De staat van katholiek Nederland

‘Het gaat erom dat er wat verandert in de hoofden van de bisschoppen’

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

Nu blijkt dat katholieken vele malen progressiever zijn dan hun kerkleiding, is het volgens deskundigen zaak dat bisschoppen naar hen luisteren en openstaan voor verandering.

Maaike van Houten

Als Laetitia van der Lans íets zou mogen zeggen tegen de leiding van de katholieke kerk, dan is het dit: “Neem de tijdgeest serieus!” Maar ze heeft ook een boodschap voor de gelovigen: “Neem je verantwoordelijkheid, doe iets!”

“Ik zie veel gelatenheid onder katholieken, mensen zijn murw geslagen zelfs”, reageert Van der Lans op het onderzoek van I&O Research waaruit blijkt dat de opvattingen van katholieken over heikele kwesties sterk afwijken van de leer van de kerk. “Er is zoveel kwaliteit weggevloeid, ze verlaten de kerk, of ze gaan naar een andere kerk. Ik gun dat niemand, ook de kerk niet. Ik zou zo graag willen dat het vuur onder de as wordt aangeblazen, en niet wordt uitgeblazen.”

Van der Lans, uitgever van kerkbladen, is betrokken bij het Netwerk katholieke vrouwen. Dat is geen actiegroep om de vrouwelijke priester mogelijk te maken – wat driekwart van de actieve katholieken zou willen. Het gaat deze vrouwen erom op alle fronten in de kerk serieus genomen te worden. Dat betekent, zegt ze, dat de leiding heel goed luistert naar wat de mensen aan de basis vinden, maar ook dat er ‘openheid is voor verandering.’

‘Het moet van beide kanten komen’

Dat verwacht Van der Lans ook van het synodale proces, de wereldwijde inspraakronde die de paus onder gelovigen heeft uitgeschreven. “De herder moet de schapen ruiken, en de schapen de herder. Het moet van beide kanten komen. Dan zijn we samen onderweg.”

De kerk, weet ze uit ervaring, is zo veelkleurig als het volk. Dat is ook wat religiewetenschapper Ernst van den Hemel leest in het onderzoek, dat is gedaan in opdracht van Trouw. Ook al is driekwart van de katholieken het niet eens met de leer van de kerk over de positie in de kerk van vrouwen en homoseksuelen, over euthanasie en abortus, ze blijven in de kerk.

“Ze geven hun leven vorm op een andere manier dan de kerk voorschrijft. Ze kleden het geloof in hun dagelijks leven in en dat gebeurt op hele verschillende manieren. Ze zijn geen verlengstuk van de kerk, en dat laat ruimte voor een enorme verscheidenheid”, zegt Van den Hemel.

Hij noemt vrijwilligerswerk, in asielzoekerscentra en voedselbanken, maar ook ervaringen van ‘medemenselijkheid’, die zich bijvoorbeeld uiten in het bijstaan van een vriend die ziek is en euthanasie krijgt. “Ze zitten in een conservatieve kerk, maar de praktijk kan progressief zijn.”

Als wetenschapper concludeert Van den Hemel dat er ‘iets te lang is gedacht dat er niks tussen kerk en secularisatie zit’. Integendeel, zegt hij. “Religie anno nu is veel complexer en dynamischer dan dat. Je kunt katholiek zijn op meerdere manieren. Katholieken zijn zo divers als het leven zelf.”

Jongeren zijn conservatiever

En de toekomst? Cultuurtheoloog Frank Bosman, verbonden aan de Universiteit Tilburg, kijkt daar in twee verschillende hoedanigheden naar: “Als katholiek zeg ik: natuurlijk is er toekomst, het christelijke verhaal is zo prachtig, dat gaat nooit verloren!” Maar Bosman is ook wetenschapper. En dan zegt hij: “Het worden spannende tijden. Uit alle onderzoeken blijkt dat de kerk nog steeds krimpt, en we weten niet waar die krimp ophoudt.”

Bosman is met name benieuwd naar de jonge generatie katholieken. Die kiezen bewust voor de kerk, en zijn over het algemeen wat conservatiever dan de oudere generatie. Er is onder jonge katholieken meer geloof in de hel, ook zijn ze vaker voor het celibaat. Of ze ook minder zitten te wachten op vrouwelijke priesters en inzegening van het homohuwelijk is op grond van het onderzoek van I&O Research niet te zeggen. Daarvoor hebben er te weinig jongeren meegedaan.

“Het gaat misschien tegen de intuïtie in, maar kerkgangers worden waarschijnlijk conservatiever”, denkt Bosman. “Want hoe conservatiever, hoe beter mensen in staat zijn het geloof door te geven.”

Als die ontwikkeling inderdaad doorzet, zou dat dan betekenen dat de kerkleiding en de gelovigen vanzelf wel naar elkaar toegroeien, dat de kloof uiteindelijk wel verdwijnt? Bosman hoopt niet dat de bisschoppen met die gedachte het synodale proces ingaan. “Ik hoop dat de bisschoppen zich niet laten leiden door electorale overwegingen”, zegt Bosman. “We mogen overal over praten, dat is echt anders dan in de jaren tachtig en negentig. Het gaat erom: verandert er wat in de hoofden van de bisschoppen? Ik hoop dat ze anders in het gesprek gaan dan ze eruit komen.”

Lees ook:

Nederlandse katholieken blijken veel progressiever dan hun kerk

Nederlandse katholieken zijn veel progressiever dan hun bisschoppen. Dat is geen reden om de kerk te verlaten, maar trots zijn ze vaak niet op hun kerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden