Boekrecensie Filosofie

Iedereen kan nu kennismaken met de voornaamste ideeën uit ‘De tweede sekse’

Simone de Beauvoir (1908-1986). Beeld ANP

Marja Vuijsje: De kleine De Beauvoir. Haar baanbrekende De tweede sekse samengevat.
Uitgeverij Atlas Contact, 80 blz.
€ 11,99
★★★☆☆

De schrijfster

Marja Vuijsje ( 1955) is schrijfster en journalist. Haar vader was een overlevende van Auschwitz. Daarover schreef Vuijsje ‘Ons kamp, een min of meer Joodse geschiedenis’. Verder publiceerde ze ‘Joke Smit’, een biografie van deze Nederlandse feministe en ‘Oude dozen’, over haar eigen ervaringen met het feminisme.

De aanleiding

Toen Marja Vuijsje zich in 1976 aansloot bij een feministische leesgroep, was het eerste wat ze lazen ‘De tweede sekse’ van Simone de Beauvoir. Het boek heeft Vuijsje naar eigen zeggen zelfvertrouwen gegeven: ze ontdekte dat het best begrijpelijk was, zelfs voor iemand als zij, die destijds nog niet heel veel had gestudeerd. Met haar samenvatting van ‘De tweede sekse’, stelt Vuijsje dit cultboek nu beschikbaar voor iedereen. 

De context

‘De tweede sekse’ is geschreven in 1949, toen vrouwen nog weinig rechten hadden. Vuijsje herinnert eraan dat Nederlandse vrouwen nog tot 1956 ‘handelingsonbekwaam’ waren: eenmaal getrouwd werd de man de baas over geldzaken. ‘De tweede sekse’ was een frontale aanval op ingesleten opvattingen over vrouwen. Eeuwenlang stond ‘de mens’ immers synoniem voor ‘de man’. De vrouw was slechts ‘de ander’, voor wie de ultieme bestemming het moederschap en de zorgzaamheid heette te zijn. Het spreekt voor zich dat  De Beauvoir, zelf afgestudeerd als filosoof aan de prestigieuze Sorbonne, zich daar hevig tegen verzette. Ze pleitte voor een radicale bevrijding van vrouwen uit het keurslijf van traditie en vooroordelen. De centrale aanname van het existentialisme, dat zij samen met Sartre vorm gaf, was immers dat de mens verantwoordelijk is voor zijn eigen lot. Om dat lot gestalte te kunnen geven, was het natuurlijk noodzakelijk dat vrouwen eerst vrij waren.

De ontvangst

Op het onthaal van ‘De tweede sekse’, gaat Vuijsje uitgebreid in. Het boek sloeg destijds in als een bom. Niet alleen conservatieve, maar ook progressieve intellectuelen reageerden geschokt op haar idee van een maatschappij waarin vrouwen en mannen economisch, sociaal en seksueel onafhankelijke individuen zouden zijn. De Beauvoir stelde thema’s aan de orde die eind jaren veertig taboe waren: (genieten van) geslachtsgemeenschap, prostitutie en abortus. Later, in de jaren zeventig, werd ‘De tweede sekse’ de bijbel van feministische leesgroepen. En tot op de dag van vandaag wordt er in feministische teksten veelvuldig geciteerd uit dit ‘oerboek van het moderne feminisme’.

De inhoud

‘De tweede sekse’ valt uiteen in twee delen. Vuijsje volgt het boek zelf in al zijn onderdelen en legt goed uit waar het telkens over gaat. In ‘feiten en mythen’ fileert De Beauvoir de heersende mythen over vrouwen. Zo is de vrouw altijd afgeschilderd als ‘het passieve’, terwijl de man symbool stond voor ‘het actieve’. Verder zijn maagdelijkheid, moederschap en monogamie altijd instrumenten tot onderdrukking van vrouwen geweest. Vrouwelijke seksualiteit boezemde tegenstrijdige gevoelens in, van begeerte tot angst en minachting.

Het tweede deel gaat over de ‘geleefde werkelijkheid’. Met de opvoeding van meisjes gaat het meteen al helemaal mis: ‘Haar wordt geleerd dat ze moet behagen om te behagen, zichzelf tot object moet maken en dus haar autonomie moet opgeven.’ Meisjes leren dat hun leven draait om het vinden van een goede man. Maar eenmaal gehuwd, worden ze vastgeklonken aan huis en haard. Voor veel vrouwen is het huwelijk een bron van teleurstelling, eenzaamheid en wrok. Ook het moederschap geeft niet de verhoopte vreugde: het is pure zelfopoffering. De Beauvoir gelooft in een andere maatschappij, waarin mannen en vrouwen elkaars gelijke zijn op elk gebied en vrouwen zich echt als autonome mensen beschouwen. 

Omslag De kleine De Beauvoir

Redenen om dit boek te lezen

Vuijsje biedt een goed geschreven, helder overzicht van de voornaamste ideeën uit ‘De tweede sekse’. Omdat het boek zo’n cultstatus heeft en zoveel maatschappelijke invloed heeft gehad, is het handig dat iedereen er via het boekje van Vuijsje kennis mee kan maken.

Redenen om dit boek niet te lezen

Vuijsje beschrijft in haar inleiding ‘de familie’ rond Sartre en De Beauvoir. De twee filosofen waren er vanuit hun existentialisme van overtuigd dat mensen (vrouwen en mannen) absoluut vrij (moeten) zijn, op het vlak van werk, op intellectueel vlak en op seksueel vlak. Dat een feministe als Vuijsje het niet kan nalaten de seksuele vrijheid in de groep neerbuigend te omschrijven als iets wat ‘toch ook gepaard ging met existentiële droefenis, zowel bij de minnaressen en minnaars die werden versleten als bij De Beauvoir zelf’, mag een stoot onder de gordel heten.

Lees ook: Marja Vuijsje is klaar met de clichés over feministen van de Tweede Golf: ‘We hadden ook veel lol’

Schrijfster Marja Vuijsje kijkt in haar boek ‘Oude dozen’ terug op haar feministische periode. ‘Ik was angstig. Ik schaamde me daarvoor, ik wilde stoer zijn.’'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden