vrijgemaakten. De geschiedenis van al deze stromingen was, en is, mij grotendeels onbekend. Katholieken waren gewoon allemaal katholiek, maar protestanten?

Elk naar andere kerk 

Onze kinderloze overburen, die wij oom en tante noemden, gingen elk naar een andere kerk op zondag, zonder dat daar binnen hun huwelijk enige wrijving over bestond. Ik was vriendjes met de zoon van onze streng gereformeerde slager. Wij speelden bij elkaar thuis en ik voelde nooit enige minachting in hun gezin jegens het onze.

We roddelden wel over elkaars gezindtes. Zo constateerden wij met tevredenheid dat de kinderen van de slager, die natuurlijk nooit naar de kermis mochten, 's morgens wel extra vroeg opstonden om in het zand bij de kraampjes naar gevallen kwartjes en dubbeltjes te gaan zoeken. Iets anders wat opviel was de diepe rouw waarin zij zich hulden als ze ter kerke gingen. Als jongetje dacht ik dat er iets heel droevigs gaande was in hun kerkdiensten.

Bepaald door kerkelijk gezindte 

Het zal niet meevallen om aan onze kinderen of kleinkinderen uit te leggen hoezeer onze levens in de jaren vijftig en zestig bepaald werden door de kerkelijke gezindte waar je bij hoorde.

School, vriendjes, kruidenier, dans-club, huwelijkskandidaten, vakantiebestemming, beroepskeuze en een aanzienlijk deel van je omgang met jezelf ontleende je aan, werd opgelegd door, dominee of priester. En alle pogingen om te bepalen hoe erg het was, of hoezeer het meeviel, zijn gedoemd. De een werd misbruikt, de ander gepamperd.

En waar zijn we aangekomen nu we zo zeker weten dat we tegen onszelf zitten te kletsen? Al die eeuwen tegen onszelf zaten te kletsen?

Verloren 

Kosmisch voelen we ons verloren nu blijkt dat alles wat van Boven komt eerst door ons zelf de lucht in is gegooid. En als we dat allemaal laten neerdwarrelen en opnieuw luisteren dan horen we ... niks. Wat ik niet snap is hoe het komt dat we deze ontdekking steeds opnieuw moeten doen. Ergens in de zesde eeuw voor Christus zei Xenophanes al dat Ethiopische goden zwart waren en platte neuzen hadden, en die van de Thraciërs blauwe ogen en rood haar, en dat paarden of leeuwen als ze konden tekenen hun goden zouden afbeelden als paarden of leeuwen.

Maar de boodschap bleef nooit lang hangen, tot nu. Je vraagt je af hoe het verder gaat met ons op dit punt. Gerrit-Jan KleinJan citeerde een theologiestudent die zei: "Die afrekentheologie, dat hoeven wij niet meer." En hij voegt daar aan toe dat de beeltenis van Kuitert aan de Vrije Universiteit is 'afgebladderd'.

Maar wacht eens even, theologiestudent? Gaan we nou weer opnieuw beginnen? Ik dacht eigenlijk dat de theologische faculteit dicht kon na Kuitert c.s. en dat de boedel verdeeld kon worden onder antropologen, historici, filosofen, filologen, archeologen, sociologen, psychologen en classici. O ja, en ethici natuurlijk.

Afrekentheologie? Ja, afgerekend met theologie. Maar niet dus.

Lees ook de eerdere columns van Bert Keizer

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden