Hoe organiseer je een 21ste-eeuws studentenpastoraat?

Studentenpastor Martin Jans in gesprek met studenten op de Windesheim Hogeschool in Zwolle. foto Herman EngbersBeeld Herman Engbers

Hoe kan het studentenpastoraat in Nederland zijn publiek bereiken? Door het anders te organiseren dan nu, vindt de Protestantse Kerk in Nederland. Maar daar is flinke weerstand tegen.

Hij vond Kerst vreselijk, vertelde de student aan de Zwolse studentenpredikant Martin Jans. Hij miste zijn moeder tijdens de feestdagen. “Hoe kon hij getroost worden en hoe leren ­anderen dat Kerst echt niet voor iedereen fijn is”, vroeg Jans zich af. “Zo ontstond de ‘ik-mis-je-met-kerst-boom’. Een echte, lekker ruikende kerstboom midden in de gang van hogeschool Windesheim waar studenten kaartjes in konden hangen met de namen van geliefden die ze missen. Binnen twee weken hing-ie bomvol. Studenten maakten er foto’s van en deelden die met familie of via sociale media.”

Het is de vraag of dit soort studentenpastoraat in de toekomst mogelijk blijft. Want de ­organisatie van het protestantse studentenpastoraat moet veranderen, vindt de leiding van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Jans is een van de zeventien PKN-studentenpastores. Ze werken bijna allemaal in deeltijd; de een vanuit een klooster in Maastricht, de ander vanuit een molen op de campus in ­Leeuwarden, een derde op een kamertje op de hogeschool Windesheim in Zwolle.

De studentenpastores organiseren een waaier aan activiteiten: van vieringen tot rouwgroepen tot interreligieuze gesprekken en kloosterweekenden. Ook zijn veel activiteiten gericht op eenzaamheid onder studenten. Geregeld werken ze samen met katholieke pastors, zoals in Maastricht, Delft, Leiden en Groningen.

Flink bezuinigen op het studentenpastoraat zal de PKN niet doen. Eerder gebeurde dat wel bij andere vormen van zogenoemd ‘categoriaal pastoraat’: in het doven-, luchthaven- en binnenvaartpastoraat werd al gesneden. Maar terwijl het budget redelijk stabiel blijft, moet de organisatie van het studentenpastoraat wel flink veranderen, als het aan de kerkleiding ligt. Vrijdag praat het landelijk kerkbestuur, de synode, erover.

Draagvlak

Interim-predikant en adviseur Cees Hendriks schreef op verzoek van de kerkleiding een voorstel: ‘Als kerk hebben we moeite om jongeren bij de kerk te houden, of ze nu een mbo-opleiding of een wetenschappelijke opleiding volgen. Ik ben dus heel blij dat de PKN een kerk is waar er nog prioriteit wordt gegeven aan studenten. Alleen moeten we niet, zoals we nu doen, centraal vanuit PKN landelijk ­predikanten sturen naar studentensteden. Er moet draagvlak zijn vanuit de plaatselijke kerk of stichtingen. Het voorstel is dat er vanuit steden voorstellen komen voor projecten die dan maximaal vijf jaar duren. Predikanten kunnen vervolgens op die projecten solliciteren.’

Hendriks stelt in zijn notitie dat als er op ­lokaal niveau ‘geen kader, geen draagvlak en geen visie is’, het studentenpastoraat nooit ­effectief kan zijn. Rob van Waarde, studentenpastor in Leiden, is er niet onverdeeld enthousiast over. “Als er in een studentenstad geen kerk of stichting is die met een plan komt, komt er dus ook geen studentenpastoraat. Ik vind dat gek. Of er nou een plaatselijke kerk of stichting is die met een voorstel komt of niet, studenten hebben gewoon pastoraat nodig.”

Van Waarde is ook kritisch op het voorstel om studentenpredikanten voor maximaal vijf jaar aan te stellen. “Je stapt als studentenpredikant in een totaal ander werkveld, dat doe je niet even tussen twee gemeentes door.”

Ook Martin Jans, de Zwolse studentenpredikant, is kritisch. Net als met de ‘ik-mis-je-met-kerst-boom’ komt het vaker voor dat er door gesprekken met studenten spontaan projecten ontstaan, stelt hij. Daar is weinig projectmatigs aan.

In Leiden – een stad met zo’n 30.000 studenten – organiseert Van Waarde samen met collega-pastores wekelijks begeleide meditaties. Daar komen zo’n tien studenten op af. Een kloosterweekend werd door vijf studenten bezocht. “Ik denk soms dat ik tekortschiet”, zegt Van Waarde. “En tegelijk weet ik: meer dan dit kan ik niet doen. Wil je dit werk goed doen, dan moet je wel echt ingaan op de vragen die bij studenten leven.”

Bestuurstrainingen

Wat in universiteitssteden als Leiden en Delft goed werkt zijn bestuurstrainingen aan studie- en studentenverenigingen. De 20-jarige Jan Willem Wesselink volgde met het bestuur van zijn studievereniging politicologie in Leiden zo’n training bij Rob van Waarde. “Totdat ik bij de training zat, wist ik niet dat er een christelijke instelling achter zat”, vertelt Wesselink.

“Tijdens de training over samenwerken en zingeving rondom je bestuurstaak werd duidelijk dat Rob predikant is. Hij creëerde een omgeving waarin we ons openstelden naar elkaar, terwijl we elkaar als bestuur al goed kenden. Door de gespreksonderwerpen uit de training kon aan ik mijn islamitische en niet-gelovige bestuursgenoten uitleggen waarom ik nog naar de kerk ga. De training door Rob hielp me daarbij. Ik vind het heel fijn dat predikanten zich ook naar buiten richten.”

Het ‘vinden’ van de studenten is voor elke studentenpastor een zoektocht en de aanpak verschilt per stad. Wat werkt in Zwolle (zichtbare acties in de hogescholen zelf), lukt niet in Leiden (te veel faculteiten op verschillende plekken in de stad). Hendriks schrijft in zijn notitie: ‘Het is voor studentenpastores vaak moeilijk om studenten te bewegen tot ­activiteiten die zij op zichzelf waarderen en waar behoefte aan is maar waar geen studiepunten of betaling tegenover staat. En je hebt studenten nodig voor het organiseren van je activiteiten, want activiteiten organiseren voor studenten werkt vandaag niet meer, je moet het samen met studenten doen. Je kunt niet meer vanuit het aanbod denken, maar je moet je richten op de vraag.’

Als de PKN-synode vrijdag het voorstel omarmt, is het aan de plaatselijke geloofsgemeenschappen in studentensteden om die vraag in beeld te krijgen en met plannen te ­komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden