Kerkvieringen

Hoogleraar religie en recht: staak alle openbare kerkdiensten

Een online kerkdienst van de Tilburgse dominee Otto Grevink, op zondag 15 maart.Beeld ANP

Nog altijd zijn er kerken waar, zij het in afgeslankte vorm, reguliere vieringen plaatsvinden. Stop daar direct mee, zegt Fokko Oldenhuis, hoogleraar religie en recht.

Bijna ging hij door, de kerkdienst met zeshonderd man in Staphorst van afgelopen zondag. De behoudende Hersteld Hervormde Kerk in het Overijsselse plaatsje wilde de gelovigen in het kerkgebouw verdelen over zes vakken van honderd zitplaatsen. Onder grote druk van buitenaf gaf de kerkenraad uiteindelijk toe, en werden er maar honderd kerkgangers toegelaten. Is het nog wel verantwoord om kerkdiensten met publiek door te laten gaan, zelfs in kleine kring?

Wat er in Staphorst gebeurde is absurd, vindt Fokko Oldenhuis, hoogleraar religie en recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Kerken zouden voorop moeten lopen door alle vieringen per direct af te gelasten. De richtlijn van het kabinet is: ga niet bij elkaar zitten, houd je daar dan ook aan. Doe het voor je naaste!”

Kerken die hun vieringen door laten gaan, zijn niet in overtreding: nog altijd geldt dat bijeenkomsten met een maximum van 100 mensen zijn toegestaan, mits er voldoende afstand wordt gehouden tussen de gelovigen. Dat vindt Oldenhuis geen excuus. “Dat het mag, wil niet zeggen dat je het ook moet doen.” Het geloof kan bovendien ook prima even zonder het kerkgebouw, vindt Oldenhuis. “Bidden doe je met je hoofd, je hart en je handen. Als je daar in crisistijd een gebouw voor nodig hebt, is het geloof versteend.”

Oldenhuis is niet de enige die oproept om alle kerkdiensten te annuleren. Burgemeester Gert-Jan Kats van de gemeente Veenendaal, een gemeente met een levendige orthodox-protestantse gemeenschap, riep onlangs op twitter op om alle zondagse vieringen te staken: “ik doe een dringend appèl om mensen thuis de dienst te laten volgen! Wees wijs en volg de geest van de maatregelen.”

‘Nu meer dan ooit hebben mensen behoefte aan gebed, aan troost’

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN), het grootste kerkgenootschap van Nederland, geeft kerken “het dringende advies om de voorkeur te geven aan online kerkdiensten of met zo min mogelijk mensen samen te komen, omdat dit het minst risicovol is.” Een advies om het fysieke kerkbezoek helemaal aan banden te leggen, is niet aan de orde. “Wij volgen de richtlijnen van het RIVM. Bovendien is er wat voor te zeggen om de lofzang gaande te houden”, zegt PKN-woordvoerder Marloes Nouwens. “Nu meer dan ooit hebben mensen behoefte aan gebed, aan troost, aan alles wat het geloof met zich meebrengt.” Nouwens wijst er op dat vrijwel geen enkele PKN-gemeente nog reguliere diensten houdt: bijna allemaal zijn ze overgeschakeld naar internet.

Ook in de rooms-katholieke kerk is discussie over de vraag of de doordeweekse missen nog door mogen gaan. De Nederlandse bisschoppen hebben alle zondagse vieringen afgelast, maar doordeweekse diensten mogen nog wel doorgaan. Het is aan de lokale pastoors om te bepalen of de viering door moet gaan of niet.

Ruud Verheggen, pastoor in een aantal Limburgse dorpen, waaronder Breust-Eijsden, gaat door met de vieringen. “Juist nu is het als kerk onze taak om mensen nabij te zijn. Dat kan met een viering, met een gebedsmoment, via de telefoon of via internet. Maar die viering hoort erbij, ook nu nog. Die is voor heel veel mensen een stukje houvast in barre tijden.” Bovendien weten heel veel oudere kerkgangers niet hoe ze de digitale kanalen moeten bewandelen, zegt Verheggen. “Mijn ouders zijn bijvoorbeeld niet van de computergeneratie. Wij willen alle generaties iets kunnen bieden, voor sommigen betekent dat een mis.” De pastoor houdt zich netjes aan de voorschriften. “In de kerkbanken zitten de gelovigen op grote afstand van elkaar. We letten goed op, maar we sluiten ons niet op.”

Jan-Jaap van Peperstraten, pastoor in Alkmaar, heeft de vieringen wel afgelast. “Het was een lastige afweging, maar we wilden graag duidelijkheid geven. We gaan proberen om op andere manieren nabij te zijn: ik zet mijn preek als een podcast online, en ik schrijf dagelijks een paar korte stukjes voor de site. We denken nog na over andere manieren. Als we er maar voor zorgen dat niemand zich in de steek gelaten voelt.”

Lees ook: 

Veel belangstelling voor onlineviering van de Tilburgse Opstandingskerk

De online dienst van de Tilburgse Opstandingskerk heeft zondag ruim vijfhonderd mensen bereikt. Dat is vijf keer zoveel als normaal, zegt dominee Otto Grevink na afloop. 

Corona bereikt de kerk: honderden kerkdiensten en missen afgelast

Veel religieuze vieringen gaan niet door, nu de overheid evenementen met meer dan honderd mensen heeft verboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden