De filosoof biedt hulp Maarten Meester

Hoe ga je als individu milieuvervuiling tegen? Filosoof Maarten Meester geeft antwoord

Beeld Studio Vonq

Kan filosofie helpen bij de aanpak van problemen? Vandaag: filosoof Maarten Meester over milieuvervuiling. Hoe kunnen we minder vervuilen in een maatschappij die ons van alle kanten prikkelt om te consumeren? ‘Het idee dat je iets moet opofferen om minder te kunnen vervuilen, is een denkfout.’

Zeeën gevuld met plastic, een grond vol met stikstof en een lucht vol broeikasgassen: het milieu raakt steeds meer vervuild. Hoe kunnen we als individu bijdragen aan een schonere wereld? Filosoof Maarten Meester schreef voor dit probleem het boek ‘De Meester-methode: de makkelijkste manier om te stoppen met milieu vervuilen’ (2019).

Wat is de Meester-methode?

“De Meester-methode is een zelfhulpboek voor mensen die willen stoppen met milieu vervuilen, maar die dat nog niet lukt. Dat komt vaak door een negatieve invloed van de omgeving: je wordt te veel geprikkeld als je voortdurend voor de tv zit en op je smartphone kijkt. De eerste belangrijke stap van de Meester-methode is dan ook: sluit je af van die prikkels. Je moet in de boeken duiken, wetenschappelijke rapporten lezen, je verdiepen om de milieuproblemen helemaal te kunnen begrijpen.

“Het idee dat je iets moet opofferen om minder te kunnen vervuilen, is een denkfout. Je leven kan er juist op vooruitgaan. Door minder prikkels en minder consumptie heb je meer tijd om te investeren in lange relaties, om bijvoorbeeld iets te leren wat je heel leuk vindt, kortom meer tijd om te leven. Als je je daarop richt, merk je ook dat je niet mist wat je eerst gelukkig maakte. Een paar jaar geleden heb ik mijn voetafdruk teruggebracht, en mijn leven is nog nooit zo goed geweest als nu: ik ben fitter dan ooit, kan meer lezen en ik heb meer tijd voor mijn familie en kinderen.”

Wat voor zin heeft het om als individu milieuvriendelijk te handelen? 

“Het idee dat alleen collectieve actie zulke problemen kan oplossen, is ook een boodschap die de media overbrengen. Als jij stopt met autorijden, terwijl alle Chinezen dat wel doen, zou jouw actie geen effect hebben op wereldschaal. Dus hoef je als individu niks te doen.

“Ik ageer daartegen, want het is gebaseerd op een verkeerd mensbeeld. Als individu ben je onderdeel van een groep, je acties zijn daarin niet zonder effect. Mensen zijn imiterende wezens. Als een docent op een middelbare school elke ochtend zijn auto voorrijdt en parkeert, stelt hij daarmee de norm: autorijden is prima. Zo geeft hij het voorbeeld voor al die jonge leerlingen die nog een heel leven voor zich hebben. Maar als ik elke dag vanuit mijn dorp naar het centrum van de stad fiets, zien misschien wel driehonderd mensen mij fietsen, en niet autorijden.”

U haalt in uw boek de Griekse filosoof Aristoteles (384-322 v.Chr.) aan. Hoe helpt hij om minder te vervuilen?

“Aristoteles bouwde een theorie rondom de stelling: de mens is een sociaal dier. Als mensen staan wij altijd in interactie met onze omgeving. Een goede omgeving leidt sneller tot goede mensen, en een slechte omgeving tot slechte mensen. De ontwikkeling tot een goed mens begint met het overnemen van goede gewoontes van mensen in je omgeving. Hoe word je dus een goed mens? Door goed te doen.

“Wat we nu zien op milieugebied, is dat we voetballen in een slecht team. Je kunt je daarbij neerleggen en zeggen dat we verliezen door het slechte team. Maar je kunt ook zeggen: nee, ik ben ook het team. Het gaat er niet om dat je als individu verantwoordelijk bent voor alle wereldproblemen, maar dat je doet wat je kunt. Aristoteles zei al dat het doel missen makkelijk is, en het doel raken moeilijk. Wij hebben gewoonten nodig om het doel makkelijker te kunnen raken.”

U schrijft dat je door minder te vervuilen, meer ‘floreert’. Kunt u dat uitleggen?

“Aristoteles zegt: ‘iedereen heeft potentie’. Als je die potentie actualiseert, dan floreer je en ben je een gelukt mens. Een van de ­gewoonten of deugden die je kunt laten floreren is vriendelijkheid, of empathie. Die deugd houdt in dat je de gewoonte hebt om tegenover iets dat buiten jou staat – of het nou een egel of een ecosysteem is – te denken: dat heeft zijn ­eigen wijze van zijn en dat respecteer ik.

“De Amerikaanse filosoof Ronald L. Sandler stelt dat het intellectuele vermogen van de mens het mogelijk maakt om rekening te houden met niet-mensen. Daar zijn wij zelfs steeds meer toe in staat. De oermens kon geen vegaburger bestellen, wij wel. Dat is iets moois en daar moeten we ook gebruik van maken.”

Wie is Maarten Meester?

Maarten Meester (1966) is filosoof, literatuurwetenschapper en publicist. Eerder verschenen van hem Jonge denkers over grote religie: Nieuwe spiritualiteit (2008) en Van gnosis tot alchemie: Inleiding in de esoterie (2009). Samen met zijn broer Frank schreef hij Meesters in de filosofie (2005), Meesters in de religie (2006) en Meesters in het hier en nu (2012).

Lees ook:

De filosoof biedt hulp: hoe moeten we omgaan met angst?

Kan de filosofie helpen bij de aanpak van problemen? Vandaag: angst. Waar komt het vandaan en hoe gaan we ermee om?

Zijn we zelf verantwoordelijk voor de problemen in de wereld?

Kan de filosofie helpen bij de aanpak van problemen? Vandaag: persoonlijke verantwoordelijkheid en wereldproblematiek. Hoe bepalen we ons aandeel en hoe handelen we daarnaar? Door kritisch te reflecteren op het begrip verantwoordelijkheid, betoogt filosoof Wouter Mensink.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden