Column

Het is tijd voor een comedy over de zorg à la ‘De luizenmoeder’

Beeld Maartje Geels

Waarom is ‘De luizenmoeder’ zo’n succes? Alleen al omdat de serie Nederlanders confronteert met hun eigen vermoeiende drift tot verbeteren en vernieuwen. 

Ouders die hun kind ‘Malediven’ noemen en eisen dat hij/zij in de klas geheel genderneutraal wordt bejegend. Een directeur die wil scoren met een nog modieuzer imago. En dan is de allergrootste ergernis van basisschooldocenten in deze successerie geloof ik nog niet eens voorbij gekomen: de plicht tot het administreren van de leerresultaten, opdat die geëvalueerd kunnen worden.

Volgens de Belgische filosoof Pascal Chabot hebben mensen in hulp- en zorgverlenende beroepen, zoals juffen en meesters, van deze ‘instrumentele logica’ de meeste last. In zulke beroepen heb je namelijk altijd te maken met het cyclische en het onvolmaakte, schrijft hij in ‘Filosofie van de burn-out’. Leerlingen worden niet slimmer, je kunt grammatica niet almaar beter uitleggen. Je moet juist steeds opnieuw met hetzelfde beginnen. Die ‘stilstand’ past niet in een cultuur die wil controleren, optimaliseren en concurreren. 

Anders gezegd: wat een juf of meester professioneel maakt, is haar of zijn vermogen om met onvermogen om te gaan. Maar dat valt moeilijk in formulieren vast te leggen. “In een samenleving die verrukt is over nuttige vooruitgang,” schrijft Chabot, “lijkt deze confrontatie met de fragiliteit bij voorbaat contraproductief en van een ander tijdperk.”

Thuiszorg

Nog erger wreekt zich dat probleem in de thuiszorg, zoals ik meemaakte toen mijn moeder daar afhankelijk van werd. Al was de medewerkster, meestal een vrouw, maar vijf minuten langs geweest, gerapporteerd moest er worden. ‘Ontbijt klaargezet voor mevrouw’, stond er dan. Of ‘Zorg volgens plan’.

Wie was gebaat bij deze rapportage? Mijn moeder niet, want de thuiszorg moest zich daardoor nog meer haasten. De mantelzorger ook niet, want wat stond er nou helemaal in dat dossier? En als er echt iets aan de hand was, werden wij prompt gebeld. Intussen werd het digitale zorgdossier door aanbieders als Cliendo of CarenZorgt verkocht als een zeker teken van vooruitgang, want een efficiëntere techniek voor het afstemmen van de zorg. Wie wilde dat nou niet? Dat de mantelzorger op afstand meekijkt naar de 'tussentijdse' rapportage, paste helemaal in dat beeld.

Maar het probleem dat Pascal Chabot aankaart, bleef buiten beschouwing. Taken verdelen, dat kun je in zo’n dossier inderdaad. Maar zo’n document gaat ook werken als instrument van controle. En in dat opzicht kan het, net als in het onderwijs, alleen maar leiden tot frustratie. Omdat het rapporteren tijd kost. Maar ook omdat het minder uitmaakt óf je mevrouw onder de douche krijgt, dan hoe dat gebeurt, met tact, geduld, menselijkheid. En dat valt nou net niet te rapporteren.

Misschien wordt het eens tijd voor een ‘luizenmoeder van de zorg’, met als plaats van handeling het verpleegtehuis en met een glansrol voor de verzorgende die weigert zich continu te verantwoorden - zeg maar in de geest van juf Ank. En die zo tijd overhoudt om geduldig om te gaan met het fragiele, haperende, falende. Wat Pascal Chabot ‘subtiele vooruitgang’ noemt.

Wat is daar nou erg aan? Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees meer columns op trouw.nl/leoniebreebaart.

Lees ook:

‘De Luizenmoeder’ is op zijn sterkst wanneer de volwassenen centraal staan

Nu we collectief hebben besloten dat ‘De Luizenmoeder’ onze nationale liefdesbaby is, blijft het iedere week spannend te zien of het kindje mooi opdroogt, schrijft tv-recensent Renate van der Bas. Vorig weekend dreigde het verkeerd te gaan, door een onaardige aflevering met de dood in de hoofdrol. Zondag was daar weer het geheime wapen: de trillende onderlip van juf Ank.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden