null Beeld
Beeld

In de schaduw van de minaretEildert Mulder

Het toeslagenschandaal legt de bijl aan de wortel van de democratie

Tien jaar geleden kwam Egypte in opstand ­tegen dictator Hosni Moebarak. Het begon als een uitbundig carnaval vol hoop, maar kreeg een droevige afloop.

Het is een ongelukkig moment voor een meewarige nabeschouwing over de zoveelste flop van een moslimland. Want juist nu beleeft ook de Nederlandse democratie een zware crisis. Hoe diep Nederland is ­gezonken laat een vergelijking met de Egyptische dictatuur zien. Die valt positief uit voor Nederland, dat nog wel, maar er zijn alarmerende overeenkomsten.

De kern van democratie is rechtszekerheid. Die biedt bescherming tegen twee wantoestanden die elkaars ­tegenpolen lijken, maar het niet zijn: anarchie en tirannie, beide dodelijke vijanden van echte vrijheid en bronnen van willekeur.

Die rechtszekerheid heeft ook in Nederland een harde knauw gekregen. In dictaturen is ze een zeer schaars goed, zeker in de relatie tussen burger en overheid. Er zijn daardoor de vreselijkste dingen mogelijk. Foltering en doodslag op politiebureaus en een bont palet van corruptie en willekeur. Het kwam allemaal voor in Egypte onder Moebarak, die dertig jaar regeerde. Een ‘leven van toewijding’, zo jubelt zijn laatste rustplaats.

Foltering

Berichten over dictaturen zijn zo wezensvreemd dat ze uit een ander heelal lijken te komen. En daarom is het toeslagenschandaal zo schokkend. Want dat speelt zich onloochenbaar hier en nu af. Het is een eersteklas schending van de mensenrechten. De directeur van Amnesty International Nederland, Dagmar Oudshoorn, stuurde dinsdag een brief aan de fractievoorzitters in de Tweede Kamer. Dat zegt iets. In Nederland mag je zeggen wat je wil. Er is vrijheid van geloof en ongeloof. Maar de overheid heeft wel mensen tot zelfmoord gedreven. Waarom zou dat minder erg zijn dan wat nare agenten in Caïro doen? Maakt het bij foltering uit of het gebruikte wapen een knuppel is of een ­algoritme?

Ja, foltering. Want daarover gaat het hier. Te zware woorden? Hoeveel Kamerleden en anderen hebben de ernst van de zaak niet benadrukt? En toch dringt het niet echt door. Misschien zit een te lief zelfbeeld ons psychologisch in de weg. We kijken geschokt naar de bestormers van het Capitool. En o ja, wat zijn Hongarije en Polen intens slecht. Maar wanneer pakt Frans Timmermans Nederland aan? Want ook het toeslagenschandaal legt de bijl aan de wortel van de democratie.

Welk wereldbeeld ontwikkelen kinderen die in ­armoede opgroeien, omdat hun etnisch geprofileerde ouders als bedriegers zijn bestempeld? Kweken we zo een nieuwe lichting jihadstrijders? Of krijg je een ­andere ramp? Hoe kan zoiets absurds gebeuren in een vrij land? De Duitsers hebben een mooi woord, Duck­mäusertum. Muizen die wegduiken, ofwel mensen in ­allerlei situaties die misstanden zien, maar te laf zijn om hun mond open te trekken. Dictatuur creëert Duck­mäusertum, en omgekeerd ook, lafheid zet de deur open voor dictatuur.

Egypte maakt evenmin zijn beste periode door. De revolutie mislukte. Ze leeft nog wel voort in de roman De republiek alsof van Egyptes topauteur Alaa Al-Aswani, die de euforie van het opstandige Tahrirplein in Caïro beschrijft in een waterval van vertellingen. Het boek is verboden op de treurende oevers van de Nijl, waar het nodige bloed vloeide. Van Egypte en andere dictaturen zijn we zulke ellende gewend. Dat nu ook de Nederlandse overheid met intimidatie de dood van wanhopige burgers kan veroorzaken, is om razend te worden.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook:

Hosni Mubarak (1928-2020), de moderne farao die hard van zijn troon viel

Oud-president van Egypte Hosni Mubarak overleed vorig jaar op 91-jarige leeftijd overleden. Hij begon zijn politieke carrière als volksheld, viel hard van zijn troon, maar wordt nu toch met nostalgie herdacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden