MinaretEildert Mulder

Hoe de Egyptische despotie werkt

Als je maar doorleest kom je vanzelf bij bladzijde 300. Je hoort wel eens betogen dat dictatuur de ideale regeringsvorm voor moslims is. Want kijk hoe erg IS is, helaas het enige alternatief voor die chaotische stakkers in de moslimwereld omdat hun genen niet deugen voor democratie. Mussert of Moskou, riep ooit de NSB.

Om te begrijpen hoe heilzaam Arabische despotie wel is kun je terecht bij Alaa Al-Aswani, topauteur van Egypte. Zijn klinkende oorvijgen verdeelt hij rechtvaardig tussen de dictatuur en de radicale islam. Voor zijn romans kiest hij steeds een soort microkosmos van de Egyptische samenleving. Het kan een negentiende-eeuws appartementengebouw zijn, of een elitaire automobielclub uit de half-koloniale Britse tijd. Via verwikkelingen op die plaatsen beschrijft hij indirect heel Egypte. Ook zijn boek ‘Chicago’ behandelt zo’n microkosmos: geselecteerde medisch studenten die een specialistenopleiding krijgen in Amerika. De Egyptische overheid houdt streng toezicht, niet op studieresultaten maar op eventuele politieke activiteiten.

De strijd tussen de Amerikaanse en Egyptische cultuur

Aswani beschrijft de strijd tussen de Amerikaanse en Egyptische cultuur, die in de geesten van al deze mensen woedt. Zelfs docenten van Egyptische komaf, al lang en breed Amerikaan, komen niet los van hun verleden. Zoals topchirurg Karam. Hij is christen. In Egypte weigerde een hoogleraar hem op te leiden tot specialist, zogenaamd wegens gebrek aan talent, maar de ware reden was zijn ‘foute’ godsdienst. Amerika gaf hem wel een eerlijke kans. Toch galmen in de operatiekamer de ballades van de legendarische Egyptische zangeres Oem Kalsoem, want zonder haar kan hij zijn werk niet doen. Zoals ooit de toenmalige Egyptische president Nasser zijn ontbijt niet naar binnen kreeg zonder de diva. Op zeker moment ligt op de Amerikaanse operatietafel van deze chirurg de professor die hem in Egypte zo lelijk dwars zat.

Na nog vele andere levensverhalen volgt het einde van alle illusies, op bladzijde 300 dus. Daarin verschijnt ene Safwat op het toneel. Hij is veiligheidsfunctionaris op de Egyptische ambassade in Washington. De ploert dankt die positie aan kordate hervormingen op een politiebureau in Cairo, waar je als buitenlander vroeger een rijbewijs haalde door tien meter voor- en achteruit te rijden.

Slaan is dom, vond Safwat

Safwat werd chef van dat bureau en constateerde tekortkomingen bij ondervragingen. Ze leverden altijd bekentenissen op, maar het duurde te lang. Politiemensen hanteerden de zweep. Soms mepten ze zo hard dat de verdachte verdoofd raakte en geen pijn meer voelde. Ook sloegen ze wel eens iemand dood. In dat laatste geval smeten ze het lijk van een balkon, waarna ze een corrupte doktersverklaring regelden. Lukte altijd, maar gaf soesa. Slaan is dom, vond Safwat. Hij deed het anders, pakte vrouw, moeder of zuster op, liet ze voor de ogen van de verdachte uitkleden en dreigde ze te laten verkrachten als hij zou blijven ontkennen. Van de minister kreeg hij complimenten omdat hij zo snel zaken oploste.

Het nare is dat Aswani dit alles niet verzint. In een vlaag van waanzinnige heimwee beëindigt een van de professoren in zijn boek zijn Amerikaanse huwelijk. Hij belt met zijn grote Egyptische liefde van weleer, die zijn vertrek naar Amerika destijds hoogverraad vond. ‘In deze wereld verwachten de Egyptenaren geen rechtvaardigheid meer’, zo verklaart zij, decennia later, de golf van islamisme. ‘Ze hebben hun hoop op het hiernamaals gevestigd.’

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook:

Een andere islam in de Egyptische literatuur

De Arabische revolutie mag veel ellende hebben gebracht, ze heeft wel literatuur opgeleverd die voorheen niet mogelijk was. Zo schreef de Egyptische auteur Ibrahim Isa een rebelse roman over de islam.

De Koptische kerken barsten uit hun voegen, maar Egypte staat nieuwbouw zelden toe

De Koptische kerken in Egypte barsten uit hun voegen. Vergunningen voor de bouw van nieuwe kerkgebouwen worden amper verstrekt. Het gevolg: het aantal semi-legale kerken neemt toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden