null Beeld

ColumnStijn Fens

Ik ben het zicht op wie mijn moeder was kwijt

Stijn Fens

In de lijst van televisieprogramma’s die door mijn mediabox, zonder dat ik daar erg in had, van mijn televisie waren opgenomen, stond een oude bekende: de documentaire Boudewijn de Groot-Kom nader die Suzanne Raes in 2015 maakte over de zanger. Ik had die documentaire al een keer gezien en wilde ’m eigenlijk nog wel een keer bekijken. Toch aarzelde ik. Dat had niets te maken met de kwaliteit van die documentaire. Het is met afstand het beste portret dat van de in zichzelf gekeerde De Groot is gemaakt. Nee, het had iets te maken met mijn moeder en met emoties die ik liever vermijd.

De woorden ‘Kom nader’ komen voor in het nummer Anamorfose dat Boudewijn de Groot schreef over zijn vader. Die bleef voor hem altijd op afstand, onkenbaar. De Groot probeert het beeld van zijn vader na al die jaren toch nog scherp te krijgen.

blijf niet verborgen
in de spiegel van de tijd
kom nader
ik ben het zicht op
wie je was die jaren kwijt
kom nader
aarzel niet kom nader
wie gevangen zit
weet van geen horizon
maar wie gestorven is
weet van geen ketens
kom nader

In de documentaire zie je hoe Boudewijn de Groot aan het nummer werkt en het uiteindelijk inzingt in een geluidsstudio. De eerste keer dat ik die scène zag, greep die mij al aan. Ook nu weer, want ik was toch maar opnieuw gaan kijken. En ook nu moest ik weer aan mijn moeder denken. Het zicht op wie zij was, ben ik ook al jaren kwijt.

Ik herinner me nog goed hoe ze altijd begon te huilen als ik bij haar was

Mijn moeder overleed bijna negentien jaar geleden. De laatste jaren van haar leven woonde zij in een verpleeg­huis. Om haar heen wat meubilair uit het huis waar ze lang gewoond had. Een kastje, kan ik me herinneren. Misschien ook wel de stoel waar ze thuis altijd in zat. In de kledingkast hingen volgens mij drie of vier jurken. Ik weet het niet meer precies. Vreemd hoe zo’n kamer vervaagt in je herinnering, terwijl ik er vaak was. Wel herinner ik me nog goed hoe ze altijd begon te huilen als ik bij haar was en ik aankondigde dat ik weer moest gaan. Dat hoorde ik nog als ik door de gang naar de uitgang liep. Pas na de tweede klapdeur was het weggestorven. Altijd had ik dan het gevoel dat ik langer had moeten blijven.

Op zomaar een ochtend in december begaf haar hart het. Niemand van ons was erbij. Geen laatste woorden, geen laatste ademhaling, geen wederzijds loslaten. Ik herinner mij een wanhopig telefoontje van mijn vader en het beeld van mijn overleden moeder in het mortuarium van het verpleeg­huis. En weg was ze. Na haar dood droomde ik dat ze mij uit de hemel opbelde. Ik hoefde mij niet ongerust te maken, het ging allemaal goed. Dat was ons laatste gesprek.

Niet zo lang geleden kreeg ik post van een bevriende dichter. In de envelop zat een handgeschreven kaartje en een foto van hem met mijn moeder. De foto dateert uit 1967 of 1968, schreef de dichter op het kaartje. Mijn moeder kijkt vrolijk de camera in, terwijl ze een sigaret in haar rechterhand heeft. Even was het beeld dat ik van haar had weer scherp. En mooi. Maar ook kwamen er vragen op. Wat dacht ze op dat moment met die sigaret in haar hand? Was er toen al iets van de somberte die haar leven later zo ging overheersen?

Even zie je de doden weer scherp

Een anamorfose is ‘een vertekende afbeelding die een vervormd beeld geeft van het weergegeven voorwerp maar die, mits bekeken vanuit een bepaalde hoek of met gebruik van een gebogen spiegel, het voorwerp in de juiste proporties toont’. Dat is het probleem met de doden. Even zie je ze weer scherp; maar je doet een klein stapje opzij of achteruit en het beeld is weg.

Ze zeggen weleens dat het gemis van iemand draaglijker wordt naarmate de tijd verstrijkt. Ik kan dat grotendeels bevestigen, maar het wordt dus ook ingewikkelder. Wie mijn moeder werkelijk was, raakt steeds verder uit beeld. Ze verwijdert zich – achterwaarts lopend – steeds verder uit mijn zicht. Kom nader, aarzel niet, zou ik haar willen naroepen.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden