Het ene goddelijk wezen inspireert ons allen

Beeld Idris van Heffen

Spiritueel leiders komen vrijdag in Assisi bijeen om te bidden voor wereldvrede. Voornaamste doel van het Peace Pledge Project? Dat ze vrienden met elkaar worden.

In de appgroep van de pelgrims die deze week eerst naar Groenland en dan naar Assisi vertrekken, gaat het al maanden over weinig anders: wereldvrede. Ze gaan ervoor bidden op een heilige plek. Organisator Brigitte van Baren van het Peace Pledge Project toont de stroom berichten op haar telefoon. Die zijn voorzien van toepasselijke emoji's. Rode hartjes, biddende handjes.

Er komen spiritueel leiders uit alle hoeken van de wereld en van velerlei snit. Goeroes, rabbijnen, sjamanen. Uit Nederland gaan ex-priester Huub Oosterhuis, soefi Johannes Witteveen en rabbijn Awraham Soetendorp mee. "Ons voornaamste doel", zegt Van Baren, "is dat er vriendschap ontstaat tussen de spiritueel leiders".

Volgens Van Baren, die ook zenleraar en schrijver is, komt het gebed net op tijd. "De wereld staat in brand. Denk aan alle conflicten die er zijn, of aan de man die in de Verenigde Staten aan het roer staat en die radicalisering in de hand werkt."

Water

Ze beginnen met een driedaagse kampeersessie bij de sjamanen in Groenland - een kleiner gezelschap, de Nederlandse voormannen zijn er niet bij. "De eskimo's houden dan hun jaarlijkse bijeenkomst van hun leiders bij een bron. Daar sluiten we bij aan. En we halen er water op, dat we meenemen naar de kapel van Franciscus in Assisi." Dat moet ook het bewustzijn over klimaatbescherming en waterproblematiek vergroten, vertelt Van Baren. "Mensen zijn vergeten dat water heilig is."

Is het gezien die doelstelling niet vreemd dat de pelgrims met het vliegtuig reizen? "Ja, dat is eigenlijk niet uit te leggen", zegt Van Baren. "Maar de afstanden zijn gewoon te groot, we vonden er geen andere oplossing voor. Wil je zulke belangrijke leiders bij elkaar brengen, dan is dit de prijs die je betaalt."

Voor de deelnemers die meegaan naar Groenland zijn er wel 'de nodige ontberingen', zegt Van Baren. "Wij hebben er wel iets voor over. Op onze kampeerplek in Groenland is het nu 8 graden, en 's nachts rond het vriespunt. Er zijn eenvoudige sanitaire voorzieningen en geen douches. Sommige spirituele leiders zegden af omdat we zo eenvoudig gaan leven."

Interview: "De essentie is de beleving van het goddelijke in de mensen zelf"

Johan Witteveen. Oud-minister van financiën en voorganger van de Soefi-beweging. Beeld Werry Crone

De man achter de pelgrimage van vrijdag is Johannes Witteveen (Zeist, 1921), voormalig VVD-politicus en oud-leider van het IMF. Hij behoort tot het Universeel Soefisme. Die religieuze beweging is een eeuw geleden in West-Europa gesticht door de Indiase dichter en musicus Hazrat Inayat Khan en heeft wortels in de islam. Hun enige tempel, de Murad Hassil, ligt in de duinen van Katwijk. Het streven is Oost en West nader tot elkaar te brengen.

Het was allemaal uw idee, niet?

"Ik heb een paar jaar terug al eens geestelijk leiders bij elkaar gebracht, dat was toen in Istanbul. Omdat ik verwachtte dat achter alle verscheidenheid een belangrijke eenheid schuilgaat. 

En ja, iedereen was verrast om te zien hoe ze het met elkaar eens waren. We waren bij elkaar in een hotel en luisterden gewoon naar elkaar. Er kwam geen oorlog, maar vrede uit voort. Ze vonden het allemaal prachtig en zeiden: gaat u hier alstublieft mee door. Als dank werden we vervolgens buitengewoon vriendelijk ontvangen in een mooi huis, een beetje aan de buitenkant van Istanbul. Dat heeft iedereen erg geraakt. Ze hebben voor ons gedanst, de bekende derwisjen, die ronddraaien."

Waar is de pelgrimage voor nodig?

"Omwille van de verkeerde ideeën die zoveel mensen op het ogenblik bezighouden. Nationalisme, materialisme: allemaal doeleinden die conflicten veroorzaken. Reden te meer om daar een krachtig geluid van geestelijk leiders tegenover te stellen. 

Je hoeft de krant maar open te slaan. Een land als Syrië wordt verscheurd. Nog een mooi voorbeeld is de verhouding tussen Amerika en de overige leiders van de G7, die het niet meer met elkaar kunnen vinden. Dat is heel ongelukkig voor de wereld. 'America First', dat nu het denken in de VS beheerst, is een verkeerd uitgangspunt. Wij hebben juist geleerd dat handel voor beide partijen voordelig kan zijn."

U bent soefi. Waarom juist vanuit uw traditie?

"Het soefisme is de essentie van alle religies. Die essentie is: de beleving van het goddelijke in de mensen zelf. Maar mensen proberen religie vast te leggen in geloofsstellingen en worden dogmatisch. Of ze zijn alleen maar bezig met rites en gebruiken. Allerlei groepen doen dat weer op hun eigen manier en zo gaat die goddelijke eenheid een beetje verloren. Dan gaan mensen denken dat hun opvatting de enige juiste is. Hierdoor leidt religie juist tot strijd en verdeeldheid. Nog altijd. Dat is een groot bezwaar."

Er zijn dus ook christenen die, zonder dat ze het doorhebben, soefi zijn?

"Ja. En steeds meer christenen staan open voor meditatie en voor het soefisme. Er zijn nog altijd heel veel islamitische moslimleiders die vinden dat je eerst moslim moet worden voordat je soefi kan worden. Dat zorgt voor verdeeldheid. We willen graag dat zij ook die eenheid gaan zien."

Kan een atheïst dat ook overkomen, dat hij onbewust een soefi is?

"Dat lijkt me lastig, het gaat om eenheid en die zit in het ene goddelijke wezen dat ons allemaal inspireert. Dat is niet te verenigen met atheïsme."

Welke tekst inspireert u tot vrede?

"Alle teksten die Inayat Khan ons gegeven heeft: ze zijn in veertien delen uitgegeven. Zeer verhelderend. Hij zegt bijvoorbeeld dat het zo belangrijk is om alles vanuit twee gezichtspunten te bekijken. Je eigen en dat van een ander. Dan leg je de basis voor een houding die tot vrede kan leiden."

Wat neemt u mee op reis?

"Nou, ik neem deze gedachten mee, wat we hier besproken hebben."

Lees ook:

De tien geboden met Johannes Witteveen

'Ik ben niet eenzaam, God is hier'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden