Interview

Hoe leer je de katholieke kerk van homo's te houden? Priester James Martin legt het uit

Beeld TRBEELD

De Amerikaanse priester James Martin schreef een controversieel boek waarin hij de katholieke kerk en de homogemeenschap oproept om de dialoog met elkaar aan te gaan. Nu is er een Nederlandse vertaling. 'Lhtb'ers voelen zich vaak niet welkom in hun parochie.'

Nadat zijn boek 'Een brug bouwen' in Amerika verschenen was, kreeg James Martin honderden reacties van homo's en lesbiennes. Zoals van die autistische man van 31 die hem belde. Na twintig jaar twijfelen had hij eindelijk aan zijn familie en vrienden durven vertellen dat hij homo was. Een bevrijding. Tot zover het goede nieuws.

Ook de pastoor van zijn parochie kwam ter ore dat hij uit de kast gekomen was en liet de man weten dat hij voortaan niet meer naar voren mocht komen om de communie te ontvangen. "Zo'n maatregel gaat volstrekt tegen de leer van de kerk in", zegt Martin over de telefoon vanuit New York. "De pastoor vertelde erbij dat hij de communie alleen nog kon ontvangen in de pastorie. In zijn eentje dus. Ik heb voordat ik dit boek schreef nooit geweten dat de angst voor homo's zo groot was in de katholiek kerk."

Boek

James Martin besloot 'Een brug bouwen' te schrijven na de aanslag op een homo-nachtclub in Orlando nu twee jaar geleden, waarbij vijftig mensen omkwamen. "Het viel mij op dat veel katholieke bisschoppen geen blijk van medeleven konden opbrengen naar lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders, naar de lhbt-gemeenschap. Zelfs als er doden vallen, heeft de kerk daar geen oog voor."

Dus wil Martin dat er een brug wordt gebouwd, maar wel een met tweerichtingsverkeer. Hij roept de katholieke kerk op om meer respect te hebben voor lhbt'ers, die op hun beurt wel wat meer begrip kunnen hebben voor de institutionele kerk en haar leiders. Maar zijn boek is toch vooral bedoeld voor kerkleiders en heeft iets van een cursus 'hoe kan ik van homo's leren houden'. Het bevat onder meer een aantal fragmenten uit de Bijbel die volgens Martin de liefde van God voor de homogemeenschap laat zien. Die kunnen in gespreksgroepen gebruikt worden.

Tekst loopt verder onder de afbeelding

Beeld TRBEELD

Hoe komt het dat veel Amerikaanse bisschoppen na de aanslag in Orlando geen oog hadden voor de homogemeenschap?

"Bisschoppen zijn bang dat als ze zich sympathiek uitlaten over homo's, lesbiennes en transgenders, ze dan de indruk wekken dat ze instemmen met bijvoorbeeld het homohuwelijk. Onbekendheid speelt ook een rol: heel veel bisschoppen kennen geen leden van de lhbt-gemeenschap die publiekelijk open zijn over hun seksuele voorkeur."

Is het ook niet zo dat homo's en lesbiennes bisschoppen confronteren met hun eigen seksuele en misschien wel homoseksuele gevoelens?

"Het is goed mogelijk dat er bisschoppen en andere kerkleiders zijn die zich niet op hun gemak voelen met hun eigen gecompliceerde seksuele identiteit. Maar voor mij is het toch vooral de angst voor homo's die een rol speelt. De kerk blijkt dezelfde vooroordelen te hebben als de rest van de maatschappij.

De catechismus van de katholieke kerk is helder: je mag homo's niet discrimineren. Toch doen bisschoppen en andere katholieken dat volgens u.

"Ik wijs mensen daar ook vaak op. Maar er zijn katholieken die dan zeggen: het gaat in de catechismus over onrechtmatige discriminatie en dan zeggen ze er vervolgens bij dat er ook zoiets is als rechtmatige discriminatie. Het probleem is dat lhbt'ers het gevoel krijgen dat ze melaatsen zijn. Ik wil in mijn boek laten zien hoe Jezus altijd als eerste mensen in de marge opzocht. Als Jezus heden ten dage op aarde zou rondlopen, zou hij meteen homo's en lesbiennes gaan opzoeken. "

U heeft het in uw boek veel over wederzijds respect. Waarom zouden bisschoppen respect moeten hebben voor homo's en lesbiennes?

"Heel eenvoudig: omdat het mensen zijn. Punt. De meeste lhbt-katholieken willen zich gewoon welkom voelen in hun parochie, maar dat is vaak niet het geval. Ik ken een homoseksuele man die na twintig jaar weer naar zijn kerk ging. Het was Eerste Paasdag. De pastoor hield een preek tegen het homohuwelijk. Op Paaszondag! Vind je het gek dat homo's zich niet welkom voelen?"

Je kunt je afvragen waarom homo's iets te zoeken hebben bij een instituut waarvan de leiders in jouw ogen vervelende dingen over je zeggen.

"Ook al denken lhbt'ers dat sommige mensen in de kerk hun vijand zijn: Jezus heeft ons voorgehouden dat we van onze vijanden moeten houden en te bidden voor de mensen die ons vervolgen. Verder is het zo dat als je werkelijk met iemand in gesprek wil gaan, je respect voor hem moet hebben. Anders heeft zo'n gesprek geen zin"

Het standpunt van de katholieke kerk heeft twee kanten. Homo's moeten met respect, begrip en fijngevoeligheid worden benaderd, maar homoseksuele daden dienen te worden afgekeurd en worden zelfs 'intrinsiek ongeordend' genoemd. Dat laatste aspect laat u weg in uw boek, terwijl het voor veel conservatieve katholieken juist het grootste struikelblok vormt.

"Ik heb het bewust weggelaten. Ik wilde het gesprek niet beginnen op het punt waarover de twee uitersten in de kerk het meest van mening verschillen. Ik ben geen moraaltheoloog. Het boek richt zich op dialoog en gebed."

Conservatieve katholieken in Amerika verwijten Martin dat hij op deze manier wegloopt voor de - in hun ogen - overduidelijke leer van de kerk. Martin is door zijn boek in bepaalde kringen inmiddels een controversiële figuur met als gevolg dat er lezingen van hem worden geannuleerd.

Wat zit er volgens u echt achter die afzeggingen?

"Een woord: homofobie. Er zijn 'haatsites' die zich katholiek noemen en die blijkbaar een hekel hebben aan respect, begrip en fijngevoeligheid. Ze hebben me uitgescholden voor ketter en op allerlei andere manieren beledigd. Ze komen naar mijn lezingen en schelden me uit. Verder nemen ze wat ik zeg stiekem op en monteren er dingen uit die ik nooit heb gezegd. Het is gewoon een hetze en die heeft er uiteindelijk toe geleid dat er lezingen zijn afgezegd. De ironie is dat die over Jezus gingen en helemaal niet over dit boek."

De reacties verbazen mij. Het is eigenlijk nogal een braaf boek.

"Het is heel erg mild. Die reacties komen voort uit haat en angst. Het Nieuwe Testament zegt: 'Perfecte liefde laat angst verdwijnen'. Ik zou willen zeggen: Perfecte haat zorgt dat liefde verdwijnt."

Wat heeft de inmiddels beroemd uitspraak van paus Franciscus 'Wie ben ik om te oordelen' betekend voor de positie van homo's in de kerk?

"Die zes woorden hebben de zaken dramatisch veranderd. Het was een verschuiving die door lhbt'ers over de hele wereld gevoeld is. Hij gebruikte toen ook het woord 'gay', wat geen andere paus voor hem had gedaan."

De Poolse priester Krzysztof Charamsa die een hoge functie in het Vaticaan had en een paar jaar geleden publiekelijk uit de kast kwam, is kritisch over de huidige paus. Die beroemde woorden waren volgens hem slechts marketing. Als Franciscus zegt dat je homo's 'tactvol' moet benaderen is het volgens hem net alsof hij over verstandelijk beperkten praat.

"Paus Franciscus doet zijn best om iedereen te bereiken. Dat is hem bij lhbt'ers goed gelukt. En die ene uitspraak was baanbrekend."

Volgens Charasma zou het homo's in de katholieke kerk helpen als meer priesters uit de kast zouden komen...

"Daar ben ik het mee eens. Dat zou echt helpen"

Over uw eigen seksuele voorkeur wilt u niet praten. Waarom eigenlijk niet?

"Ik wil het niet hebben over mijn seksuele voorkeur. We moeten het over dit belangrijke onderwerp hebben. Het moet niet over mij gaan."

Tekst loopt verder onder de foto

Mpho Tutu-van Furth, lesbienne en dochter van de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu, bij de roze viering in de Keizersgrachtkerk in Amsterdam.Beeld ANP

Volgens James Martin gaat zijn boodschap ook de katholieken in ons land aan. Veel weet de Amerikaanse priester niet over de positie van lhbt'ers in de Nederlandse katholieke kerk. Ook de details over het niet doorgaan van de roze viering in de Sint-Janskathedraal nadat bisschop Gerard de Korte hiervoor zijn toestemming introk, kent hij niet.

Wel wil hij kwijt dat hij het 'verdrietig' vindt dat die viering niet kon doorgaan in een katholieke kerk. "Als je mensen welkom heet in je kerk, betekent dat niet dat je alles goedkeurt wat ze doen. De kerk is al hun thuis. Waarom zou je ze dus niet welkom heten? Een van de beste suggesties die ik kreeg om tegen homo's en lesbiennes te zeggen is: God houdt van je en jouw kerk is bezig om dat te leren. De kerk is geroepen om van iedereen te houden, maar veel kerkleiders weten niet dat veel lhbt'ers katholiek zijn, door hun doop. Net als de paus en de plaatselijke bisschop."

Wie is James Martin?

James Martin (57) werkte aanvankelijk in het bedrijfsleven, maar besloot op een gegeven moment een ommezwaai te maken. In 1988 trad hij in bij de orde van de jezuïeten en elf jaar later werd hij tot priester gewijd. Op dit moment is hij redacteur bij het katholieke tijdschrift America. Ook is hij adviseur van het Vaticaanse Secretariaat voor Communicatie en treedt hij regelmatig op in Amerikaanse televisieprogramma's om ontwikkelingen in de katholieke kerk te duiden. Hij schreef meer dan tien boeken waarvan er een paar bestsellers werden in Amerika.

James Martin SJ
Een brug bouwen. Hoe de katholieke kerk en de lhbt-gemeenschap kunnen bouwen aan een relatie van respect, begrip en fijngevoeligheid.
Uitgeverij Adveniat
176 pagina's
17,95 euro.

Lees ook: Bisschop trekt toestemming in voor Roze viering in Sint Jan

Bisschop De Korte geeft toch geen toestemming voor de oecumenische gebedsviering op Roze Zaterdag in de Sint Jan in ’s-Hertogenbosch. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden