Reportage Kloosterleven

Het klooster als remedie tegen de jachtige maatschappij

Landhuis De Wittenberg in Zeist herbergt een christelijke leefgemeenschap voor jongeren.

Jongeren ervaren tegenwoordig veel druk in een maatschappij met hoge verwachtingen. De voormalige protestantse Bijbelschool De Wittenberg in Zeist biedt jongeren sinds kort een plek in kloosterstijl waar ze God én stilte kunnen vinden.

Wie het terrein van De Wittenberg oploopt, voelt de rust van een plek waar de tijd wat vaker stilstaat. Midden in de bosrijke omgeving van Zeist staat het imposante oude internaatsgebouw van rood baksteen en glas-in-lood­ramen, waar protestants-christelijke jongeren op zoek kunnen naar stilte, zichzelf en God. Binnen in de eetzaal zit een groep van zo’n vijftig jongeren te lunchen. Ze zijn tussen de 17 en 35 jaar. Schalen met brood gaan rond, thee wordt ingeschonken, ervaringen worden uitgewisseld.

Ook aan tafel zit directeur Frans Hoogendijk. Hij vertelt waarom de voormalige Bijbelschool onlangs een nieuwe weg is ingeslagen: “Twee jaar geleden kwamen we hier tot de conclusie dat onze opleidingen voor jongeren en kerkelijk werkers niet op dezelfde voet door konden gaan. Er was te weinig belangstelling.” Toen is onderzocht hoe De Wittenberg verder kon in zijn missie voor jongeren. Dat leidde tot drie verschillende programma’s: een monastieke leefgemeenschap voor jongeren, het aanbieden van retraites, en een programma van vijf maanden voor christelijke jongeren die zich tijdelijk aansluiten bij de leefgemeenschap.

Afgelopen zomer kreeg die nieuwe aanpak z’n beslag. “In de oude situatie kon hier nog gewoon een kamer worden gehuurd”, vertelt Hoogendijk. “Maar we willen meer dan een flat zijn.” De Wittenberg, zegt Hoogendijk, moet een leefruimte zijn ‘waar het ­geloof gedragen wordt’.

Leren dienen

“Leven in de gemeenschap is gezellig, maar ook intensief”, vertelt monastiek coördinator Niek Tramper. “Bewoners moeten leren dienen, moeten zich ­kunnen inzetten voor de gemeenschap. Ze helpen in het onderhoud en ze delen hun leefruimte met de verschillende groepen die hier te gast zijn.”

Centraal in de verschillende programma’s staat, naast de religieuze vorming, ook het kunnen vinden van stilte en rust in een drukke maatschappij. “Jongeren hebben tegenwoordig te ­maken met hoge verwachtingen, een hoge druk vanuit de samenleving”, stelt Hoogendijk. “De gedachte achter onze programma’s is: laat dat los, kom tot ­jezelf. Bied jezelf die innerlijke rust.”

Frank Steenbergen Beeld Bram Petraeus

Wittenbergbewoner Frank Steenbergen (31) herkent dit. Hij was software-consultant voordat hij samen met zijn vrouw in De Wittenberg kwam ­wonen om een jaar vrijwilligerswerk te doen. “Jongeren hebben veel last van burn-outs, ervaren veel druk. Ik hoop dat ze die hier niet zo voelen. Het leven hier laat zien dat God ook naar ons kijkt zonder die druk.”

“Voordat ik hier kwam, was ik veel bezig met wat anderen van mij dachten”, vertelt medebewoner Corrie Kleijn (21). “Maar hier kun je jezelf zijn. Dit is een plek waar iedereen je in je waarde laat.” Volgens Steenbergen kan de leefgemeenschap ook jongeren helpen die last hebben van eenzaamheid. Daarvan getuigen de tafelvoetbaltafel en de tafeltennistafel in het gebouw. “Het is eigenlijk een soort vervanging voor een studentenhuis. We tafeltennissen en voetballen hier samen, we ploggen: tijdens het hardlopen rapen we hier in de omgeving vuilnis op. Woensdag is de avond van de leefgemeenschap, dan komen we bijvoorbeeld samen om te luisteren naar een spreker of vieren we feest.”

Structuur van een getijdengebed

De bewoners kunnen veel van elkaar leren, zegt Steenbergen, bijvoorbeeld hoe je als groep met elkaar moet omgaan. “Als je met vijftig man samenwoont, vind je natuurlijk niet iedereen even leuk. Maar het met elkaar christen zijn geeft iets gemeenschappelijks.”

“Voordat ik hier kwam wonen, kende ik hier niemand”, zegt Kleijn. “Maar na een jaar ben ik met veel bewoners vrienden geworden. Het versterkt het geloof door met zovelen samen te ­leven, te eten en te bidden.”

Rust ervaren de bewoners door de structuur van een getijdengebed, vertellen ze: elke ochtend, middag en avond komen de bewoners bij elkaar om samen te bidden. “Ik probeer elke ochtend om acht uur bij het gebed te zijn”, vertelt Kleijn, die wordt opgeleid tot jongerenwerker. “Daarna ben ik druk met werk, maar bij het middaggebed kan ik me weer even helemaal overgeven. Na het werk ’s middags eten we gezamenlijk om zes uur. Ik probeer na het bidden om negen uur naar bed te gaan.”

Corrie Kleijn Beeld Bram Petraeus

Ruimte voor gebed is er ook in het nieuwe retraitegedeelte van het complex, dat eerder deze maand is geopend. Daar is een klein kapelletje met zicht op de tuin ingericht voor de tijdelijke gasten. Op de gang staan kasten met ­rode liedbundels. Aan het einde van de gang bevindt zich de chique huiskamer, met comfortabele banken, een grote spiegel aan de muur en opnieuw uitzicht op de tuin.

De retraites zijn open voor mensen van alle leeftijden, vertelt coördinator Tramper. “Maar wij merken dat het vooral twintigers en dertigers zijn die rust zoeken in onze hectische samenleving.” Dat ziet ook Hoogendijk: “Mensen die eind twintig, begin dertig zijn, willen meer dan simpelweg huisje, boompje, beestje. Het leven moet zinvol zijn.” Tramper: “Deze mensen vragen zich af: is dit het nu? Of is er meer?” In de vleugel worden ook themaretraites gehouden, waarin groepen zich een weekend kunnen bezinnen, onder ­titels als ‘het geheim van inspirerend leiderschap’ en ‘de Bijbel lezen met het hart’.

De woonkamer in het retraitegedeelte Beeld Bram Petraeus

Komend jaar begint een eerste lichting jongeren van 17 tot 25 jaar met een studieprogramma van vijf maanden, ­getiteld ‘Inside-out’. Tijdens het programma gaan ze bezig met zichzelf, hun geloof en hun toekomst. “We hebben het bewust zo ingericht dat jongeren een tussenjaar zo kunnen invullen”, zegt Hoogendijk. “Door die vijf maanden kunnen ze het combineren met een baantje of een wereldreis.” ­Tijdens het programma wonen de deelnemers met de leefgemeenschap in De Wittenberg. “Het progamma bestaat uit vier leerlijnen”, vervolgt Hoogendijk. “De eerste gaat over God, de tweede over het beantwoorden van de vraag: wat wil ik? De derde leerlijn is de relatie met anderen en als vierde zijn deelnemers bezig met hun toekomst: wat is Gods roeping?”

Met de nieuwe invulling van de voormalige Bijbelschool is de organisatie nog een beetje aan het experimenteren, erkennen Hoogendijk en Tramper. “We zijn nog aan het pionieren”, zegt Hoogendijk. “Het monastieke element is relatief nieuw in protestantse kringen”, vult Tramper aan. “De Wittenberg vormt nu een bijzondere combinatie van protestantisme, kloosterleven en jongeren. Mensen die een klooster ­ingaan, trekken zich terug uit de wereld. Dat past eigenlijk niet bij het protestantisme. Maar de samenleving is nu zo veranderd, dat wij protestanten rust nodig hebben en ons iets terugtrekken uit de dynamiek van het bestaan.”

“Aan de andere kant moeten we ons niet te veel afsluiten”, reageert Hoogendijk. “Het moet niet wereldmijdend worden.” Tramper haalt graag een verhaal aan over een aantal mieren die zich bevonden op een draaiend wiel. “Een mier ging op de as van het wiel zitten, en riep naar de mieren aan de buitenkant van het wiel: ‘Niet van het wiel ­afvliegen!’ Zo willen wij mensen hun as-moment bieden, zodat ze niet van het wiel afvliegen door de hoge eisen van de samenleving.”

Meer monastieke initiatieven

De Wittenberg is niet het enige nieuwe ‘klooster’ waar jongeren op zoek kunnen naar rust en zingeving. In de laatste jaren zijn vergelijkbare monastieke initiatieven begonnen. Vorig jaar opende jongerenklooster ‘Nieuw Sion’ in de voormalige abdij Sion van de cisterciënzers in Diepenveen, bij Deventer. Vijftien twintigers kunnen daar maximaal een jaar lang het kloosterleven ervaren, inclusief getijdengebeden, naast hun werk of studie. In 2017 ging in Arnhem een stadsklooster van start. Vier jaar ­terug begon een groep gelovigen het Kleiklooster, een woongemeenschap op kloosterleest geschoeid, in een Amsterdamse Bijlmerflat. Op Hydepark – een landgoed in Doorn in bezit van de Protestantse Kerk in Nederland – worden tweemaal daags getijdengebeden gehouden, die online gevolgd kunnen worden. In september is in Utrecht het Stadsklooster geopend in de Sint-Antonius van Paduakerk. Daar kunnen mensen gratis wonen, in ruil voor onderhoud van het pand. Het Stadsklooster moet volgens de organisatie ook de locatie worden voor concerten, meditatie en kunst.

Lees ook:

Klooster trekt jongeren met rust en regelmaat

Speciale weekenden voor jongeren in een klooster bij Deventer zijn zo’n succes dat er in de herfst een jongerenklooster komt.

Leven als kloosterling in spijkerbroek

Leven als een kloosterling is in. Stadsklooster Arnhem is een van de jongste initiatieven om ‘niet alleen op zondag christen te zijn’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden