Zin in het alledaagseHalleh Ghorashi

Hoogleraar Halleh Ghorashi: ‘Wow, iemand zag een professor in mij!’

Halleh Ghorashi: ‘In vrijheid bereikten we prachtige bergtoppen vol idealen’.Beeld Lars van den Brink

Welk verhaal geeft uw leven zin? Trouw-lezers vertellen hun zingevingsverhaal. In deze aflevering: Halleh Ghorashi (1962). ‘Hoe ik mijzelf zag, kwam niet overeen met het gangbare beeld van de zielige vluchteling die weinig te bieden heeft maar vooral geholpen dient te worden.’

Een vriendin zei: als ik naar jouw levensverhaal luister, denk ik dat jij drie levens hebt geleid. Dat klopt, mijn kinderjaren verschillen hemelsbreed van het leven dat ik leidde als revolutionair, en later als Iraanse vluchteling.

Na mijn geboorte werd mijn moeder psychisch ziek, wat mijn jeugd kleurde. Mijn moeder en ik leverden lang strijd over de vraag wie de meest miserabele was. Zij: ‘Ik ben ziek, en daarom ben ik zielig’. Ik: ‘Nee, ik ben de dochter van een zieke, en daarom ben ik zielig’. Elke donderdagavond ging ik bij mijn moeder op bezoek. Ik vond het zwaar. Maar het auberginegerecht dat ze voor mij kookte was zo lekker dat de negatieve sfeer bijna werd overwonnen. De maaltijd was het licht in een pijnlijk samenzijn.

Na de scheiding van mijn ouders heb ik van mijn negende tot mijn zeventiende op een kostschool gezeten. In mijn meest vormende jaren woonde ik tussen kinderen die er alleen voor stonden. Op de kostschool legde ik mij toe op sporten en studeren. Ik deed aan basketbal, volleybal, tafeltennis, paardrijden, karate en nam deel aan openbare zwemwedstrijden, wat voor de Iraanse Revolutie van 1979 nog mogelijk was. Ik voelde me overbodig. Ik ben niemand, was mijn overtuiging, niemand geeft om mij. Door in alle sporten goed te zijn, door uit te blinken op school probeerde ik iemand te worden.

Pro-Westerse sjah

De Iraanse Revolutie van 1979 begon aanvankelijk als een alliantie van liberale, linkse en religieuze groeperingen die de dictatoriale, pro-Westerse sjah Mohammad Reza Pahlavi verdreef. Op zeventienjarige leeftijd werd ik activist, revolutionair, vanwege mijn fanatisme noemden ze mij ‘Halleh bolsjewiek’.

Ineens mochten alle verboden boeken op de markt verschijnen. Ik was in zo’n heerlijke snoepwinkel van kennis terechtgekomen dat ik er niet van kon slapen, bang om waardevolle tijd te verliezen. We maakten ook veel bergwandelingen, die symbool werden voor die tijd: in vrijheid bereikten we prachtige bergtoppen vol idealen. Plotseling werd ‘niemand’ iemand die mocht meedoen, meedenken over de toekomst van de wereld. Nooit ervoer ik zoveel kracht.

Het duurde niet lang. In 1981 hebben de islamisten, met steun van Khomeini, de strijd om de absolute macht gewonnen. Alle pasverworven vrijheden werden teruggedraaid. Er volgde een tijd van onderdrukking en geweld. We werden de bergen van hoop afgegooid en kwamen in diepe ravijnen van wanhoop terecht.

Ik vluchtte naar mijn grootouders, die in een dorp aan de rand van Teheran grond hadden. Toen ik daar aankwam, was ik depressief. Alle hoop iemand te mogen zijn, was de bodem ingeslagen. Ik ging op het land werken, verbouwde groente, en genoot ervan te zien dat een zaadje uiteindelijk een plant werd. Ik speelde boer, leefde dicht bij de natuur, en voelde me beter.

Schaduwleven

Toen het in Iran rustiger werd, ben ik teruggegaan naar Teheran, waar ik jarenlang een schaduwleven leidde. Ik werkte in privéklinieken als tandartsassistente, laboratoriumassistente, secretaresse; ik zorgde ervoor niet in aanraking te komen met de autoriteiten. Daarnaast leerde ik Engels op een privéschool. Op een dag moest ik uit de schaduw treden, en vervolgens vluchten.

Het beeld van de vluchteling heeft me tegengewerkt. ‘Heb jij geen last gehad van een cultuurclash?’, vroeg men. Nee, ik had last van een beeldclash. Hoe ik mijzelf zag, kwam niet overeen met het gangbare beeld van de zielige vluchteling die weinig te bieden heeft maar vooral geholpen dient te worden. En dan ook nog islamitisch, die zal wel niet geëmancipeerd zijn.

Onmiddellijk ben ik aan de universiteit Nederlands gaan leren. Een jaar later kon ik beginnen met de studie antropologie, weer een jaar later met filosofie. Op een dag zei een van mijn medestudenten, de latere schrijfster Desanne van Brederode: ‘Jij klinkt als een professor, wat stel jij slimme vragen’. Wow, iemand ziet een professor in mij! Dat was mijn droom, ooit een geëngageerde professor te worden.

Ik heb me afgevraagd wat de rode draad is die mijn drie levens verbindt, wat de zin ervan is. Ik heb me vaak in onmogelijke maatschappelijke structuren moeten bewegen. Die verlamden me, waardoor ik het gevoel kreeg niets te kunnen. Desondanks probeerde ik oog te houden voor de lichte kant van wat er gebeurde.

Kostschool

Ik was niet de enige. Onlangs kreeg ik een filmpje doorgestuurd over belangrijke Iraanse vrouwen in de wereld, dat in Iran viral was gegaan. Ik kwam er ook in voor. Van alle kanten kreeg ik reacties, familie, vrienden, tot uit Amerika. En ik kreeg een mailtje van iemand die op dezelfde kostschool gezeten had als ik. Dat was voor het eerst, ik had nooit meer contact met hen gehad.

Nu we elkaar weer gevonden hebben, blijkt dat we allemaal op onze eigen manier het licht zijn blijven zien, en op ons terrein succesvol zijn geworden. Wat is er mooier dan te horen, dat mensen die geleden hebben aan het gevoel overbodig te zijn uiteindelijk hun plek hebben gevonden, in Iran, Canada, de VS, of Nederland. Succes is te danken aan inzet, enthousiasme en aan het geluk de juiste mensen tegen te komen. Ik ontmoette mensen die in mij geloofden, ook toen ik niet meer in mijzelf geloofde.

Zij wezen mij de goede kant op. Zij waren mijn lichtpunten, op de kostschool, tijdens de wanhopige jaren van de repressie, daarna in mijn tijd als vluchteling. Nu ik hoogleraar ben, probeer ik zelf zo’n lichtpuntje te zijn.”

Heeft u ook een zingevingsverhaal te vertellen? Mail zingeving@trouw.nl

Bij deze verhalenreeks verschijnt ook een podcast. Ga naar trouw.nl/zininhetalledaagse.

Lees ook:

Zin in het alledaagse

In deze verhalenreeks vertellen Trouw-lezers hun zingevingsverhalen. Klik hier voor de eerdere afleveringen en de bijbehorende podcast. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden