null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte

Filosofisch elftalHomo-emancipatie

Hoe verjaag je de machocultuur van de velden?

Het gaat nog steeds niet goed met de positie van lhbti’ers in de voetbalwereld. Hoe doorbreek je de machocultuur die die emancipatie in de weg staat?

De acceptatie van van homo- en bi-spelers in het profvoetbal blijft ver onder de maat, stond maandag op de voorpagina van deze krant. Nieuw onderzoek wijst uit dat het klimaat in het Nederlandse ­profvoetbal niet homovriendelijk is en er weinig zicht is op verbetering. 80 procent van de spelers denkt dat voetballers niet uit de kast komen omdat ze het mikpunt van spot kunnen worden in stadions. Als obstakel wordt naar ‘de machocultuur’ gewezen.

De machocultuur staat niet alleen lhbti-acceptatie in de weg, maar gaat ook hand in hand met seksistische denkbeelden en vastgeroeste overtuigingen over hoe mannen zich dienen te gedragen. Hoe doorbreek je de machocultuur?

“Machogedrag is niet zomaar de wereld uit”, zegt Marli Huijer, hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit. “In de jaren zeventig dacht ik: als feministen gaan we dit klusje even snel klaren. Dat bleek een illusie. Sterker nog, je ziet soms zelfs een enorme terugval. Het feit dat Trump zo populair is, heeft daar volgens mij ook mee te maken. De laatste jaren klinkt steeds meer kritiek op mannen die ongegeneerd grappen over anderen maken, en vrouwen en homoseksuelen denigrerend behandelen. In reactie op dit geëmancipeerde denken en de oproep om de diversiteit in organisaties te vergroten, klampen mannen zich vast aan de cultuur waarin zij een bevoorrechte positie met meer vrijheden hebben, waar Trump een belichaming van is. Dat is van belang om in te zien: pas als je begrijpt waar gedragingen vandaan ­komen, kun je die veranderen.”

“Kritiek op machogedrag gaat niet over het inperken van keuzes, maar juist om het openen van mogelijkheden”, reageert Thijs Lijster, universitair docent kunst- en cultuurfilosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Er wordt al snel geroepen: ‘We mogen straks zeker ook niet meer de deur openhouden voor een vrouw, of een film van Arnold Schwarzenegger kijken’. Dat is een misvatting. Volgens mij zijn er geen vrouwen die bezwaar maken tegen hoffelijkheid. En Schwarzenegger vertegenwoordigt een bepaald beeld van de man dat ook zijn plaats heeft in onze cultuur. Niemand zegt dat dit soort mannen niet meer mogen bestaan, mits ze anderen niet vernederen natuurlijk.

“Waar het om gaat, is dat we inzien dat dit slechts één beeld van mannelijkheid, of eigenlijk menselijkheid, is; geen dwingende vorm waar elke man in moet passen. Er zijn veel meer mogelijkheden naast het standaardbeeld van de stoere, heteroseksuele man die nooit huilt. Kritiek op machogedrag is geen kritiek op, noch een bedreiging voor mannen. Ook mannen moeten worden bevrijd van het patriarchaat, waarin je – vrij naar Simone de Beauvoir – niet als man geboren wordt, maar tot man gemaakt. Ook zij lijden onder de verwachtingen die ermee gepaard gaan, ongeacht of ze homoseksueel zijn of niet.”

null Beeld

Huijer: “Bij het doorbreken van die cultuur in de voetbalwereld wordt nu naar het individu gewezen. Professionele voetballers die niet hetero zijn, zouden uit de kast moeten komen. Dat lijkt mij geen goede strategie. Ik vind het ouderwets om te zeggen: heteroseksualiteit is de norm, homoseksualiteit niet, dus als homo moet je uit de kast komen. Daarnaast kan uit de kast komen in een homovijandige omgeving zorgen voor pesterijen, waarin anderen bevestigd zien dat je mensen mag buitensluiten. De KNVB moet zorgen voor een veilige omgeving. Bijvoorbeeld door te zorgen dat spelers van jongs af aan ook trainers hebben die relaties hebben met hetzelfde ­geslacht. En door hard op te treden zodra er incidenten zijn vanwege ­iemands seksuele voorkeur.”

Lijster: “Toch zijn rolmodellen wel van belang. Idealiter zou er tegelijk een hele groep uit de kast komen. Want als niemand in de voetbalwereld dat doet, blijft homoseksualiteit daar onzichtbaar.”

Huijer: “Maar je kunt niet van ­iemand verwachten dat omdat diegene tot een gediscrimineerde groep behoort, hij of zij zichzelf tot rolmodel maakt. Daar komt bijna de plicht bij dat je de homorechten gaat verdedigen, terwijl die persoon daar misschien helemaal geen zin in heeft. In die zin vind ik Kajsa Ollongren inspirerend. Zij woont samen met een vrouw, maar vindt niet dat ze zich daar speciaal over uit moet laten, omdat ze het over haar taken als ­minister wil hebben.”

Lijster: “In de Tweede Kamer worden niet voortdurend homograppen gemaakt, in het voetbalstadion wel. De sportwereld loopt nog veel verder achter in de lhbti-acceptatie dan bijvoorbeeld de politiek of de ­televisie- en cultuurwereld. Daarin hebben anderen eerder wel degelijk zo’n rolmodelfunctie vervuld.”

Huijer: “Dat is nog geen reden om iemand te dwingen zijn identiteit te fixeren, om met Michel Foucault te spreken. Het hele idee van uit de kast komen stamt van rond 1870, laat hij zien, toen er een onderscheid tussen een ‘normale’ en ‘abnormale’ vorm van seksualiteit werd gemaakt. Vanaf toen kwam het idee op dat als je niet hetero bent, dit moet ‘bekennen’. De filosoof Kwame Anthony Appiah heeft een relatie met een man, maar weigert zichzelf te identificeren als homo. Ik val op een persoon, zegt hij, niet op een bepaald geslacht.”

Lijster: “In zijn boek De erecode bespreekt Appiah hoe morele revoluties plaatsvinden. Aan de hand van praktijken als de afschaffing van de slavernij laat hij zien dat rationele argumenten en bewustwording van lijden niet genoeg is om een kwalijke praktijk af te schaffen. Daarvoor is nog iets anders nodig: mensen moeten zich gaan schamen. Pas als iets als een schande wordt gezien, juist ook door de mensen die deel uitmaken van een bepaalde cultuur, komt er werkelijke verandering.

“Voor homoacceptatie in de voetbalwereld moet een cultuur ontstaan waarbij sporters en supporters zich naar de buitenwereld schamen voor het feit dat dit nog gebeurt. Daarvoor is uiteraard collectieve ­actie nodig, van de voetbalbond en supportersverenigingen. Maar ook een individuele voetballer kan wel degelijk iets betekenen.”

Lees ook:

In het profvoetbal kun je nog steeds beter niet uit de kast komen, hetero is en blijft de norm

De acceptatie van homoseksualiteit in het betaald voetbal is ondanks alle campagnes niet toegenomen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek onder honderd profvoetballers.

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen terug

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden