InterviewPreken

Hoe maak je een goede preek? Gewoon, door dit recept te volgen

De predikanten Theo Hettema en Annemarie Roding-Schilt  Beeld Phil Nijhuis
De predikanten Theo Hettema en Annemarie Roding-SchiltBeeld Phil Nijhuis

De predikanten Theo Hettema en Annemarie Roding-Schilt vinden het leuk om te preken. Dat plezier willen ze overbrengen in een boek met gedachtes over de betekenis van de preek én veel praktische tips hoe die te maken.

Maaike van Houten

Tijdens de laatste keer dat ze preekte, kon Annemarie Roding-Schilt een speld horen vallen. Ze zag dat sommige kerkleden ontroerd werden, ze merkte dat wat ze zei, haar gehoor raakte.

“Ik was tevreden over wat ik wilde zeggen, en over hoe ik dat deed”, zegt ze. “Ik neem altijd de tekst van het kerkelijk leesrooster. Het was een moeilijk thema, leven na de dood, eindtijd. In de preek zaten veel haakjes die aansloten bij het gewone leven van mensen. Ze konden zich ermee verbinden. Dat voel je.”

Een preek bakken

Roding-Schilt (42) schreef samen met Theo Hettema (57) het Basisbakboek voor preken, een handboek dat, zoals de ondertitel luidt, de lezers leert ‘een preek te bakken die naar meer smaakt’.

Die lezers kunnen alle mensen zijn die weleens in een kerk of op een bijeenkomst met een christelijk karakter spreken. Pastores, predikanten, pastoraal werkers, lekenpredikers, studenten, of ouderlingen die een weeksluiting doen in een verpleeghuis.

“Ik merk dat er erg gezwoegd wordt op de preek”, zegt Hettema. “De preek is een belangrijk onderdeel van een kerkdienst en dus moet je er tijd aan besteden. Maar je moet proberen de inhoudelijke diepgang te scheiden van je eigen worsteling met het schrijven. Dat geeft alleen maar ruis op de lijn.”

“Het is niet dat er in kerken heel slecht wordt gepreekt”, zegt Roding-Schilt over de motivatie voor het boek. “Maar we kunnen wel kijken hoe het beter kan. Het is een groot cadeau als wij ons plezier in het preken kunnen delen met meer mensen.”

Theologisch en praktisch

De auteurs hebben allebei geen vaste gemeente. Hettema werkt op het hoofdkantoor van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en bij de predikantenopleiding van de Bond van Vrije Evangelische Gemeenten en hij is supervisor en coach. Roding-Schilt is predikant-geestelijk verzorger in de ouderenzorg en gastvoorganger.

In de vele publicaties over de preek misten zij een boek met zowel een doordenking over wat een preek betekenis geeft, als met tips over hoe je een preek maakt en hoe je ervoor zorgt dat de inspiratie uit de preek goed landt bij het publiek.

En dat is geen verkooppraatje, bevestigt Ciska Stark, docent preekkunde aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam. Zij heeft ‘drie planken vol staan’ met boeken over het preekproces, ook een van haar eigen hand trouwens.

De meeste zijn volgens de wetenschapper ofwel theologisch ingestoken, ofwel praktisch. Het Basisbakboek klinkt door de titel weliswaar als een receptenboek, het pretendeert toch een combinatie te zijn van beide.

Stark heeft het nog niet gelezen, maar is heel benieuwd naar het nieuwe ervan. “Communicatiepatronen veranderen, dus is het niet gek dat zij met een nieuw boek komen.”

Podcast van drie kwartier

Bij die veranderende manieren van communiceren en in een cultuur die bepaald wordt door beeld, doet het gesproken woord het nog altijd goed, constateren Hettema en Roding-Schilt. Een Ted-talk duurt algauw twintig minuten, misschien net iets langer dan een gemiddelde preek. Met een podcast ben je zomaar drie kwartier verder.

En dan mag een preek maar tien minuten duren, zoals de paus ooit zei? Hettema zou hem graag eens uitleggen dat inhoud doorslaggevender is dan tijd – om die reden onthouden de theologen zich in hun boek van een concreet advies over de lengte. “Tijd doet er niet toe”, vindt Hettema. “Drie kwartier luisteren naar een podcast met je oortjes in is kennelijk ook niet te lang, al zal ik niet beweren dat een preek ook zo lang moet duren.”

Verschil is natuurlijk wel dat de luisteraar een podcast uit kan zetten en op elk gewenst moment kan hervatten. Bij een preek die irriteert is weglopen in de kerk wel een optie, maar een zeer opzichtige. “Je kunt de preek niet uitschakelen, en dat vraagt een zekere gevoeligheid van de dominee”, vindt Roding-Schilt.

De preek heeft ondertussen als communicatiemiddel een veel minder goede naam dan de podcast. Ook in het gewone spraakgebruik wordt een preek algauw geassocieerd met moralisme, met een persoon, of dat nou een dominee is of een politicus, die weleens even zal zeggen wat goed is en wat fout.

“Ja, dat gevaar zit erin”, zegt Hettema. “Er is op zich niks mis mee om wat te zeggen over het handelen van mensen. Maar dat gebeurt vaak op een verkeerd moment, of door een verkeerde persoon. Moralisme is een boodschap die op een verkeerd moment landt.”

Ambachtelijke kant

Eerlijkheid van de kant van de predikant kan moralisme aanvaardbaar maken, denkt hij. Toen hij onlangs zelf preekte over ‘worden als een kind’, zoals Jezus predikt, zei hij ook iets over hoe hij dat zelf probeert te doen. En als hij zijn publiek oproept solidair te zijn met de armen, dan zegt hij daar ook bij dat hij dat makkelijk kan zeggen met zijn vaste inkomen.

“Je moet aandacht geven aan hoe je verhaal overkomt”, vat Hettema de kernboodschap samen. “Ik maak wel dominees mee die niks willen doen aan reflectie op hun communicatie, en die vinden dat Gods Woord het werk moet doen. Nee, wij willen openstaan voor de ambachtelijke kant van de preek. En als je dat goed doet, dan geeft dat een kick.”

Recept voor een goede preek, uit het Basisbakboek

Voorbereidingstijd en schrijven: 8 tot 12 uur. Lengte van de preek naar eigen smaak.

Voorbereiding
1. Kies een tekst uit de Bijbel
2. Doordenk zelf de tekst, raadpleeg uitleg van anderen, mediteer erover, bid en stel je open
3. Leef je in in je toehoorders
4. Kijk wat de tekst bij jou oproept aan gevoelens
5. Verdiep je in gezamenlijke ervaringen van je publiek
6. Formuleer een kernachtige boodschap

Maken van de preek
1. Kies een vorm
2. Zorg voor bezieling, zoek contact met je geloofsbron
3. Gebruik heldere taal die past bij de toehoorders
4. Formuleer een goed begin en een goed slot
5. Bouw rust in om je de preek eigen te maken

Op de dag zelf

1. Wees je bewust van je lichaamstaal
2. Let op je stemgebruik

null Beeld

Theo Hettema en Annemarie Roding-Schilt
Basisbakboek voor preken
Uitgeverij Ekklesia; 196 blz. €19,90

Lees ook:

Een goede preek laat zien hoe we kunnen handelen

Wat maakt een preek goed? ‘Geen bijbelstudie alstublieft’, zeggen lezers op een vraag van Monic Slingerland.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden