OverzichtBladen

Het water spoelde Kuiterts devotie weg

De eerste zondag van ­februari is in veel kerken de Zondag van het Werelddiaconaat, die in het teken staat van collecte voor het buitenland. Reden voor Drieluik, het maandblad van de Protestantse Gemeente Amersfoort, om in de geschiedenis van het werelddiaconaat te duiken. De keuze voor het eerste weekend van februari is niet toevallig, blijkt uit het artikel van Helma Maas. Eén gebeurtenis was van essentieel belang voor de oprichting van het werelddiaconaat: de watersnoodramp van 1953, in de nacht van 31 januari op 1 februari. 

Uit de hele wereld kwam hulp voor het getroffen gebied: suiker uit Jamaica, rijst uit Iran en dadels uit Irak. Moest Nederland niet zelf ook meer hulp bieden bij rampen in het buitenland? Pater Simon Jelsma en ­dominee Han Hugenholtz vonden van wel. De katholiek en de protestant sloegen de handen ineen en riepen in 1956 Novib in het leven, de Nederlandse Organisatie voor Internationale Bijstand. Andere kerken richtten commissies op om internationale hulp te organiseren: de hulporganisatie Kerk in Actie van de PKN is daar weer een voortvloeisel van.

Omslagpunt

Verderop in Drieluik is meer aandacht voor de ­watersnoodramp. Die was van groot belang in het leven van de gereformeerde dominee en theoloog Harry Kuitert, misschien wel de invloedrijkste theoloog die Nederland ooit heeft gekend. Kuitert werkte als predikant in Scharendijke op het Zeeuwse Schouwen Duiveland, toen in 1953 het noodlot toesloeg: zijn gemeente kwam onder water te staan. “Voor Kuitert was de watersnoodramp een duidelijk omslagpunt”, schrijft Pieter Spits. “De vraag komt bij hem ­boven: ‘Bestuurt God dit alles? Laat hij een gezin, biddend op het dak van hun huis dat is losgeslagen en richting de zee drijft, zo hun dood tegemoet gaan?”’ Kuitert wond er geen doekjes om: “De ramp van 1953 spoelde de devotie weg uit mijn leven”.

In zijn verdere leven schreef Kuitert met een scherpe pen over de vraag wat het christelijke geloof nu ­eigenlijk waard was. Dat kwam hem op kritiek te staan van gelovigen uit de behoudende hoek, die vonden dat Kuitert de kerk sloopte, terwijl anderen hem prezen als de man die een broodnodige frisse wind door het geloof liet waaien. Kuitert stond aan de wieg van het Samen op Weg-proces, de samenwerking die in 2004 uitmondde in de oprichting van de Protestantse Kerk in Nederland.

Euthanasie

Harry Kuitert komt ook voorbij in de column van Theo Boer, hoogleraar ethiek van de gezondheidszorg aan de Protestantse Theologische Universiteit in Groningen. In De Waarheidsvriend, het weekblad van de Gereformeerde Bond, komt Boer tot een conclusie die in eerste instantie wellicht zal verbazen: de Nederlandse euthanasiepraktijk is er niet ondanks, maar mede dankzij de protestanten gekomen. “Wie de bibliotheken in duikt, vindt hervormde en gereformeerde synoderapporten die in de jaren zeventig en tachtig met grote sympathie over euthanasie spraken. Daarin waren zij internationaal uniek.” 

Een van die protestanten die positief stonden tegenover euthanasie was Harry Kuitert, schrijft Boer. “Welsprekend en meeslepend pleitte deze Amsterdamse dogmaticus en ethiekhoogleraar voor het recht om ‘een einde te mogen maken aan het bittere einde’. Natuurlijk waren ook veel protestanten faliekant tegen euthanasie, maar zij waren niet tegen Kuitert opgewassen. De theoloog wist volgens Boer “veel meer de ‘gewone’, door de moderniteit beïnvloede protestant aan te spreken”.

Helaas ontbrak het de hervormden en gereformeerden aan daadkracht, schrijft Boer. “Dat de Samen op Weg-kerken in 1999 alsnog publiekelijk stelling namen tegen legalisering kwam als mosterd na de maaltijd. Hoe anders zou het geweest zijn als in de decennia ervoor een steviger oppositie had geklonken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden