Allerzielen

Het is Allerzielen: tijd voor uitgestelde rouw

null Beeld Hiekelien van den Herik
Beeld Hiekelien van den Herik

Het is Allerzielen, de jaarlijkse – van oorsprong rooms-katholieke – dag waarop de overledenen worden herdacht. In Trouw klinken vandaag de namen en de levensverhalen van een klein aantal van de Nederlandse coronadoden. In hen herdenken we alle slachtoffers.

Half oktober zouden Peter en Fenneken Onvlee veertig jaar getrouwd zijn. In het voorjaar stierven ze aan de gevolgen van corona, nog geen tien dagen na elkaar, 68 en 62 jaar oud. Ahmed Moussaoui, 61 jaar, was een geliefd wiskundeleraar. Hij raakte besmet met het coronavirus. In augustus, na 123 dagen intensive care, overleed hij. Wim Biemans was in zijn 80-jarige leven eigenlijk nooit ziek geweest. In het voorjaar overleed zijn broer Piet aan corona, Biemans was bezig met de voorbereiding op de kleine uitvaartbijeenkomst toen hij zelf besmet bleek. Hij stierf op 30 maart.

In de eindeloze stroom berichten over stijgende en dalende besmettingscijfers, testcapaciteiten, ic-bezettingen en sterftekansen blijven de echte slachtoffers van het coronavirus bijna altijd naamloos. Dagelijks meldt het RIVM hoeveel doden er in de voorgaande 24 uur zijn gerapporteerd. Gisteren: 39 doden erbij. Eergisteren 51 doden. Een dag daarvoor 87. Meestal zijn het ouderen.

Maar of de slachtoffers nou oud of jong zijn, en of de lijnen in de sterftegrafieken nou opwaarts of neerwaarts bewegen, achter de koude statistiek van de coronasterfte gaat altijd verdriet schuil.

‘Ik denk dat verdriet het punt is waar statistiek ophoudt’, schreef Julian Barnes in ‘Hoogteverschillen’, het boek waarin de Britse schrijver zijn verdriet over de dood van zijn vrouw Pat optekende. Vandaag geeft Trouw de statistiek een gezicht. Het is Allerzielen, de jaarlijkse – van oorsprong rooms-katholieke – dag waarop de overledenen worden herdacht. In deze krant klinken de namen en de levensverhalen van een klein aantal van de Nederlandse coronadoden. In hen herdenken we alle slachtoffers.

Dat gebeurt op veel plaatsen in het land. In rooms-katholieke vieringen, in protestantse bijeenkomsten, en ook in niet-religieuze verbanden. Allerzielen is allang geen louter rooms-katholieke aangelegenheid meer. KRO-NCRV deed onderzoek naar rituelen waar op deze dag naar gegrepen wordt. Bijna de helft van de Nederlanders – religieus en seculier – herdenkt een overleden dierbare door een kaars op te steken, blijkt daaruit. Een kwart bezoekt vandaag het graf.

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Duizend waxinelichtjes

‘We houden later nog een grotere herdenkingsbijeenkomst’, klonk het vaak bij de vele kleine uitvaarten van het afgelopen jaar. De rouw werd uitgesteld. Ook vandaag zijn de rouw en het verdriet ommuurd door de coronamaatregelen. Volle kerken of zalen, een arm om elkaar heen, samen het verdriet dragen – het is onmogelijk, of op z’n minst veel moeilijker. Veel Allerzielen-herdenkingen gaan vandaag niet door, andere zijn aangepast. De meeste rooms-katholieke parochies houden wel een Allerzielen-viering, maar in kleinere kring: nabestaanden mogen per familie hooguit twee mensen afvaardigen.

De jaarlijkse bijeenkomst op de begraafplaats van Winschoten, waarbij duizenden kaarsen de graven in het licht zetten, vindt dit jaar online plaats: door nabestaanden aangedragen namen komen daarbij in beeld. De protestantse Jacobijnerkerk in Leeuwarden deelde duizend waxinelichtjes uit met de oproep om de naam van een overleden dierbare te melden bij de kerk: vanavond klinken die namen in een via YouTube uitgezonden ritueel. Kerken in Cothen hebben de inwoners van dat Utrechtse dorp opgeroepen om vanavond een kaars in de vensterbank of voortuin te branden.

Bij de begrafenis van zijn vrouw citeerde Julian Barnes uit een boek dat hij jaren eerder schreef, en waarvoor hij zich had proberen voor te stellen hoe het voor een man van in de zestig zou zijn om weduwnaar te worden: ‘Mensen zeggen: je komt er ook weer uit… En je komt er ook weer uit, dat klopt. Maar je komt er niet weer zo uit als een trein uit een tunnel […]; je komt eruit als een meeuw uit een olievlek, je bent voor je leven met pek en veren besmeurd.’

Dat is wat deze coronacrisis ook doet, en nog een tijd zal blijven doen: ze laat velen achter, besmeurd met gemis en verdriet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden