Een grote carnavals­pop voor de kathedraal van Keulen maakt duidelijk wat critici vinden van de misbruikschandalen in de rooms-katholieke kerk.

Misbruik in de kerk

Het ene misbruikschandaal na het andere: het dondert in Keulen, het rijkste bisdom van Duitsland

Een grote carnavals­pop voor de kathedraal van Keulen maakt duidelijk wat critici vinden van de misbruikschandalen in de rooms-katholieke kerk.Beeld EPA

De aartsbisschop van Keulen, kardinaal Rainer Woelki, ligt zwaar onder vuur door zijn afhandeling van misbruikzaken. In het rijkste bisdom van Duitsland wordt om zijn aftreden geroepen en duizenden gelovigen willen zich laten uitschrijven. “De woede is ongekend.”

De een heeft het over een chronische ziekte, de ander over een veenbrand die om de zoveel tijd oplaait. Welke metaforen je ook uit de kast trekt, het is wel duidelijk dat de rooms-katholieke kerk maar niet afkomt van de misbruikschandalen. Neem nou de kerk in Duitsland. Al geruime tijd staat kardinaal Rainer Woelki, aartsbisschop van Keulen, in de beklaagdenbank. Hij wilde namelijk de resultaten van een ­onderzoek naar misbruik in zijn bisdom niet vrijgeven. Verder wordt hij ervan beschuldigd een misbruikpriester de hand boven het hoofd te hebben gehouden.

De affaire Woelki leidde tot een ongekende storm van protest. De progressieve vrouwengroep Maria 2.0 vroeg Rome in te grijpen. Duizenden katholieken in het aartsbisdom willen zich laten uitschrijven uit de katholieke kerk en hebben daar graag de 30 euro administratiekosten voor over. Om je te laten uitschrijven moet je online een afspraak maken en wat bleek: al snel kon de server van het aartsbisdom Keulen de vraag niet meer aan.

Al die kerkverlaters betalen dan ook geen kerkbelasting meer, een ­gevoelige financiële aderlating voor het aartsbisdom Keulen. Zelfs de politiek bemoeide zich met de kwestie. Burgemeester Reker van Keulen riep de kerk op zo snel mogelijk alle gevallen van misbruik aan het licht te brengen. Boulevardblad Bild ten slotte haalde vorige maand zijn befaamde chocoladeletter van de plank om Woelki in een commentaar toe te schreeuwen: ‘Geh mit Gott, aber Geh!’

Voorbeeldige carrière

Dit alles had niemand verwacht toen Woelki (64) in 2014 werd ­benoemd als aartsbisschop op de prestigieuze zetel van Keulen. Het gaat hier om het grootse rooms-­katholieke bisdom van Duitsland met een vermogen van bijna 4 miljard euro en een jaarlijks budget van 916 miljoen. Bij zijn benoeming was er vooral tevredenheid bij de gelovigen. Woelki was misschien wel wat conservatief, maar voor de rest viel niet veel op hem aan te merken. Tot dan toe was zijn carrière voorbeeldig geweest. Geboren in Keulen, tot priester gewijd in 1985, op 46-jarige leeftijd al hulpbisschop in zijn thuisbisdom, later aartsbisschop van Berlijn en in 2012 kardinaal. Geen vuiltje aan de lucht. Maar toen kwam, na een paar jaar, toch weer dat misbruikdossier om de hoek kijken.

Allereerst was daar het schandaal rond de inmiddels overleden Düsseldorfse priester Johannes O. die meer dan veertig jaar geleden een leerling van een kleuterschool zou hebben misbruikt. In 2010 meldde het slachtoffer zich bij het aartsbisdom Keulen. Zijn klacht werd gegrond verklaard en hij kreeg een schadevergoeding. Woelki kreeg in 2015, een paar maanden na zijn aantreden in Keulen, kennis van de zaak, maar stelde geen kerkrechtelijk onderzoek in, wat hij volgens velen wel had moeten doen. Volgens Woelki was O. toen al te dement om nog een onderzoek te kunnen ondergaan en zou het slachtoffer geen behoefte meer hebben aan een persoonlijke confrontatie met de beschuldigde priester. Volgens Duitse media zou het Vaticaan vorige maand hebben laten weten dat Woelki formeel goed gehandeld heeft.

En dan is er nog dat onderzoek naar misbruik in het aartsbisdom Keulen. In opdracht van Woelki zelf uitgevoerd door een gerenommeerd advocatenkantoor uit München. Vorig jaar oktober liet de ­kardinaal weten de resultaten van het onderzoek toch maar niet vrij te geven, omdat het ‘belangrijke methodische tekortkomingen ­vertoonde’. Boze tongen beweerden dat hij zichzelf en andere ­(oud-)­­functionarissen van het bisdom uit de wind wilde houden. Woelki vroeg een ander advocatenkantoor het onderzoek over te doen en beloofde de resultaten nu wel vrij te geven. Toch heeft deze verzekering uit de mond van de kardinaal nog geen rust gebracht. In februari dook tot overmaat van ramp nog een nieuwe misbruikzaak op waarin Woelki niet goed zou hebben opgetreden.

Duizend misbruikmeldingen in een paar maanden

Duitsland kreeg voor het eerst elf jaar geleden op grote schaal met onthullingen over seksueel misbruik door geestelijken te maken. De bom barstte toen bekend werd dat leerlingen van het Berlijnse Canisius College van de jezuïeten op grote schaal door docenten waren misbruikt. Het was het begin van een bijna eindeloze rij schandalen. Binnen een paar maanden waren er al duizend meldingen van misbruik in Duitsland binnen. “Hoe ernstig de huidige misbruikzaken en hoe schadelijk het handelen van Woelki ook is geweest, het is niet te vergelijken met wat in 2010 allemaal is gebeurd. En toch is de woede ongekend. Misschien heeft het wel iets te maken andere ontwikkelingen binnen de Duitse kerk”, zegt Paul van Geest, hoogleraar kerk­geschiedenis in Tilburg en Leuven.

Hij doelt onder meer op de ­Synodale Weg. Dat is een reeks van bijeenkomsten waarin de Duitse bisschoppen met theologen en andere gelovigen in gesprek gaan over heikele thema’s als de seksuele moraal, het celibaat, macht en scheiding der machten, en de rol van de vrouw in de kerk worden besproken. Het hoogste orgaan is de Synodale Assemblee, waarvan meer dan tweehonderd vrouwen en mannen lid zijn. De eerste plenaire sessie was begin vorig jaar.

Gedroomde hervormingen

Veel Duitse katholieken hopen dat deze Synodale Weg zal leiden tot een aantal hervormingen in de kerk waar ze al lang van dromen. Woelki doet wel mee aan de bijeenkomsten, maar liet openlijk weten er grote moeite mee te hebben. Net als sommige van zijn collega-bisschoppen. “De katholieke kerk moet wel katholiek blijven”, waarschuwde Woelki. Van Geest: “Ik sluit niet uit dat in die enorme ­verbetenheid naar Woelki toe een rol speelt dat ze hem verwijten niet te luisteren naar de progressieve ideeën van een deel van zijn gelovigen”. De kardinaal krijgt trouwens steun van meer traditionele katholieken.

Volgende week worden de resultaten van het tweede, onafhankelijke onderzoek naar de aanpak van misbruik in het Keulse aartsbisdom bekend. Vorige week liet de auteur van het onderzoeksrapport, advocaat Björn Gercke, al weten dat er verantwoordelijken zullen worden aangewezen en ‘systematische oorzaken zullen worden benoemd’. Woelki heeft aangekondigd eventueel zijn verantwoordelijkheid te nemen. Ondertussen ­liggen de scherven van zijn reputatie en die van zijn kerk al om hem heen.

Lees ook:

De kerk is nog vaak niet bereid om het dikke tapijt op te tillen, waaronder misbruik is geveegd

Aan de vooravond van de misbruiktop in het Vaticaan kijkt Trouw hoe de leiding van de rooms-katholieke kerk met misbruik omgaat. Eerste deel: Europa.

Slachtoffers van misbruik krijgen een vergoeding van het Leger des Heils

Slachtoffers van seksueel misbruik binnen het Leger des Heils kunnen vanaf maandag aanspraak maken op financiële compensatie. De organisatie trekt zich de kritiek na eerdere misbruikzaken aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden