Geloven Stephan Sanders

Het oordeel is hier & nu

Beeld Martien ter Veen

Stephan Sanders beschreef in deze krant hoe hij gelovig is geworden. Aan de hand van het Apostolicum - de christelijke geloofsbelijdenis uit de tweede eeuw die nog overal ter wereld wordt gebruikt - vertelt hij nu wát hij gelooft. Vandaag de zevende regel uit die belijdenis, over het laatste oordeel.

Ik geloof in God, de almachtige Vader, Schepper van hemel en aarde. En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer, die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de Maagd Maria, die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven; die nedergedaald is ter helle, de derde dag verrezen uit de doden; die opgestegen is ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader; vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden. Ik geloof in de Heilige Geest; de heilige katholieke kerk, de gemeenschap van de heiligen; de vergeving van de zonden; de verrijzenis van het lichaam; en het eeuwig leven. Amen

 Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden. Ik weet niet goed raad met dit zevende artikel. Dat zegt veel over mij en mijn beperkingen, maar toch ook iets over de boodschap die hier wordt overgebracht.

Rechterhand

Dat ‘vandaar’ laat zich nog goed verklaren. Eerst hebben wij gelovigen gezegd dat Christus ‘zit aan de rechterhand van God’; vanaf die plek dus komt hij om te oordelen.

Hier wordt de jongste dag beschreven, het Laatste Oordeel en dat houdt in: de tweede komst van Christus. Anders dan de eerste keer komt hij niet om te verzoenen, maar om te oordelen. Als richter, als rechter. Zijn wederkomst, schrijft dominee A.A. van Ruler (ik citeerde hem in een vorig aflevering), is bedoeld om “de rekening op te maken, zoals de ober in het restaurant na de maaltijd met het briefje komt”.

De eindafrekening.

Ik vind het wel een erg profaan beeld, dat gehannes met debet en krediet.

Want wat is de rol van het eigen geweten? Wij monotheïsten belijden, elk op onze eigen manier, dat er één God is. De ontzagwekkende reikwijdte van dat geloof betekent ook dat er maar één geweten is. Ik kan het niet anders zien, dan dat wij iets van de ‘goddelijke wet’ internaliseren. Dat betekent niet dat alle gelovigen altijd juist of rechtvaardig handelen. Het betekent wel, dat we een richtsnoer hebben, aan de hand waarvan we onszelf de maat nemen. Geïnspireerd door het evangelie, terzijde gestaan door de Heilige Geest. Zo’n zelfoordeel is per definitie nooit volkomen, want we zijn onze eigen blinde vlek. Maar toch: mensen kennen ‘wroeging’, mensen kennen schuld en schuldgevoelens: het lijken mij tekenen dat we in staat zijn tegen onszelf en tegen ons eigen belang in te denken. Er is iets in ons dat wijzer, ouder en groter is dan wijzelf: we hebben een besef van transcendentie.

Binnenzak

Dat betekent niet dat we Christus in onze binnenzak hebben. Soms wordt ons iets geopenbaard, met zo’n stelligheid, dat we onze verstandelijke beperkingen moeten erkennen. Het blijft mensenwerk, met andere woorden: geklungel.

Het zevende artikel van het Apostolicum vertelt ons dat er een definitief oordeel komt, gericht niet alleen op de levenden maar ook op de doden.

We spreken van de zogenoemde eindtijd. Er horen woorden bij als ‘wraak’, ‘vergelding’ en ‘hel’. Ik lees ergens dat ‘het schuldige ongeloof dat Christus miskend heeft door Hem veroordeeld zal worden’.

Maar hoe zeker weten wij gelovigen dat we het juiste, het enige echte geloven? We weten in ieder geval dat ‘geloof’ en ‘onschuld’ niet geheel samenvallen. Zou dat wel het geval zijn met ‘ongeloof’ en ‘ schuld’? Alle gelovigen mogen door, maar jammer helaas voor de ongelovigen…

Ik heb moeite, zoveel is duidelijk, om God uiteindelijk te zien als de grote rechter, de wreker, die zijn gelijk komt halen.

Binnendoorweggetje

Er zijn mensen die niet kunnen wachten op de jongste dag; er zijn er, die er alles aan doen om zo’n laatste oordeel te bespoedigen. Is er geen binnendoorweggetje, bijvoorbeeld via

Israël, zodat we zijn wederkomst kunnen versnellen?

Ik hoor niet bij die mensen. Ik kan heel goed wachten op die dag des oordeels, omdat ik zelf in het hier en nu oordeel en word beordeeld.

Sowieso lukt het me niet me te verheugen in apocalyptische visies, ook niet heimelijk, of het nu gaat om het klimatologische einde van de aarde of het eschatologische van de schepping. Het lijkt me wraakzuchtig en al te menselijk.

Gaat het nog steeds zo? Vroeger, wanneer jongetjes ruzie hadden was het ultieme eindbod: wacht maar, straks komt mijn grote broer, straks komt mijn vader: die is zo sterk, dan zal je eens zien.

Dat grote, patserige gelijk achter de hand, dat sommige christenen menen te hebben: ik vind het geen verheffende gedachte. Ik vind het eerlijk gezegd nogal goedkoop. Alle misdadigers worden op het einde van de film gepakt door de buitengewoon slimme en rechtvaardige detective. Niemand ontkomt. Dat noemen we dan een ‘happy end’.

Oordeel en vonnis

Is er dan niets buiten het ‘menselijke oordeel’? Zijn we gedwongen op de tast naar het goede en rechtvaardige te zoeken, zonder zeker te weten dat we beet hebben?

In ons dagelijks leven zijn ook rechters, die oordelen en vonnis vellen. Zo’n vonnis is niet altijd foutloos, maar we hebben afgesproken dat we in principe uitgaan van de rechtvaardigheid van zo’n uitspraak.

Dat heeft niet voorkomen dat er wel degelijk ‘gerechtelijke dwalingen’ bestaan. Wij mensen kunnen uiteindelijk niet anders dan oordelen.

Wat ik hoop en geloof, is dat Christus werkt ‘door mensen heen’, zoals dat heet. Dat het soms lukt, op ‘momenten van genade’ boven onszelf uit te stijgen; dat we af en toe in staat zijn te doen wat ons eigen oordeel verrast.

Niet omdat er een boeman wacht, maar omdat het goddelijk mysterie groter is dan ons menselijke leven.

Lees ook:

Eerdere afleveringen uit deze reeks.

Aan de hand van de eeuwenoude apostolische geloofsbelijdenis vertelt Stephan Sanders over zijn geloof. Hier de eerste aflevering, over het geloof in een almachtige God. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden